Кіріспе
1940 жылғы 22 маусымдағы франко-неміс қарулы келісімі, кейде Компиендегі екінші қарулы келісім деп аталады, 1940 жылғы 22 маусымда сағат 18:36-да Францияның Компиен қаласының жанында нацистік Германия мен Үшінші Француз Республикасының өкілдері қол қойған келісім. Ол 25 маусым күні түнгі жарты сағатта күшіне енді. Германия тарапынан Вермахттың (неміс қарулы күштерінің) жоғары әскери шенеунігі Вильгельм Кейтель, ал француз тарапынан генерал Чарльз Хантцигер сияқты төменгі шенді өкілдер қол қойды. 1940 жылдың 21 маусымында, 1918 жылғы қарулы келісімге қол қойылған теміржол вагонында (музейден алынып, 1918 жылғы орнына қайта қойылған), Гитлер жеңілген Германия империясының өкілдерімен сөйлескен маршал Фердинанд Фох отырған креслода отырды. Преамбула оқылғаннан кейін, Гитлер француз делегаттарын жеңілсіз көрсету үшін, Фохтың 1918 жылғы іс-әрекетін қайталап, вагондан шығып кетті және келіссөздерді Вермахттың Жоғарғы Бас Қолбасшылығының (Oberkommando der Wehrmacht) басшысы генерал Вильгельм Кейтельге тапсырды. Келіссөздер 22 маусымның кешіне дейін, бір күнге созылды: генерал Хантцигер француз үкіметінің өкілдерімен, негізінен Бордоға қашқан, жаңа тағайындалған қорғаныс министрі генерал Максим Вейгандпен телефон арқылы келісім шарттарын талқылады.
The Armistice of 22 June 1940, sometimes referred to as the Second Armistice at Compiègne, was an agreement signed at 18:36 on 22 June 1940 near Compiègne, France by officials of Nazi Germany and the Third French Republic. It became effective at midnight on 25 June. Signatories for Germany included Wilhelm Keitel, a senior military officer of the Wehrmacht (the German armed forces), while those on the French side held lower ranks, including general Charles Huntziger. Then, on 21 June 1940, in the same railway carriage in which the 1918 Armistice had been signed (removed from a museum building and placed exactly where it was in 1918), Hitler sat in the same chair in which Marshal Ferdinand Foch had sat when he faced the representatives of the defeated German Empire. After listening to the reading of the preamble, Hitler—in a calculated gesture of disdain for the French delegates—exited the carriage, as Foch had done in 1918, leaving the negotiations to the chief of the Oberkommando der Wehrmacht (High Command of the Armed Forces), General Wilhelm Keitel. The negotiations lasted one day, until the evening of 22 June 1940: General Huntziger had to discuss the terms by phone with the French government representatives, who had fled to Bordeaux, mainly with the newly nominated defence minister, General Maxime Weygand.
Шарттары
Адольф Гитлердің қарулы келісімге келісуіне бірнеше себеп болды. Ол Францияның Солтүстік Африкадан соғысуын тоқтатуын және француз флотының соғыстан шығарылуын қамтамасыз етуді қалады. Сонымен қатар, француз үкіметін сақтап қалу Германияны француз аумағын басқарудың ауыр жүгінен босатар еді, әсіресе ол Британияға көңіл бөлген кезде. Сонымен қатар, Германияның Францияның теңіз артындағы аумақтарын басып алуға жеткілікті теңіз күші болмағандықтан, Гитлердің британдықтардың оларды пайдалануына жол бермеудің жалғыз амалы – формалды түрде тәуелсіз және бейтарап француз мемлекетін сақтап қалу болды. Уильям Ширердің «Үшінші рейхтің өрлеуі мен құлдырауы» кітабында француз генералы Шарль Хантцигер Францияға таңылған қарулы келісім шарттары 1918 жылы Германияға таңылғаннан да қатал болғаны туралы шағым айтқандығы жазылған. Олар Германияның Францияның бестен үш бөлігін, Женева мен Тур қалалары арқылы Испания шекарасына дейін созылатын сызықтың солтүстігінде және батысында басып алуын қарастырды, осылайша нацистік Германияның Кригсмаринесі француз арнасы мен Атлант мұхитындағы порттарға қол жеткізе алатын еді. Саяси пана берілген барлық адамдар тапсырылуға тиіс болды және Германия Франциядан күніне шамамен 400 миллион француз франкісін өтемақы ретінде талап етті. Француз армиясының саны минималды болуы керек еді. Гитлердің жасаған аз ғана жеңілдіктерінің бірі ретінде француз флоты қарусыздандырылуға тиіс болды, бірақ берілмеді, себебі Гитлер Францияны тым басып тастаса, Франция француз колониялық империясынан соғысқа қатысуы мүмкін екенін түсінді. Оңтүстіктегі бос аймақ, Zone libre, Вишиде орналасқан француз әкімшілігінің басқаруында салыстырмалы түрде еркін қалды. Виши режимі сондай-ақ, қатаң шектеулерге қарамастан, басып алынған аймақтарды (Эльзас-Лотарингиядан басқа) белгілі бір дәрежеде басқарды. Бұл келісім соңғы бейбіт келісімге қол жеткізілгенге дейін уақытша шара ретінде қарастырылды. Ол кезде француздар да, немістер де оккупацияның уақытша жағдай болады деп ойлады және тек Британия келіссөзге келгенше созылады, олар екеуі де оның жақын арада болатынына сенді. Мысалы, француз делегациясының ешқайсысы француз сарбаздарының барлық жаулық әрекеттер тоқтағанға дейін соғыс тұтқыны болып қалуы туралы талапқа қарсылық білдірмеді. Осылайша шамамен бір миллион француз келесі бес жыл бойы неміс тұтқын лагерьлерінде болуға мәжбүр болды. Соғыс аяқталған кезде тұтқынға алынған алғашқы 1,5 миллион тұтқынның үштен бірі немістердің «Мәжбүрлі еңбек қызметі» бағдарламасы аясында босатылды немесе алмастырылды. Соңғы бейбіт келісімге ешқашан келіссөздер жүргізілген жоқ, ал бос аймаққа Германия мен оның одақтасы Италия 1942 жылдың қарашасында одақтастардың Француз Солтүстік Африкасына шабуыл жасауынан кейін «Антон» операциясы бойынша шабуыл жасады. Франко-неміс қарулы келісімінің 19-бабында француз мемлекеті француз аумағындағы кез келген неміс азаматын неміс билігіне тапсыруға міндетті болды, содан кейін ол көбінесе концлагерге депортацияға ұшырады («Талап бойынша тапсыру» шарты). Кейтель бұл негізінен «соғысқа итермелеген» босқындарға қатысты болатынын ауызша растады, бұл яһудилер үшін, әсіресе Францияда осы уақытқа дейін пана алған неміс яһудилері үшін эвфемизм болды. Кейтель тағы бір жеңілдік жасады, француз ұшақтарын немістерге тапсырудың қажеті жоқ екенін айтты. Француз делегациясы, генерал Шарль Хантцигердің басшылығымен, қарулы келісімнің қатаң шарттарын жұмсартуға тырысты, бірақ Кейтель олар қарулы келісімді қабылдаған немесе қабылдамаған жағдайда, оны қабылдауға немесе қабылдамауға құқылы екенін айтты. Францияның әскери жағдайын ескере отырып, Хантцигердің қарулы келісім шарттарына келісуге «басқа жолы болған жоқ». Атыс тоқтату 1940 жылдың 25 маусымында сағат 00:35-те күшіне енді, екі күннен астам уақыттан кейін, Франция мен Италия арасында тағы бір қарулы келісімге қол қойылды, ол Еуропадағы Германияның басты одақтасы болды. Атыс тоқтату француздар үшін нашар нәтижелерге қарағанда, отарлық империяны және флотты сақтап қалу сияқты салыстырмалы артықшылықтарға ие болды, сондай-ақ толық оккупациядан және қарусызданудан аулақ болу арқасында оккупацияланбаған аймақтағы француз мемлекеті белгілі бір де-факто тәуелсіздік пен бейтараптықты сақтай алды.
Компиендегі қарулы келісім орнын жою
Атыс тоқтату орны Гитлердің бұйрығымен үш күннен кейін немістер тарапынан қиратылды. Вагонның өзі үлкен тас тақташаның бөліктерімен бірге соғыс трофеі ретінде Берлинге әкелінді. Эльзас-Лотарингия монументі (неміс бүркітінің семсермен шаншылған бейнесі салынған) де бұзылып, Фердинанд Фош мүсінінен басқа осы орынға қатысты барлық іздер жойылды; Гитлер оны тиін жоймауға бұйырды, осылайша ол тек қараусыз қалған жерді құрметтеуі тиіс еді. Вагон кейін Берлинде көрмеге қойылды, содан кейін 1945 жылы Тюрингиядағы Кроуинкельге жеткізілді, онда оны СС әскерлері жойды және қалдықтары жерленді. Соғыстан кейін осы орын мен ескерткіштер неміс соғыс тұтқындарының еңбегімен қалпына келтірілді.