Кіріспе

Американдық психолог (1886–1968)

Эдвин Гарриг (Гарри) Боринг (23 қазан 1886 – 1 шілде 1968) – американдық тәжірибелік психолог, Кларк университеті мен Гарвард университетінде психология профессоры болған, кейіннен психология тарихын зерттеушілердің алғашқыларының бірі атанды. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» сауалында Боринг 20 ғасырдың ең көп сілтемеленген психологтарының 93-і деп танылды, ол Джон Дьюи, Амос Тверски және Вильгельм Вундтпен тең дәрежеде болды.

Ерте өмір

Боринг 1886 жылғы 23 қазанда Филадельфияда (Пенсильвания штаты) дүниеге келді және ғылымға қызығушылық танытқан квакер отбасында өсті. Оның үлкен әпкесі – зоолог Элис Миддлтон Боринг. 1904 жылы Боринг Корнелл университетіне түсіп, электр инженериясын оқыды. 1908 жылы электр инженериясы бойынша магистр дәрежесін алғаннан кейін Пенсильвания штатының Бейтлехем қаласындағы «Бейтлехем Болат» зауытында жұмыс істеді. Боринг физика бойынша AM дәрежесін алу үшін Корнеллға оралды, бірақ И. Мэдисон Бентлидің жануарлар психологиясы курсы оны психология әлеміне тартты. Осы курс оған әсер етіп, екінші рет Корнеллға келгенде психологияны таңдауына бағыт берді. Мұндай айыптауларға ешқандай дәлел болған жоқ, және Боринг Кларкқа қайта тағайындалуын күтіп отырғанда, Гарвардтан доценттік және Стэнфорд университетінен жоғары жалақымен толық профессорлық қызметке ұсыныс алды. Борингтің мақсаты осылайша орындалды. Боринг психология кафедрасының алғашқы меңгерушісі болды, бірақ 2 жылдан кейін ол Гордон У. Оллпортқа осы лауазымды тапсырды. Ол сондай-ақ Америка өнер және ғылым академиясының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болды. 1945 жылы Роберт М. Йеркс Борингті соғысқа қатысты мәселелерді талқылау және психологтардың соғыс кезінде елге көмектесудегі рөлін анықтау үшін психологтарды біріктіруге арналған Сауалнама және жоспарлау комитетіне қосылуға шақырды. Комитет құрылған кезде 26-бөлімнің мүшелері психология тарихына оның зор үлесі үшін Борингті құрметтеді. Боринг президенттікке кандидат болмады, бірақ оның еңбегін мойындау үшін Бөлімнің «құрметті президенті» (308-бет) атанды. Оның денесі Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн зиратында жерленген.

Жұмыс

Боринг өмірінде көп зерттеулер жүргізгенімен, олардың көп бөлігі психологияға шағын үлес қосты. Оның зерттеулерінің басым көпшілігі сезімдік және қабылдау құбылыстарына қатысты. Дегенмен, оның уақытының көп бөлігі оқытумен, әкімшілік жұмыстармен, жазумен, редакциялаумен немесе аспиранттарының зерттеулеріне жетекшілік етумен өтті. Кейінірек Боринг фигура-фон құбылысының қабылдау екіұштылығына қызығушылық танытты. Ол 1930 жылғы журналдағы мақаласында карикатурашы В.Э. Хиллдің «Менің әйелім және қайнамамам» атты суретін талқылап, бұл сурет құбылысты дәл бейнелейтінін түсіндірді, себебі екі түрлі бейне бір-бірімен араласып, нақты шекарасы жоқ. Ол бұл суретті Эдгар Рубиннің Рубин вазасымен салыстырды, онда адам бейнелері мен құтылардың арасында анық шекара сызығы бар деп санайтын.

Тоналды жарықтылық зерттеулері

Бір аспирант, Борингтің Титченермен болған қарым-қатынасына ұқсас студент-профессор қарым-қатынасын дамытқан Стэнли Смит Стивенс еді. Стивенс пен Боринг зерттеген мәселе – тесіктері тиісті аралықта орналасқан кезде сиренадан шығарылатын жарқын және күңгірт дыбыстарға қатысты, олар жарықтықтың интенсивтілікке де, дыбыс жиілігіне де байланысты өзгеретінін болжады. Боринг пен тағы бір зерттеуші А.Х. Холвей Айдың көкжиекте үлкендеу көрінетінін, себебі көздер оны көлденең бағытта қарап көреді, ал басындағы Ай кішкентай көрінетінін, көздер жоғары қарауы керек екенін болжады. Боринг 1949 жылы Гарвард университетінен кетіп, сол жылы "Эксперименталды психология тарихы" кітабының екінші басылымын жариялады, онда психология саласындағы жаңа жетістіктерді қосты. Боринг ер адамдардың мансабында беделге жету үшін қалыпты процедураны сипаттайды: докторлық диссертациясын қорғау, мағыналы зерттеулер жүргізіп, нәтижесін жариялау және әкімшілік жұмыстармен айналысу. Борингтің психологияға тигізген әсері соншалықты зор болғандықтан, Роберт Йеркс оны "Психология мырзасы" деп атаған (445-бет).