Кіріспе

Хазивью – Оңтүстік Африканың Мпумаланга провинциясындағы субтропикалық шаруашылық қаласы, ірі банан және макадамия жаңғағы өндірісімен әйгілі. Ол Оңтүстік Африканың банан өнімінің шамамен 20%-ын және макадамия өнімінің 30%-ын құрайды. Крюгер ұлттық паркімен шектес қаланың аты жазғы ыстықта пайда болатын жылтыр тұманнан шыққан. Мпумаланга провинциясының көптеген жеке жануарлар қорықтары Хазивьюдің шығысында орналасқан.

Тарих және демография

Бұл - Кгоши Магашуланың қол астындағы ежелгі Мапулан патшалықтарының бірі. Магашула отарлаудан бұрын осы аймақта билік жүргізген. Магашула 1840 жылы Жоао Альбасиниге және мыңдаған тсонгалықтарына осы аймаққа қоныстануға рұқсат берді. Альбасини Саби өзенінің жағалауындағы Нумби жеріне 200 ірі қара малын сатып алу бағасы ретінде Манунгуға берді. Бұл Альбасини мен оның тсонга халқының жақсы ниетпен, яғни оған қосылып, шабуылға түскен суази импилеріне қарсы күресуге келіскеннен кейін болды. Жоао Альбасини, соғыс бастаушы және заманауи соғыс шебері, өзінің тсонгалық ізбасарларын Свазидің Магашула жерін жаулап алуына жол бермеу үшін қолданды, Кгоши Магушуланы қуантып, Свазидің өздеріне тең келетінін растады. Альбасини мен оның тсонгалық ізбасарлары Саби өзенінің жағасына бидай егіп, нан пісіретін зауыт құрды, бұл Магашуланың краалын бүкіл төмендікте мәшһүр етті. Альбасинидің Тсонга қонысы төменгі далада Магашула краалы деп аталды. Альбасинидің қоныстары қазіргі Нумби қақпасы деп аталатын жерде орналасқан, ал оның тсонгалық ізбасарлары оның үйін шабуылдаушы Свази импилеріне қарсы қорғады. Альбасинидің үйінің қалдықтарын әлі күнге дейін Нумби қақпасында көруге болады және ол "Альбасини қираған жерлері" деп аталады. Кгоши Магашула Тсонга халқына Нумби қақпасы мен Преториускопта қатаң ережелермен қоныстану үшін жер берді, яғни Тсонга халқы оған патша Мсвати жіберген шабуылдаушы суазилерді қуып шығаруға және жеңуге көмектесуі керек еді. Тсонга қоныстары Преториускоптан, Скукузадан, Нумбиден және қазіргі Хазивью қаласынан шығысқа қарай тараған кезде, Свазидің Магашула жерін жаулап алу жоспары сәтсіз аяқталды, өйткені Тсонга халқы оларға әскери экспедиция жүргізуге кедергі жасады. Суазилерге сабақ берген маңызды тұлғалардың бірі - Манунгу деп аталатын тсонга басшысы, Манунгу Жоао Альбасини әскерінің генералы болды және Преториоскопқа Индуна ретінде орналастырылды. Преториускоп - бұл тсонга халқының көп тұратын аймағы, оның жұмысы, кгоши Магашулемен келісілгендей, свазилердің Магашула жеріне кіруіне кедергі жасау болды. Манунгу индуна ретінде жерді свази басқыншыларынан қорғауда сәтті болды. Жосехулуда Вуртрекерлердің көшбасшысы Преториус қайтыс болғанда, Жоао Альбасини және оның ізбасарлары жерлеу рәсімін жүргізді және оны төбеге жерлеп, осы батыл Вуртрекер көшбасшысының құрметіне Преториускоп деп атады. Жоао Альбасини мен оның мыңдаған тсонгалық ізбасарларының көмегімен суазилердің басып кіру тактикасына үлкен соққы тиді, Преториускоптан басталған суазилердің кеңінен жайылған қонысы шабуылдаушы суазилерді қайдан келгендеріне итермеледі. Миссия орындалып, Свази импилері Альбасини мен оның тсонгалық ізбасарларының қолдауымен 1843 жылы Магашула кралын Луондеге (Венда) тастап, күшті соғыс әміршісі болды. Ол Венда мен олардың басшыларын қудалауға арналған 2000 қарулы тсонгалықтардың күшті армиясын құрды. Луондедегі соғыс әміршісі ретінде Альбасини өзінің тсонга халқының бүкіл аймағындағы ақ бастығына айналды және оңтүстік Мозамбиктен мыңдаған тсонга қоныстанушыларын алып келді. Ол қорқынышты соғыс әміршісі болды, тіпті Венда патшасы Махадо оны ашуландырған жоқ, өйткені ол Альбасинидің мыңдаған оқ-дәрілері бар екенін білген, оны ол және оның тсонгалық ізбасарлары оны ашуландырған кез келген адамға қарсы кез-келген уақытта қолдануға тартынбайды. Алайда, 1843 жылы Альбасини Магашуланың кралын тастап кеткенде, оның көптеген тсонга ізбасарлары қалады және кгоши Магашуланың шабуылға қарсы күресін қолдап келеді. Тсонга халқының саны көбейіп, Преториускоп, Скукуза және Нумбиге ағылып бара жатқанда, суазилер зардап шеккендердің санынан кейін біртіндеп шабуылдау тактикасын тоқтатты. Суазилер Кгоши Магашулаға қарсы күресті тоқтатты, өйткені олар соғыста ешқашан жеңіске жете алмайтындығын түсінді, өйткені жау қазір жеңілуге тым үлкен болды, өйткені тсонга халқы Кгоши Магашулаға көп әскери қолдау көрсетті. Кругердің оңтүстігіндегі Манунгукоп, Преториускоп, Скукуза, Нумби, Сатара және тағы басқа тсонга қоныстары отаршыл үкімет 1899 және 1902 жылдар аралығында Кругер ұлттық паркін құрған кезде күшпен шығарылды. Бүгінде Хазивьюде Саби өзенінің жағасындағы осы әдемі қаланың солтүстік-шығыс бөлігінде тұратын тсонга халқы тұрады. Хазивьюдан оңтүстікке қарай, суазилер бұл жерді өздерінің үйі деп атайды. Ал қаланың солтүстік-батыс бөлігінде Мапулана халқы мен олардың мәдениеттері орналасқан. Сепулана, олардың тілі, солтүстік Сото тілдерінің бірі, осылайша Мапулана Хазивьюдегі қызықты мәдени топқа айналады. Хазивьюде ақ африкалықтар да тұрады. Бір қалада төрт мәдени топпен Хазивью Оңтүстік Африканың төмендігіндегі мәдениеттердің қорытылған ортасы болып табылады.

Жерге қатысты талаптар

Қазіргі уақытта Мапулана халқы қаланың бүкіл солтүстік-батыс бөлігін, Хэйзивьюден Саби қаласына дейін талап етеді. Оңтүстік Африканың үлкен бес ойынның қамқоршысы болып саналатын тсонга халқы Хазивьюдің бүкіл солтүстік-шығыс бөлігін, әсіресе Хазивьюдің шығысындағы және Оңтүстік Крюгердегі барлық қорықтарды, мысалы Скукуза, Преториоскоп, Сатара, Протеа қонақ үйі Крюгер қақпасы және тағы да басқаларын талап етеді. Ал суази халқы қаланың оңтүстік бөлігіне құқығы бар деп мәлімдейді.

Географиялық ақпарат

Хазивью Фабени қақпасынан 12 шақырым және Пол Крюгер қақпасынан 40 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл қақпа әлемдік деңгейдегі Крюгер ұлттық паркіне, "үлкен бес" мекендейтін табиғат қорығына бастайды. Хазивью сонымен қатар көркіне тамаша болатын Панорама жолындағы бір аялдама. Хазивью Мбомбела қаласынан 60 км жерде жатыр. Нельспруйт қаласы. КМИА, Крюгер Мпумаланга халықаралық әуежайы Хазивью қаласынан 56 км қашықтықта.