Кіріспе

Француздық антикульттік заң – 2001 жылғы «Абу Пикар» заңы [abu pika:r], ресми түрде 2001 жылғы 12 маусымдағы № 2001-504 заң, адам құқықтары мен негізгі бостандықтарға зиян келтіретін секталық қозғалыстардың алдын алу және оларды жоюды күшейту мақсатында қабылданған француз заңнамасы. Заң "адам құқықтары мен негізгі бостандықтарды бұзатын" және "ақыл-есті басқаруға" (психологиялық манипуляцияға) ұмтылатын секталар мен қозғалыстарға бағытталған. Бұл заң халықаралық деңгейде пікір таласына түсті, кейбір сарапшылар оның діни бостандыққа қол сұғатынын алға тартады, ал жақтастары діни бостандықты нығайтады деп есептейді.

Өмірбаян

Дін бостандығы және шіркеу мен мемлекеттің ажыратылуы француз мемлекетінің идеясының бір бөлігін құраған, кем дегенде Француз революциясынан бері және кейбір жағынан одан да бұрын, 16 ғасырдағы Реформация және Дін соғыстары кезеңінен бастап қалыптасқан. Францияда дін мен мемлекеттің ажыратылуы лаицизм түрінде көрінеді, онда саяси билік діни догма саласына араласудан аулақ тұрады, ал дін қоғамдық саясатқа араласудан аулақ тұрады. Француздар «дін бостандығын» ең алдымен әрбір адамның кез келген діннің үйретулеріне сену немесе сенбеу бостандығы деп түсінеді. Сонымен қатар, бір ғана үстем шіркеудің (Католик шіркеуінің) ұзақ тарихынан кейін, француз мемлекеті өз міндетін дінді мемлекеттің араласуынан қорғаудан гөрі, жеке адамды діннің араласуынан қорғау деп санайды. «Күн ғибадатханасы» орденінің жасаған кісі өлтірулері мен өз-өзіне қол жұмсауларынан кейін француз Парламенті Франциядағы секталарды зерттеу үшін Парламенттік комиссия құрды. 1995 жылдың желтоқсан айында Комиссия секталар туралы есеп ұсынды, ол көптеген дау-дамайға себеп болды, оның бір бөлігі француз ұлттық полициясының секталар туралы есебінен алынған тізімге байланысты болды. Есептегі ұсыныстарды ескере отырып, премьер-министр Ален Жуппе 1996 жылы «Секталарды бақылау жөніндегі Министрлер аралық кеңесін» құрды, одан кейін 1998 жылы «Секталарға қарсы күрес жөніндегі Министрлер аралық миссияны» (MILS) құрды. 2002 жылы MILS орнына «Секталық зәбір-золымдықтарға қарсы Министрлер аралық бақылау миссиясы» (MIVILUDES) құрылды. Секталардың болуы мүмкін заң бұзушылықтарына қарсы француз үкіметінің басқа да шаралары «Пикард туралы» заңның қабылдануына әкелді.

"Пикард туралы" заң

Комментаторлар 2001 жылғы 12 маусымдағы 2001 504 заңын жиі «Обэ-Пикард заңы» деп атайды, оның баяндамашылары (заң жобасы туралы есеп беретін парламентарийлер) – сенатор Николас Обэ (UDF оңшыл партиясы) және депутат Кэтрин Пикард (PS солшыл партиясы) есімдерінен. Франция Парламенті орталық оңшыл президент Жак Ширак пен социалистік премьер-министр Лионель Жоспен үкіметінің басшылығымен заңды кеңінен партияаралық қолдаумен қабылдады. Қылмыстық кодекстің 223-15-2 бабы: (2001 жылғы 12 маусымдағы 2001 504 заң, 2001 жылғы 13 маусымдағы «Ресми газеттің» 10-бабы; 2000 жылғы 19 қыркүйектегі 2000 916 жарлық, 2000 жылғы 22 қыркүйектегі «Ресми газет», 2002 жылғы 1 қаңтардан күшіне енеді) text=Кәмелетке толмаған адамның немесе жасы, ауруы, кемсіздігі, физикалық немесе психикалық мүгедектігі немесе жүктілігі салдарынан ерекше осалдығы көзге көрінетін немесе қылмыскерге белгілі болған адамның білмейтіндігін немесе әлсіздігін алаяқтықпен пайдалану, сондай-ақ, қылмыскердің осы адамды өзіне ауыр зиян келтіретін әрекеттер жасауға немесе олардан бас тартуға итермелеу үшін, ауыр немесе үнемі қайталанатын қысым немесе оның санасын өзгертуге бағытталған әдістер нәтижесінде туындаған физикалық немесе психикалық тәуелділік күйіндегі адамды пайдалану үш жылға бас бостандығынан айыру және 375 000 евро айыппұл салуға әкеп соқтырады. Егер бұл қылмысты психологиялық немесе физикалық тәуелділікті құруға, сақтауға немесе пайдалануға бағытталған қызметпен айналысатын ұйымның заңды немесе фактілік басшысы жасаса, жаза бес жылға бас бостандығынан айыру және 750 000 евро айыппұл салуға дейін ауырлатылады. Жеке немесе заңды тұлғаларға салынатын қосымша жазалар 223-15-3 және 4 баптарда көрсетілген.

Қолдану

Заң қабылданғаннан бері оның бір танымал қолданылуы болды: Арно Мусси, Néo Phare (Жаңа маяк) сектасының басшысы. Өзін Християн деп санайтын Мусси жақын арада дүниенің ақыры келеді деп жариялаған, нәтижесінде оның бір ізбасары өзіне-өзі қол жұмсап, екі басқасы өмірге қол көтеруге тырысып, 2001 жылы ауыр жарақат алған. 2004 жылдың қараша айында Нанттағы қылмыстық сот оны үш жылға бас бостандығынан айырып, 90 000 франк көлемінде өтемақы төлеуге міндеттеді. Сот оның "денелік немесе психикалық тәуелділікте болған бірнеше адамның білімі жетіспеуі мен осалдығын алаяқтықпен пайдаланғанын" анықтады. 2005 жылдың шілдесінде Ренн қаласындағы жоғары сот бұл үкімді күшінде қалдырды.

Сын

Француз үкіметі діни кемсітушілік мәселесіне қатысты сынға ұшырағанда, діни доктринамен ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдейді. Үкімет культқа жататын адамдардың нақты салдарымен, әсіресе балаларға қатысты мәселелермен айналысатынын айтты. Үкімет бұл мәселені, өткендегі кейбір қылмыстық культтарда болған зұлымдықтар, мысалы, сексуалдық құлдық және жаппай өзін-өзі өлтіру сияқты жағдайларға байланысты аса маңызды деп санайды. Үкіметтік дереккөздердің мәлімдемесінше, культтар туралы мемлекеттік құжаттардағы критерийлердің ешқайсысы теологияны талқыламайды, олар тек топтардың іс-қимылдары мен әдістеріне назар аударады. Заңды сынаушылар мұны тек сөздік өзгеріс ретінде қарастырады және жаңа діни қозғалыстардың (NRM) мәжбүрлеу арқылы көндіру әдістерін қолданғаны туралы талаптарды қолдайтын эмпирикалық зерттеулер жоқ деп санайды.

Францияның ішкі реакциясы

2000 жылы 25 маусымда Соссон епископы Марсель Эррио бұл заңды қорғап, адамдарды, отбасыларды, қоғамды және діндерді негізгі бостандықтар мен адам қадір-қасиетін бұзатын секталардан заңмен қорғау қажет екенін айтты. Кейбір топтар Парламенттік есептер мен About–Picard заңына байланысты туған дау-дамайдың денсаулыққа зиянды атмосфера құрап, азғын діни топтардың жергілікті биліктің басқа заңдарды қолдануында аса қатаң, теңсіз, тіпті зорлыққа ұшырату сияқты кемсітулерге тап болып жатыр деп мәлімдеді. Мысалы, Адамдардың сана және дін бостандығы үшін бірлестіктер мен жеке тұлғалар координациясы (Coordination des Associations et Particuliers pour la Liberté de Conscience) тобы демократияда топтарды "секталық" немесе "культтік" деп белгілеуге болмайды деп, заңның күшін жоюды талап етті. Алайда, ЕҚЫҰ есебінде бұл топты тарапты деп сипаттады. Француз Ехоба куәгерлерінің бас ұйымы француз үкіметін ЕҚАЖ-да #53430/99 ісі бойынша сотқа берді, Парламенттік есептерді жариялау және About–Picard заңын қабылдау олардың азаматтық құқықтарын бұзды деп шағымданып, бірақ сот бұл шағымды қабылдамады. Басқа бір іс бойынша (#53934/00) сот кейбір топтарды қарапайымдап көрсеткен Парламенттік есепті жариялау адам құқықтарын бұзу болып табылмайды деген шешім шығарды, тіпті бұл топтарға өздерінің атын есептен алып тастау үшін заңдық шаралар қарастырылмаған болса да. Адам құқықтарын қорғайтын белсенділер бұл заңды "ой-пікір қылмысы" (un délit d'opinion) деп атады.

Америка Құрама Штаттары үкіметінің реакциясы

Кейбір топтар Францияда діни төзімсіздікке қарсы күресу үшін өз үкіметтерінің көмегін сұрады. АҚШ-та Саентология шіркеуі француз үкіметіне қарсы қысым топтарын пайдаланды және Клинтон әкімшілігімен сәттілікке жетті, ол мәселені бірнеше рет француз үкіметінің алдына әкелді. Француз протестант федерациясының басшысы, сондай-ақ заңның алғашқы жобасын қатты сынға алған пастор Жан Арнольд де Клермонттың айтуынша, АҚШ-тан түскен шағымдар Франциядағы діни бостандыққа қатысты көбінесе жарамсыз және нашар ақпаратқа негізделген. 2000 жылдың маусым айында «Гардиан» газетінде жарияланған мақалада Франция үкіметі АҚШ-тың Франциядағы діни бостандыққа қатысты араласуын АҚШ үкіметінің Францияның ішкі істеріне орынсыз араласуы деп қарастырды. Пол Вебстердің сөзіне сәйкес, президент Жак Ширак Клинтонға діни бостандық енді екіжақты президенттік келіссөздердің тақырыбы болмайтынын айтты, «әкімшілік ресми түрде «таң қалдыратын» Саентологтар мен Лунистерге көрсеткен қолдауына байланысты». Франция үкіметі АҚШ Конгресінің халықаралық діни бостандықты қорғау заңдарын енгізуін «ішкі істерге қабылдауға болмайтын араласу» деп сипаттады. Францияның культтардың ықпалына қарсы күрес жөніндегі министрлік миссиясының (MILS) бұрынғы төрағасы және Centre Contre les Manipulations Mentales (Психикалық манипуляцияға қарсы орталық) президенті Ален Вивьен көптеген сарапшылар Клинтонның ірі діни қозғалыстармен келісімге келгенін сенді, «өйткені олар саяси қаржыландырудың маңызды көзі болып табылады», және Саентологтардың көмегімен культтар БҰҰ мен Еуропалық адам құқықтары қауымдастықтарына еніп, Францияның саясатына қарсы жағымсыз есептерді дайындауда ынтымақтастық етеді деді. Француздар осы өтініштерге байланысты заңдарын өзгертпеді; АҚШ үкіметінің Франциядағы діни жағдайға қатысты талаптары мен әрекеттері Буш әкімшілігі кезінде тоқтатылды. Француз заңнамасын сынға алғандар Франция сияқты заңдық кепілдіктері мен конституциялық құқықтары жоқ елдердің осы заңнаманы үлгі етіп алуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. АҚШтың бір шенеунігі айтқандай: «Бірақ бұл заңның өзі Франциядағы тілге тиесілі қауіп-қатерден ғана емес, сонымен қатар қазірдің өзінде Францияның заң үстемдігі мен адам құқықтарына деген міндеттемелері жоқ елдер үшін үлгі болу мүмкіндігін ескергендіктен, мәселелі болып қала береді. Мұндай үлгі заңды күш қолдану сылтавымен қуғын-сүргін жасайтын елдерге тығырықтан шығудың ыңғайлы жолын ұсынады». 2006 жылдың 15 қыркүйегінде АҚШ Демократия, Адам құқықтары және Еңбек бюросы Франциядағы діни бостандық туралы есеп жариялады. Бұл есепте «Конституция дін бостандығын қамтамасыз етеді және үкімет бұл құқықты іс жүзінде сақтайды» делінген. Онда Франциядағы діни бостандыққа қатысты, әсіресе бір жағдайда «культтық топтар» деп аталған, анонимді алаңдаушылықтар, сондай-ақ мектептердегі діни нышандарға тыйым салатын заң және Франциядағы антисемитизмнің өсуі туралы мәліметтер келтірген.