Кіріспе

Ресейлік романтикалық композитор (1864-1956)

Александр Тихонович Гречанинов (; 25 қазан 1864 [ескі стиль бойынша 13 қазан 1864] – 3 қаңтар 1956) – орыс романтикалық композиторы.

Өмір

Гретчанинов музыкалық білімін өте кеш бастады, себебі оның әкесі, кәсіпкер, баласынан отбасылық фирманы басқаруды күткен. Гретчанинов өзінің 14 жасқа дейін фортепианоны көрмегенін және 1881 жылы әкесінің қарсылығына және оның білмеуіне қарамастан Мәскеу консерваториясында оқуын бастағанын айтады. Оның негізгі ұстаздары Сергей Танеев және Антон Аренский болды. 1880-ші жылдардың соңында Аренскиймен дауласудан кейін Санкт-Петербургке көшіп, 1893 жылға дейін Николай Римский-Корсаковтан композиция және оркестрлеуді оқыды. Римский-Корсаков Гретчаниновтың ерекше музыкалық қиялын және талантын бірден танып, оған көптеген қосымша уақыт пен айтарлықтай қаржылық көмек көрсетті. Бұл ата-анасы оны қолдамаған жас жігіттің күнкөрісіне мүмкіндік берді. Осының нәтижесінде маңызды достық қарым-қатынас туды, ол 1908 жылы Римскийдің қайтысымен аяқталды. Сондықтан, Римскийдің ықпалы Гретчаниновтың ерте туындыларында, мысалы, оның №1 струнный квартетінде, жүлделі туындысында естілуі таңқаларлық емес. Шамамен 1896 жылы Гретчанинов Мәскеуге оралып, театр, опера және Ресей православие шіркеуі үшін шығармалар жазумен айналысты. Оның вокалдық шығармалары Ресейде үлкен жетістікке жетті, ал аспаптық шығармалары одан да кеңінен танылды. 1910 жылға қарай ол өте көрнекті композитор деп есептелді, сондықтан патша оған жылдық зейнетақы тағайындады. Гретчанинов Революциядан кейін бірнеше жыл Ресейде қалса да, ақырында эмиграция жасауды шешті, алдымен 1925 жылы Францияға, содан кейін 75 жасында 1939 жылы АҚШ-қа көшті. Ол өмірінің соңына дейін АҚШ-та тұрды және ақырында америкалық азамат атанды. Ол Нью-Йоркте 91 жасында қайтыс болды және Нью-Джерси штатының Оушен округіндегі Джексон қалашығындағы орыс анклавы Рова фермасындағы шіркеудің сыртында жерленді.

Музыка

Гретчанинов бес симфония жазды, біріншісін Римский-Корсаков тұсаукесер етті; төрт скрипкалық квартет, оның алғашқы екеуі маңызды жүлделер жеңіп алды, екі фортепиано триосы, скрипка, виолончель, кларнет, фортепиано және балалайкаға арналған сонаталар, бірнеше опера, ән циклі Les Fleurs du Mal, op. 48 (Баоделердің сөздеріне жазылған) және көптеген басқа да музыкалық шығармалар жазды. Владимир Ребиков сияқты, оның Ресей музыка тарихындағы орны көбінесе өтпелі болды, оның ерте туындылары бұрынғы романтикалық дәстүрде берік болса, кейінгі жұмыстары Игорь Стравинский мен Сергей Прокофьевке де әсер еткен ағымдардың ықпалында болды. 1940 жылдарға қарай жазылған, аяқталмаған алтыншы симфонияның эскиздері сақталған. Ол сонымен қатар көптеген шағын фортепианолық пьесалардың авторы. Гретчаниновтың көптеген қолжазбалары Нью-Йорк қалалық қоғамдық кітапханасының сахналық өнер бөлімінде сақтаулы.

Симфониялар

Симфония No. 1, си-минор, Op. 6 (1894); Николай Римский-Корсаковтың Санкт-Петербургте 1895 жылғы 26 қаңтарда өткен тұсаукесері.
Симфония No. 2, ля-мажор, Пастораль, Op. 27 (1908); Гретчаниновтың 1909 жылы Киевте өткен тұсаукесері.
Симфония No. 3, ми-мажор, Op. 100 (1923); Гретчаниновтың 1923(4?) жылы Мәскеуде өткен тұсаукесері.
Симфония No. 4, до-мажор, Op. 102 (1927); Джон Барбиролли және Нью-Йорк филармониялық оркестрінің 1942 жылғы 9 сәуірде өткен тұсаукесері.
Симфония No. 5, соль-минор, Op. 153 (1936); Леопольд Стоковский және Филадельфия оркестрінің 1939 жылғы 5 сәуірде өткен тұсаукесері.
Симфония No. 6 (эскиздер, 1940 жылдары).

Концерттер

Виолончельдік концерт, Op. 8 (1895)
In modo antico, Op. 81, скрипка және оркестр үшін (1918)
Скрипка концерті, Op. 132 (1932)
Флейта, арфа және струнный аспаптарға арналған концерт, Op. 159 (1938)

Опера

Добрыня Никитич, оп. 22 (1895–1901) батыр Добрыня Никитичтің оқиғасы бойынша. Соeur Беатрис, оп. 50 (1908–10)
Рождестволық шыршы туралы арман, балалар операсы, оп. 55 (1911)
Мысық, әйнек және түлкі, балалар операсы, оп. 103 (1924)
"Той", оп. 180 (1946)

Литургиялық вокал/хор

Иоанн Златоусттың литургиясы № 1, Оп. 13 (1897)
Рождество қарсаңы литургиясы, Оп. 19, қос аралас хорға арналған (1898)
Иоанн Златоусттың литургиясы № 2, Оп. 29 (1902)
Қасиетті апта (Страстная седмица), Оп. 58 (1911)
Түнгі сергек (Всенощное бдение), Оп. 59 (1912)
Құдайдың сапасы, Оп. 65 (1915)
Liturgia Domestica (Иоанн Златоусттың литургиясы № 3), Оп. 79 (1917)
Missa Oecumenica, Оп. 142 (1936)
Missa Festiva, Оп. 154 (1937)
Missa Sancti Spiritus, Оп. 169 (1940)
Missa Et in Terra Pax, Оп. 166 (1942)
Иоанн Златоусттың литургиясы № 4, Оп. 177 (1943)

Камералық музыка

Струнный квартет № 1 соль мажор, Op. 2 (1894)
2 пьесы для скрипки и фортепиано, Op. 14 (1897)
Фортепианное трио № 1 до минор, Op. 38 (1906)
Струнный квартет № 2 ре минор, Op. 70 (1913)
Струнный квартет № 3 до минор, Op. 75 (1915)
Скрипичная соната № 1 ре мажор, Op. 87 (1919)
Соната для виолончели ми минор, Op. 113 (1927)
Струнный квартет № 4 фа мажор, Op. 124 (1929)
Фортепианное трио № 2 соль мажор, Op. 128 (1931)
Скрипичная соната № 2 до минор, Op. 137 (1933)
Соната для кларнета или альта и фортепиано (Кларнетная соната № 1), Op. 161 (1935–40)
Кларнетная соната № 2, Op. 172(a) (1943)

Пианинолық музыка

5 Пастель: Шағым, Медитация, Күзгі ән, Дауыл, Ноктюрн, Op. 3 (1894)
2 Шығарма: Поэма, Кортеж, Op. 18
2 Пьеса: Импромпту, Прелюдия, Op. 37
4 Мазурка, Op. 53 (1911)
Пастель № 2, фортепианоға арналған 8 әуен, Op. 61 (1913)
3 Лирикалық момент (Прелюдия, Берсеуз, Мазурка), Op. 78 (жарияланған 1950)
Балалар кітабы, фортепианоға арналған 15 шығарма, Op. 98 (1923)
Жасыл шалғыда, Op. 99 (1924)
2 Фортепиано сонатинасы, Op. 110 (1927)
Ата кітабы, Op. 119
Шыны мұнықтар, Op. 123 (1929)
Фортепиано сонатасы № 1 соль минорында, Op. 129 (1931)
Фортепиано сонатасы № 2 соль мажорында, Op. 174 (1944)
Фортепианоға арналған кішкентай сюита, Op. 176 (1944)