Теміржол бағыттары: поезддер бағытын, географиялық және жүйелік ерекшеліктерін түсіндіреді. "Up" және "Down" сияқты британдық терминдер де қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темір жол желісінің немесе қызмет көрсетудің жалпы немесе логикалық бағыты.
General or logical direction of a railway line or service
Темір жол бағыттары темір жол жүйелеріндегі пойыздың қозғалысын сипаттау үшін қолданылады. Қолданылатын терминдер компастың бағыттары, биіктік бойынша бағыт немесе басқа да бағыттар сияқты көздерден алынуы мүмкін. Мұндай бағыттар көбінесе жүйеге, елге немесе аймаққа қатысты ерекшеліктерге ие.
Rail directions are used to describe train directions on rail systems. The terms used may be derived from such sources as compass directions, altitude directions, or other directions. These directions are often specific to system, country, or region.
Радиалды бағыттар
Көптеген теміржол жүйелері бағыттарды анықтау үшін әдетте ірі қала болатын орталықты пайдаланады.
Many rail systems use the concept of a centre (usually a major city) to define rail directions.
Жоғары және төмен
Британдық тәжірибеде темір жол бағыттары әдетте "жоғары" және "төмен" деп сипатталады, "жоғары" негізгі орналасқан жерге қарай. Бұл қағида пойыздар мен рельстерге ғана емес, сонымен қатар жол бойындағы жабдықтар мен рельске жақын аймақтарға да қолданылады. Британдық пойыздар сол жақтан жүретіндіктен, "жоғары" бағытта қозғалғанда, желінің "жоғары" жағы көбінесе сол жақта болады. Желіде "жоғары" дегені – Лондонға қарай. Шотландияның көп бөлігінде, Батыс және Шығыс жағалау магистральдарын және Шекара теміржолын қоспағанда, "жоғары" Эдинбургке қарай. Кардиффтің төңірегіндегі Аңғар желілерінде ерекше қолданыс бар, ол аңғарда "жоғары" және "төмен" саяхаттаудың тікелей мағынасына байланысты. Бұрынғы Мидленд теміржолында "жоғары" бағыты Дербиге қарай болған. Солтүстік Ирландия теміржол желісінде "жоғары" дегені көбінесе Белфастқа қарайды (нақты нөлдік милялық белгі желіден желіге өзгереді); Дублинге бағытталған халықаралық қызметтерден басқа, онда Белфаст "төмен" болып саналады. Миляж әдетте "төмен" бағытта өседі, бірақ ерекшеліктер бар, мысалы, Батамптон және Хокеридж арасындағы Троубридж желісінде миляж "жоғары" бағытта өседі. Жекелеген жолдардың өз атаулары болады, мысалы, Up Main немесе Down Loop. Лондонға қарай жүретін пойыздар әдетте "жоғары" пойыздар деп аталады, ал Лондоннан алысқа жүретіндері – "төмен" пойыздар. Сондықтан түнгі "Ривьера" "төмен" бағытта, ал "Ұшқыш шотландық" Лондонның Кингс-Кросс станциясына "жоғары" бағытта жүреді. Бұл айырмашылық Лондонға немесе одан алысқа бармайтын пойыздар үшін маңызды емес; мысалы, CrossCountry пойызы "to" қаласынан "up" желілерін, содан кейін "down" желілерін пайдаланады. Қытайда, Пекинмен аяқталатын темір жол бағыттары "жоғары" (上行, shàngxíng) және "төмен" (下行, xiàxíng) деп сипатталады, "жоғары" Пекинге қарай; ал Пекиннен шығатын пойыздар "төмен" бағытта жүреді. Пекин арқылы өтетін пойыздарда екі немесе одан да көп нөмірлер болуы мүмкін, мысалы, Харбиннен Шанхайға дейінгі K58/55 пойызы екі түрлі нөмірді қолданады: Харбин–Тяньцзинь бөлігінде пойыз Пекинге қарай жүреді және K58 деп аталады, бірақ Тяньцзинь–Шанхай бөлігінде K55 деп аталады; Шанхайдан Харбинге дейінгі кері бағытты пойыз K56/57 деп аталады, K56 Шанхайдан Тяньцзиньге, ал K57 Тяньцзиньден Харбинге дейін қолданылады. Жалпы, жұп нөмірлер Пекинге қарайтын пойыздарды, ал тақ нөмірлер астанадан шығатын пойыздарды білдіреді. Жапонияда темір жол бағыттары "жоғары" (上り) және "төмен" (下り) деп аталады, бұл терминдер жол кестелерінде және станциялардағы хабарламаларда кеңінен қолданылады. JR Group пойыздары үшін астана Токиоға қарайтын пойыздар "жоғары" пойыздар, ал астанадан шығатын пойыздар "төмен" пойыздар болып саналады. Жеке темір жол операторлары үшін "жоғары" немесе "төмен" (болған жағдайда) белгілеу әдетте компанияның бас кеңсесі орналасқан жерге байланысты. Гонконгта көптеген желілерде "төмен" бағыты Орталыққа жақын терминалға қарай болады, бірақ Диснейленд курорты желісінде төменгі бағыт Диснейлендке қарай, ол Tung Chung желісімен байланысты. Tuen Ma желісінде "төмен" соңғы станциясы Ву Кай Ша. Бұрынғы Ма Он Шан желісінде бағыт өзгертілді, ол бұрынғы Батыс теміржол желісімен қосылуы үшін. Бағыт жол бойында көрсетілген, миляж "жоғары" бағытта өседі және платформаның соңында да көрсетілген. Австралия штаттарының теміржол жүйелері көбінесе Ұлыбритания теміржолдарының тәжірибесін ұстанады. Теміржол бағыттары әдетте "жоғары" және "төмен" деп сипатталады, "жоғары" көбінесе штаттың астанасы болып табылатын маңызды орынға қарай. Мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльсте Сиднейден алысқа жүретін пойыздар "төмен" пойыздар, ал Викторияда Мельбурннан алысқа жүретін пойыздар "төмен" пойыздар болып саналады. Сиднейден Мельбурнға баратын штаралық пойыз Албериде штат шегарасын кесіп өткенге дейін "төмен" пойызы болып саналады, онда ол "жоғары" пойызына жіктеледі. Осы тәжірибені ұстанатын штаттарда да жекелеген желілер үшін ерекшеліктер бар. Квинсленд штатында "жоғары" және "төмен" бағыттары әр желі үшін жеке анықталады. Сондықтан Брисбендегі негізгі теміржол вокзалына (Roma Street станциясы) қарай жүретін пойыз кейбір желілерде "жоғары" бағыттағы пойыз ретінде, ал басқа желілерде "төмен" бағыттағы пойыз ретінде жіктеледі. Тайваньда батыс жағалауындағы негізгі желіде Келунгке қарай және Илан желісінде Бадуға қарай солтүстікке қарай жүретін пойыздар "жоғары" пойыздар деп есептеледі. Дегенмен, желінің басқа бөліктерінде "сағат тілі бойынша" және "сағат тіліне қарсы" терминологиясы қолданылады.
In British practice, railway directions are usually described as "up" and "down", with "up" being towards a major location. This convention is applied not only to the trains and the tracks, but also to items of lineside equipment and to areas near a track. Since British trains run on the left, the "up" side of a line is usually on the left when proceeding in the "up" direction. On most of the network, "up" is the direction towards London. In most of Scotland, with the exception of the West and East Coast Main Lines, and the Borders Railway, "up" is towards Edinburgh. The Valley Lines network around Cardiff has its own peculiar usage, relating to the literal meaning of travelling "up" and "down" the valley. On the former Midland Railway "up" was towards Derby. On the Northern Ireland Railways network, "up" generally means toward Belfast (the specific zero milepost varying from line to line); except for cross border services to Dublin, where Belfast is "down". Mileposts normally increase in the "down" direction, but there are exceptions, such as the Trowbridge line between Bathampton Junction and Hawkeridge Junction, where mileage increases in the "up" direction. Individual tracks will have their own names, such as Up Main or Down Loop. Trains running towards London are normally referred to as "up" trains, and those away from London as "down". Hence the down Night Riviera runs to and the up Flying Scotsman to London King's Cross. This distinction is less meaningful for trains not travelling towards or away from London; for instance a CrossCountry train from to uses "up" lines as far as and "down" lines thereafter. In China, railway directions with terminus in Beijing are described as "up" (上行, shàngxíng) and "down" (下行, xiàxíng), with "up" towards Beijing; while trains leaving Beijing are "down". Trains run through Beijing may have two or more numbers, for example, the train from Harbin to Shanghai K58/55 uses two different numbers: on the Harbin–Tianjin section, the train runs toward Beijing, the train is known as K58, but on the Tianjin–Shanghai section, the train is known as K55; the opposite train from Shanghai to Harbin is known as K56/57, while K56 is used from Shanghai to Tianjin and K57 is used from Tianjin to Harbin. Generally even numbers denote trains heading towards Beijing while odd numbers are those heading away from the capital. In Japan, railway directions are referred to as "up" (上り) and "down" (下り), and these terms are widely employed in timetables and station announcements for the travelling public. For JR Group trains, trains going towards the capital Tokyo are "up" trains, while those going away from the capital are "down" trains. For private railway operators, the designation of "up" or "down" (if at all) usually relies on where the company is headquartered as "up". In Hong Kong, most lines have their "down" direction towards the terminal closer to Central, with the exception of Disneyland Resort line, where the down line is towards Disneyland to be consistent with Tung Chung line where it branches from. On Tuen Ma line, the "down" end is Wu Kai Sha. The up/down direction was switched in the former Ma On Shan line such that it could be connected with the former West Rail line. The direction is signposted along the track, with the mileage increasing in the up direction, and also on the platform ends. The railway systems of the Australian states have generally followed the practices of railways in the United Kingdom. Railway directions are usually described as "up" and "down", with "up" being towards the major location in most states, which is usually the capital city of the state. For example, in New South Wales, trains running away from Sydney are "down" trains, while in Victoria, trains running away from Melbourne are "down" trains. An interstate train travelling from Sydney to Melbourne is a "down" train until it crosses the state border at Albury, where it changes its classification to an "up" train. Even in states that follow this practice, exceptions exist for individual lines. In the state of Queensland, "up" and "down" directions are individually defined for each line. Therefore, a train heading towards the main railway station in Brisbane (Roma Street station) would be classified as an "up" train on some lines but as a "down" train on other lines. In Taiwan, trains travelling north towards Keelung on the west coast Main Line and towards Badu on the Yilan Line are considered "up" trains. However, on other parts of the network, the terminology "clockwise" and "counter clockwise" is used instead.
Кіру және шығу
Америка Құрама Штаттарындағы көптеген қалалық теміржол және жылдам транзит жүйелерінде пойыз бағыттары қала орталығының орналасуымен байланысты. Қалаға қарай бағытты "ішке қарай" деп, ал қаладан шығу бағытын "сыртқа қарай" деп атайды.
In many commuter rail and rapid transit services in the United States, the rail directions are related to the location of the city centre. The term inbound is used for the direction leading in toward the city centre and outbound is used for the opposite direction leading out of the city centre.
Қала атауының бағыттары
Британдық темір жолында жиі қолданылатын бағыттардың бірі – Лондон және Кантри. Вокзал платформасының немесе пойыздың Лондонға жақын жағы – Лондонға ең жақын шеті. Бірінші класс вагондары, егер болса, әдетте осы жақта орналасады. Кантри жағы – оның қарама-қарсы шеті. Егер Лондонға бірнеше бағыт болса, мұндай терминология шатасуға себеп болуы мүмкін (мысалы, Эксетер Сент-Дэвидс немесе Эдинбург Уэверли станцияларында).
Some British rail directions commonly used are London and Country. The London end of a station platform or train is the end nearer to London. First class accommodation, where provided, is usually at this end. The country end is the opposite end. This usage is problematic where more than one route to London exists (e. g. at Exeter St Davids, or Edinburgh Waverley).
Тіпті және тақ
Францияда теміржол бағыттары әдетте британдық жүйедегі жоғары және төмен бағыттарына сәйкес келетін жұп және Impair (тіпті және тақ деген мағынада) деп сипатталады. "Жұп" – Парижге қарайтын бағытты, ал "Тақ" – Парижден алыстайтын бағытты білдіреді. Бұл ереже пойыздар мен рельстерге ғана емес, сонымен қатар жол бойындағы жабдықтарға да қолданылады. "Жұп" сөзі Париж сөзімен дыбыстас келеді, сондықтан P бағыты "Жұп" немесе "Париж" бағытымен тең. Италияда да ұқсас жүйе қолданылады, онда бағыттар Pari немесе Dispari (сәйкесінше тіпті және тақ) болуы мүмкін. Pari (тіпті) пойыздары әдетте солтүстік және батыс бағыттарымен жүреді. Париж қаласы күнделікті тілде (итальян тілінде Parigi) аталады, Pari пойыздары дерлік оған қарай бағытталған (Париж Италияның кез келген нүктесінен солтүстік-батысқа қарай орналасқан). Польша теміржолдары да желі бағыттарын белгілеу үшін parzysty және nieparzysty (тіпті және тақ) терминдерін пайдаланады, мұнда тақ бағыттар әдетте ірі қалалардан алыстайды (тарихи ерекшеліктерді ескере отырып) және бұл британдық "төмен" бағытына ұқсас. Тақ бағыт – шақырым санының арту бағыты. Польшадағы теміржол қозғалысы оң жақта жүзеге асырылатындықтан, төменгі/тақ рельстер екі рельсті жолдарда көбінесе оң жақта орналасады, ал сигнализация жабдықтарының нөмірленуі де соған сәйкес келеді. Пойыз нөмірлері осы бағыттық принципті қатаң сақтайды: бұрынғы бағытына қарама-қарсы бағыттағы желіге кіретін пойыздар нөмірін сәйкесінше өзгертеді (жұп нөмірлер: 0/1, 2/3, 4/5, 6/7, 8/9), мысалы, 1300 және 1301 Польшада бірдей пойыз болып табылады, оның жолдың әртүрлі бөліктерінде тіпті және тақ нөмірлер қолданылады. Ресейде (және бұрынғы КСРО елдерінде) "тіпті бағыт" әдетте солтүстік және шығысқа қарай, ал "тақ бағыт" – оңтүстік және батысқа қарай бағытталған. "Тіпті" және "тақ" бағыттарымен жүретін пойыздарға әдетте тіпті және тақ нөмірлер, сондай-ақ жол және сигнал нөмірлері беріледі.
In France, railway directions are usually described as Pair and Impair (meaning Even and Odd), corresponding to Up and Down in the British system. Pair means heading toward Paris, and Impair means heading away from Paris. This convention is applied not only to the trains and the tracks, but also to items of lineside equipment. Pair is also quasi homophonic with Paris, so direction P is equivalent either with direction Pair or with direction Paris. A similar system is in use in Italy, where directions can be Pari or Dispari (Even and Odd respectively). Pari (Even) trains conventionally travel north and west bound. The city of Paris is referenced in colloquial use (Parigi in Italian), with Pari trains virtually leading towards it (Paris being in a north western direction from any point in Italy). Polish railways also use parzysty and nieparzysty (even and odd) to designate line directions, with odd directions usually heading away from major cities (with historical exceptions in place) and thus functionally the equivalent of the British "down" direction. The odd direction is the direction of increasing mileage. With rail traffic in Poland operating on the right hand side, down/odd tracks are usually on the right on double track lines, and signalling equipment numbering follows this. Train numbers adhere to this directional principle to the extreme: trains entering a line in opposite direction of their previous line will change numbers accordingly (with numbering pairs: 0/1, 2/3, 4/5, 6/7, 8/9), and to give an example, 1300 and 1301 are the exact same train in Poland, with the even and odd numbers applying over different sections of its journey. In Russia (and ex USSR countries), the "even direction" is usually north and eastbound, while the "odd direction" is south and westbound. Trains travelling "even" and "odd" usually receive even and odd numbers as well as track and signal numbers, respectively.
Қоршаулық бағыттары
Екі рельстік шеңберлі желілерде – мысалы, қаланың төңірегін айналдыратын желілерде – рельстер, пойздар және жол бойындағы жабдықтарды шеңбер орталығынан арақашықтығы бойынша анықтауға болады. "Ішкі" дегеніміз – географиялық орталыққа жақын рельс және оның пойыздары. "Сыртқы" дегеніміз – географиялық орталықтан ең алыс рельс және оның пойыздары. Мысалы, Сидней пойыздарының City Circle желісі. Шеңберлік маршруттарда бағыттар сағат тілімен немесе сағат тіліне қарсы қозғалатын пойыздарды көрсетуі мүмкін. Мысалы, Лондон метросының Circle желісінде немесе Central желісінің шеңберінде бағыттар көбінесе "ішкі рельс" (сағат тіліне қарсы) немесе "сыртқы рельс" (сағат тілімен) деп аталады. Осындай тәжірибе Жапониядағы шеңберлік маршруттарда да қолданылады, мысалы, Токиодағы Яманоте желісі мен Осака Loop желісінде, онда бағыттар әдетте "сыртқы" (外回り) және "ішкі" (内回り) деп аталады, мұнда пойыздар сыртқы рельсте сағат тілімен, ал ішкі рельсте сағат тіліне қарсы қозғалады.
In double track loop lines – such as those encircling a city – the tracks, trains and trackside equipment can be identified by their relative distance from the centre of the loop. Inner refers to the track and its trains that are closer to the geographic centre. Outer refers to the track and its trains that are furthermost from the geographic centre. One example is the City Circle line in the Sydney Trains system. For circle routes, the directions may indicate clockwise or counterclockwise (anti clockwise) bound trains. For example, on the Circle line of London Underground or the loop of the Central line, the directions are often referred to as "inner rail" (anti clockwise) or "outer rail" (clockwise). The same practice is used for circle routes in Japan, such as the Yamanote Line in Tokyo and the Osaka Loop Line, where directions are usually referred to as "outer" (外回り) and "inner" (内回り), in a system where trains go clockwise on the outer track and counter clockwise on the inner track.
Кардиналдық бағыттар
АҚШ-тағы теміржолдардың көпшілігі өз желілерінің бағыттарын көрсету үшін номиналды кардиналдық бағыттарды пайдаланады, олар көбінесе нақты компастық бағыттардан өзгеше болады. Мұндай бағыттарды шатасуды болдырмау үшін компастық бағыттардан айырып, «теміржол» солтүстігі, оңтүстігі, шығысы немесе батысы деп атайды. Әдетте, толық теміржол жүйесі (бір теміржолдың желілері немесе байланысты теміржолдар тобы) өзінің барлық желілерін тек екі бағытпен сипаттайды: шығыс және батыс немесе солтүстік және оңтүстік. Бұл, жол қисындалғанда немесе тіпті біршама қашықтықта бағытын өзгерткенде, пойыздың қозғалыс бағытын дұрыс түсінбеу мүмкіндігін азайтады. Бұл бағыттар қарама-қарсы бағытта келе жатқан пойыздар арасындағы қақтығыстарды шешуде де маңызды рөл атқарады. Мысалы, көптеген теміржолдар бірдей классқа жататын пойыздардың шығысқа қарай бағытталғандарын батысқа қарай бағытталғандарынан басым деп белгілейді. Яғни, егер екі пойыз бір жол желісінде кездессе, батысқа қарай келе жатқан төмен басымды пойыз «қосым жолға» кетуі керек және шығысқа қарай келе жатқан жоғары басымды пойыздың өтуін күтуі тиіс. АҚШ-та теміржолдардың көпшілігі «шығыс және батыс» бағыттарын қолданады, ал «солтүстік және оңтүстік» бағыттарын белгілеу сирек кездеседі (Нью-Йорк метрополитені, Чикаго «L» және Вашингтон метрополитені осыған мысалдар). Жұп нөмірлі пойыздар (жоғары басымды) шығысқа (немесе солтүстікке) қарай, ал тақ нөмірлі пойыздар (төмен басымды) батысқа (немесе оңтүстікке) қарай жүреді. Лондон метросында географиялық бағыттарды атау әдетте басым (мысалы, шығысқа, батысқа қарай), бірақ Circle желісінде сыртқы және ішкі рельстер деп аталады.
Most railroads in the United States use nominal cardinal directions for the directions of their lines, which often differ from actual compass directions. These directions are often referred to as "railroad" north, south, east, or west, to avoid confusion with the compass directions. Typically an entire railroad system (the lines of a railroad or a related group of railroads) will describe all of its lines by only two directions, either east and west, or north and south. This greatly reduces the possibility of misunderstanding the direction in which a train is travelling as it traverses lines which may twist and turn or even reverse direction for a distance. These directions also have significance in resolving conflicts between trains running in opposite directions. For example, many railroads specify that trains of equal class running to the east are superior to those running west. This means that, if two trains are approaching a passing siding on a single track line, the inferior westbound train must "take the siding" and wait there for the superior eastbound train to pass. In the United States, most railroads use "east and west", and it is unusual for a railroad to designate "north and south" (the New York City Subway, the Chicago "L", and the Washington Metro are rare examples). Even numbered trains (superior) travel east (or north). Odd numbered trains (inferior) travel west (or south). On the London Underground, geographic direction naming generally prevails (e. g. eastbound, westbound) except for the Circle line where it is Outer Rail and Inner Rail.
Солтүстік пен оңтүстікке арналған басқа атаулар
Нью-Йорк қаласында метрода "жоғарғы" және "төменгі" терминдері солтүстік және оңтүстік бағыттарын көрсету үшін қолданылады. Темір жолдың номиналды бағыты Манхэттенге кірген кездегі бағытына қарай анықталады. Қытайдағы Пекинмен байланысы жоқ темір жолдар үшін солтүстік және батыс жақтар "жоғарғы" бағыт ретінде, ал шығыс және оңтүстік жақтар "төменгі" бағыт ретінде қолданылады. "Төменге" бағытталатын пойыздарға тақ нөмірлер, ал "жоғарыға" бағытталатындарға жұп нөмірлер беріледі; мысалы, Пекин батысынан Лхасаға қарай жүретін T27 пойзы "төменге" (Пекиннен алыстап бара жатқан) бағытталады, себебі 27 – тақ сан.
In New York City, the terms uptown and downtown are used in the subway to refer to northbound and southbound respectively. The nominal railroad direction is determined by how the line will travel when it enters Manhattan. For railways in China that are not connected with Beijing, north and west are used as "up", and east and south as "down". Odd numbered train codes are used for "down" trains, while even numbers are used for "up"; for example, train T27 from Beijing West to Lhasa is "down" (going away from Beijing) since 27 is odd.