Кіріспе

Архитектуралық элемент

Шығанақ терезе – ғимараттың негізгі қабырғаларынан сыртқа қарай ілгері шығып, бөлмеде кеңістік құрайтын терезе жайылымы. Ол әдетте орталық терезе жақтауымен (тұрақты бөлік) және екі немесе одан көп кішкентай терезелермен (қанатты немесе қос жақтаулы терезелер) шеңберленген. Мұндай орналасу сыртқа панорамалық көрініс ашып, бөлмеге көбірек табиғи жарық түсуіне және бөлме ішінде қосымша орын пайда болуына мүмкіндік береді. Шығанақ терезелер көбінесе ғимараттың сыртқы қабырғасынан тысқары созылып, ішкі жағында кішкентай бұрыш немесе отыруға арналған орын құрайды, оны оқу, заттарды көршіту немесе көрініспен ләззаттану сияқты түрлі мақсаттар үшін пайдалануға болады. Олар көбінесе тұрғын үйлерде, әсіресе қонақ бөлмелерінде, ас бөлмелерінде немесе жатын бөлмелерінде кездеседі, бірақ коммерциялық немесе қоғамдық ғимараттарда да таба аласыз.

Түрлері

Бей-терезе – қисық немесе тікбұрышты, бір немесе бірнеше қабатқа созылған, барлық шығыңқы терезе конструкцияларының жалпы атауы. Көрсеткіштер бойынша ең көп қолданылатын пішіндер – теңбұрышты трапеция (көлбеу терезе деп те аталады) және тіктөртбұрыш. Бірақ екіден көп бұрышы бар басқа көпбұрышты пішіндер де, сондай-ақ қисық пішіндер де жиі кездеседі. Егер бей-терезе қисық болса, оны дөңгелек терезе деп те атайды. Тек бір бұрышы бар үшбұрышты пішінді терезелер де кездеседі, бірақ олар сирек. Көлденең тірек, кронштейн немесе осыған ұқсас тіректермен сүйеніп тұрған бей-терезелер – орел терезелері деп аталады. "Раушин" – Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы дәстүрлі және ерекше стильдегі консольдік бей-терезе (мысалы, Насиф үйінің фасадындағыдай).

Қолданылуы

Ортағасырлық және барокко дәуіріндегі терезелердің көпшілігі – оріел терезелері. Олар көбінесе ғимараттың ажырамас бөлігі емес, әшекейлі қосымшасы ретінде көзге түседі. Әсіресе готика дәуірінде олар көбінесе шағын үй шіркеулері ретінде пайдаланылады, оріел терезесінде алтарь орналасып, шіркеу апсидіне ұқсайды. Нюрнбергте оларды тіпті "Chörlein" деп атайды, ең танымал мысалы – Санкт-Себальдус шіркеуінің пасторлық үйі. Ислам архитектурасында, араб мәшрабиясы сияқты оріел терезелері көбінесе ағаштан жасалады және сырттан көру мүмкіндігін шектей отырып, іштен көруге мүмкіндік береді. Әсіресе жылы климатта, оріел терезесі жекеленген балконмен бірдей болуы мүмкін. Оріел терезелері бөлмені кеңірек көрсетіп, қарапайым тегіс терезеде мүмкін болмайтын сыртқы көріністерді ұсынады. Оларды қабатты үйлерде, жеке және жартылай жеке тұрғын үйлерде, сондай-ақ пәтерлерде кездестіруге болады. Британ үлгілеріне сүйене отырып, олардың қолданылуы Ирландия, АҚШ, Канада және Австралия сияқты ағылшын тілді басқа елдерге тарады. Ливерпульдегі Оріел палатасындағы бұрынғы коммерциялық архитектураның үлгісін ұстанған Чикаго мектебінің алғашқы көкжайларында да оріел терезелері кездеседі, онда олар ғимараттың жоғарғы қабаттарының бойымен созылады. Олар Торонтоның ескі аудандарында жиі кездесетін үйлер мен шатырлы үйлерде де бар. 2012 жылы жүргізілген зерттеуде, Google Street View-ден алынған 25 000 қала суретінің кездейсоқ үлгісін зерттеген машиналық оқыту алгоритмі, оріел терезелерін Сан-Франциско архитектурасының ерекше белгісі ретінде анықтады.