Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз флоты офицері адмирал сэр Джон Томас Дакворт, 1-ші баронет, GCB (9 ақпан 1748 – 31 тамыз 1817) – Корольдік теңіз флотының ағылшын офицері, Жеті жылдық соғыс, Америка Тәуелсіздік соғысы, Француз революциялық және Наполеон соғыстары кезінде қызмет еткен, 1812 жылғы соғыс кезінде Ньюфаундленд губернаторы болған және зейнетке шыққаннан кейін Британдық Парламентінің мүшесі болған. Дакворт, дін қызметкерінің ұлы, 11 жасында басталған теңізшілік мансабында үлкен жетістіктерге жетті. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Корольдік теңіз флотының көптеген көрнекті тұлғаларымен бірге қызмет етіп, әр түрлі уақытта Ұлыбританияның барлық жауымен теңізде шайқасты, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бір ғасырдан кейін еске алынған Дарданелл операциясы да бар. Ол Наполеон соғыстарының соңғы ірі флоттық шайқасы – Сан-Доминго шайқасында қолбасшылық етті.

Батыс Үндістан

1803 жылдан 1804 жылға дейін Дакворт Ямайка станциясының бас қолбасшысы лауазымын қабылдады, осы кезеңде ол Сен-Домьингтің блокадасынан кейін генерал Рошамбо мен француз армиясының тапсыруына әкелген операцияларды жетекшілік етті. 1804 жылғы 23 сәуірде Дакворт көк әскери-теңіз флотының вице-адмиралына дейін жоғарылатылып, теңіз жаяу әскері полковнигі болып тағайындалды. Ол көптеген жау кемелерін және 5512 француз әскери тұтқынды қолға түсірді. Оның қызметінің танылуы ретінде Ямайка заң шығару жиналысы Даквортқа алғыс хат жазылған әшекейлі қылыш пен алтын қыны сыйлады. Англияға қайта оралғаннан кейін, ол HMS Acasta кемесінің капитаны Джеймс Атол Вуд көтерген әскери сотқа тартылды. Вуд Дакворттың 18-ші соғыс ережесін бұзғанын мәлімдеді; «Кемеге кеменің пайдалануына жатпайтын, алтын және т.б. жүктерді тиеу». Дакворттың бірнеше тауар сатып алғаны және оларды жеке өзі үйіне тасымалдау ниетімен Ямайка станциясындағы басқа кемеге капитан Вудты қайта тағайындағаны белгілі болды, себебі кеме жақын арада басқа флаг-офицердің басқаруына өтетін болды. Осының нәтижесінде Дакворт жүктерді Англияға жеке багаж ретінде алып кете алды, ал Вуд өз кемесінде жолаушы ретінде қайтуға мәжбүр болды. Әскери сот 1805 жылғы 25 сәуірде Портсмутте өтті, бірақ 1805 жылғы 7 маусымда айыптау алынып тасталды.

Атлантика

1805 жылы Адмиралтейство Дакуорттың HMS Royal George кемесіне өз туын көтеріп, Кадис маңында вице-адмирал Горацио Нельсонға үшінші болып қосылуға кететінін шешті. Алайда, Плимут кемежайлары Корольдік Джорджты уақтылы теңізге шығуға дайын ете алмады, сондықтан Дакуорт өзінің туын HMS Superb кемесінде көтеріп, капитан Ричард Китсті өз ту капитаны етті. Китс Нельсонның екіншісі болуға тиіс еді. Superb Жерорта теңізінен шығып бара жатқанда, Нельсонның жеңісі және оның қазасы туралы хабар жеткізген Pickle кемесін тоқтатып алды және шайқастан әлдеқайда кейін ғана Кадиске жетті. Кемедегі бала Эдвард Трелоунидің жазбаларына сүйене отырып, кейбіреулер Дакуорттың бас тартуынан болған кешігудің себебі, оның сүйікті музыканттары басқа кемеден келгенше Портсмуттен шығуға келіспегендігі болды деседі. Дакуорт пен Адмиралтейство арасындағы хат алмасу оның «қолайсыз жағдайда» теңізге шығуға мәжбүр болғанына ренжкенін растайды, бірақ оның соңғы бұйрықтары 28 қазанға дейін берілмеді, ол кезде Superb шұғыл жөндеуден кейін кемежайдан босатылды. Олар 15 қарашада, Трафальгар шайқасынан кейін ғана Кадиске келді. Содан кейін Дакуортқа Кадистің блокадасына қатысқан Вест-Индия эскадрильясының басшылығына тағайындалды, онда жеті жеңіл кеме болды, олардың бесi 74 зеңбірекке, бiрi 80 зеңбірекке, бiрi 64 зеңбірекке және екі фрегатқа ие болды. Ол сақ адам ретінде танылғанмен, блокададан бас тартып, адмирал Захари Аллеман басқаратын француз эскадрильясын іздеуге шықты, ол 30 қарашада Мадейрадан келген фрегат арқылы хабарланған еді. Француздарды іздеу барысында, ол 25 желтоқсанда тағы бір француз эскадрильясына кездесті, ол алты жеңіл кемеден және бір фрегаттан тұрды. Бұл контр-адмирал Жан Батист Вилломез басқаратын эскадрилья, Жақсы Үміт мүйісіне бет алған және контр-адмирал сэр Ричард Страханнан қуылған еді. Дакуорт оларды қуды және жауға жеті шақырымға жақындады, бірақ сол кезде оның кемелері тым алыс кеткендіктен, теңізшілердің көңілі қалды және ашуланды, ол шайқасқа түсу қаупіне бармай, қуғынды тоқтатты.

Батыс Үндістанға оралу

Кейін Дакворт суға түсу үшін Ливард аралдарына қарай жол тартты, сондай-ақ 74 зеңбірекке ие кемені Шығыс Үндістан эскадрильясын күшейтуге жіберді. Онда, Сент-Китс қаласында, 1806 жылғы 21 қаңтарда 74 зеңбірекке ие кемелер оған қосылды, оларға сер Александр Кокрейн басшылық етті, ал 1 ақпанда Натаниэль Дэй Кокрейн басқаратын бриг Сан-Домингодағы француз жайлы жаңалық әкелді. Француздардың бес кемеден тұратын эскадрильясы болды: 120 зеңбірекке ие Imperial, екі 84 зеңбірекке және екі 74 зеңбірекке ие кемелер мен екі фрегат, вице-адмирал Корентин Урбайн Лейсегестің басшылығында, Бресттен қашып, Сан-Домингодағы француз күштерін шамамен 1000 әскермен күшейтуге тырысты. 1806 жылғы 6 ақпанда Сан-Домингоға келген Дакворт француз эскадрильясын, олардың көліктерімен бірге Окка шығанағында бекітілген күйде тапты. Француз командирі дереу теңізге шығып, келе жатқанда тізім құрды. Дакворт төрт және үш кемеліктен екі баған құруға сигнал берді.

Сан-Доминго шайқасы

Сан-Доминго шайқасында Дакворттың эскадрильясы француз эскадрильясын жеңді, ол бірден шабуылға түсу белгісін берді. Нельсонмен бірге Вильнёвті Батыс Үндістанға қуған Китс және оның экипажы Трафальгарды жіберіп алғанына әлі де қайғырып жүрді. Китс алдағы шайқаста мақсатқа деген ынтаны ояту үшін сөз сөйлеуге кіріспес бұрын, үнсіз түрде миззен-мачтаға Нельсонның портретін іліп қойды. «God save the King» және «Nelson of the Nile» әндері орындалғанда, «Superb» қашып бара жатқан жауға толық жете алды және француз флотының ең ірі кемесі «Империалға» қарсы тұрғанда, оң жақтан залп берді. Қақтығыс тез арада жалпыға ортақ сипат алды. Екі сағатқа созған қызу шайқаста француз кемелерінің екеуі жағаға тірелді, өртенді, ал тағы үш кеме қолға түсті. Тек француз фрегаттары ғана құтыла алды. Дегенмен, Дакворттың жанында инстинктивті түрде бірге жұмыс істеуге үйренген және Нельсонның тәсіліне сай, адмиралдан арнайы нұсқау күтпеген, британдық капитанның жеке бастамасы жеңіске үлкен үлес қосты деп есептеледі. Сан-Доминго Дакворттың елтаңбасына сөздер түрінде қосылды, ал 1814 жылы елтаңбаның тіреулеріне британдық теңізші қосылды. 1806 жылдың сәуір айында ол ақ вице-адмиралына өкілдік етті, сондай-ақ Ямайка Ассамблеясының құрметті қылышын алды, ал оның теңіздегі ерлігі көптеген наградалармен, соның ішінде Лондон қаласы корпорациясының құрметті қылышымен мойындалды. Англияға оралғаннан кейін Даквортқа Парламент тарапынан 1000 фунт стерлинг сомасында зейнетақы және Лондон қаласының азаматтығы берілді. Дакворт Нельсон қолданған тактикалық өзгерістерді қабылдауға дайын екенін көрсетті және шайқаста британдық теңіз артиллериясының басымдығын сақтап қалды. Алайда, британдық теңіз күшінің осы айқын демонстрациясы және маңызды жеңісі болмағанда, ол Кадиз маңындағы өзінің бекетін бұйрықсыз тастағаны үшін әскери сотқа тартылуы мүмкін деген кең пікір қалыптасты.

Жерорта теңізі

1805 жылы Дакуорт Жерорта теңізі флотының екінші басқарушысы болып тағайындалды, бұл негізінен Адмиралтействоның алдағы операцияларда Ресей императорлық флотымен бірге жоғары шенді офицердің болуын қарастыруымен байланысты болды. 100 зеңбірекке ие HMS Royal George бірінші дәрежелі кемесімен, сегіз желілік кеме және төрт кішкентай кемемен бірге ол Тенедос аралына Константинопольдегі Осман флотын басып алуға бұйрықпен келді, осылайша Дмитрий Сенявиннің флотына Дарданел операциясында көмектесті. Оған Сидни Смит, Ричард Дакрес және Генри Блэквуд сияқты Корольдік теңіз күштерінің ең қабілетті офицерлері еріп жүрді, бірақ ол жағалаудағы бекіністерді бұзып, тізімделген Осман флотына жете алатынына күмәнданды. Түріктердің жағалау артиллериясын күшейтуге тырысып жатқанын білген ол 1807 жылдың 11 ақпанына дейін ешқандай әрекет жасаған жоқ және қолайлы жел күтіп, біршама уақытты боғазда өткізді. Сол күні кешке Блэквудтың кемесі Тенедос жанында кездейсоқ өртеніп, қирады, бірақ оның капитаны мен экипаждың көп бөлігі құтқарылып, флот арасында қайта бөлінді. Соңында, 19 ақпанда Point Pisquies (Nagara Burun) шайқасында британдық күштердің бір бөлігі алғашқы шабуыл жасаған Осман флотына кездесті. Бір 64 зеңбірекке ие желілік кеме, төрт 36 зеңбірекке ие фрегат, бес 12 зеңбірекке ие корвет, бір 8 зеңбірекке ие бриг және бір канонерлік қайық жағаға тірелді және британдық флоттың бір бөлігімен өртелді. Британдық флотқа капитан Томас Харви басқаратын кеме, капитан Джон Талбот басқаратын кеме, флаг-капитан Ричард Дакрес басқаратын кеме және капитан Артур Кей Ледж басқаратын кеме, сондай-ақ капитан Ричард Хасси Моубрей басқаратын фрегат, контр-адмирал сэр Сидни Смит басқаратын артқы дивизия кірді. Олар бір корвет пен бір канонерлік қайықты, сондай-ақ түрік вице-адмиралы мен капитан Пашаның туларын алып кетті, ал HMS Thunderer, HMS Pompée және HMS Repulse десанттық тобының күшімен жақын орналасқан бекіністер қиратылды, ал оның 31 зеңбірегі теңіз жаяу әскерімен бұзылды. Теңіз жаяу әскерінің командасын HMS Standard капитаны Николс басқарды, ол сонымен қатар түрік желілік кемесіне де шабуыл жасады. Оның ішінде сегіз 32 фунттық және 24 фунттық мыс зеңбіректер болды, ал қалғандары 200 фунттан астам салмағы бар мәрмәр оқтарды атты. 20 ақпанда Дакуорттың қол астындағы британдық эскадрилья Смитпен, контр-адмирал сэр Томас Луи басқаратын кемелердің екінші дивизиясымен бірге Осман астанасына жетті, бірақ Наполеонның елшісі Себастьянидің кеңесімен, британдық елші Чарльз Арбутнотпен және ресейлік өкілетті Андрей Италинскимен бірге сұлтанның өкілдерімен нәтижесіз келіссөздерге қатысуға мәжбүр болды. Адмиралтействоның бірінші лорды Томас Гренвилл шешімсіздігі үшін оны кінәлады, бірақ Дакуорт, мен офицер ретінде, құрлық әскерлерінің ынтымақтастығы болмаса, эскадрильяны өткізуге тырысу – бекер құрбандық болар еді деп мәлімдеді. Константинопольден кеткеннен кейін, Дакуорт осы экспедицияны, жылдық қызмет туралы ойлармен қорытындылады: Бір немесе басқа бағытта белсенді әрекет етудің орнына, біздің кабинет бес немесе алты жауынгер кемені сарбазсыз Дарданеллге, ал 5000 сарбазды флотсыз Александрияға жіберу туралы қайғылы шешімге келді. Одан кейін, 1808 жылдың 14 мамырында ол Эксетер епископы Уильям Буллердің қызы Сюзанна Кэтрин Буллерге үйленді. Олардың өлімінен бұрын екі ұлы болды, ол одан кейін өмір сүрді және 1840 жылдың 27 сәуірінде қайтыс болды.

Ла-Манш флоты

Даукворттың мансабы осыдан кейін де елеулі түрде зардап көрмеді, және 1808 және 1810 жылдары ол Корольдік флоттың ең ірі бірінші рангілі кемелерінің бірі – HMS San Josef және HMS Hibernia кемелерінде, Кезек флотының қолбасшысы ретінде теңізге шықты. 1809 жылдың жазында ол Джеймс, Гамбиер лордының әскери-теңіз сотында судьялар алқасының құрамында болды, ол 1809 жылғы сәуір айындағы Баск жолы шайқасында адмирал Гамбиер лорды капитан Кокран лорды қолдамағанын бағалады. Гамбиер даулы түрде барлық айыптамалардан босатылды.

Ньюфаундленд және 1812 жылғы соғыс

Мүмкін, оны шешімсіз және қиялы жоқ адам деп есептегендіктен, 1810 жылдың 26 наурызында Дакворт Ньюфаундленд губернаторы және Ньюфаундленд станциясының үш фрегаты мен сегіз кіші кемесінің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Бұл Дэвис бұғазынан Сент-Лоуренс шығанағына дейінгі алыс және маңыздылығы төмен станция болғанымен, ол сонымен қатар көк адмирал шеніне көтеріліп, 50 зеңбірекке ие кемесінде туын көтерді.

Жартылай зейнетке шығу

1812 жылдың 2 желтоқсанында, Девонға келгеннен кейін көп ұзамай, Дакворт губернатор лауазымынан кетіп, Кент жағалауындағы Нью-Ромни округі үшін парламенттік мандат алды. Осы шақта ол ең үлкен ұлы Джордж Генридің, Пиреней соғысы кезінде Веллингтон герцогының полковнигі болып қызмет етіп жүргенде қаза тапқанын естіді. Джордж Генри Альбуэра шайқасында 48-ші (Нортгемптоншир) жаяу әскер полкінің басында қаза болды. 1815 жылдың қаңтар айында ол Плимутқа бас қолбасшы болып тағайындалды, бұл лауазымды ізбасар лорд Эксмут жартылай зейнет деп санады. Алайда, сол жылдың 26 маусымында ол Наполеонды соңғы жерсінбеуіне алып жүрген кемеге байланысты назар орталығына айналды, Дакворт оның кемеге отыру алдындағы соңғы британдық жоғары шенді офицері болды. Дакворт 1817 жылы бірнеше айлық аурудан кейін, Корольдік теңіз күштеріндегі ұзақ және көрнекті қызметтен кейін лауазымында сағат 1-де қайтыс болды. Оның меншігі, қазіргі Эксетер гольф клубы орналасқан гольф алаңының жартысы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англияның оңтүстігіндегі ең ірі АҚШ теңіз жарақтану қоймасы болды, кейіннен оның бір бөлігі Ұлыбритания Қорғаныс министрлігінің теңіз дүкені үшін сақталды. b. Қылышты Ричард Тид (1756–1816) Лондонның Ланкастер сотында жасап, мына жазумен безендірген: «1804 жылы Ямайка Ассамблеясы вице-адмирал сэр И. Т. Даквортқа аралдың саудасы мен жағалауларын қорғағандығы үшін сыйлап тапсырды. Ол қолбасшылығындағы Корольдік теңіз күштерін тиімді және мүдрік басқарғаны үшін, сондай-ақ Ассамблея оның елге көрсеткен қызметіне жоғары баға бергендігінің куәсі ретінде». f. Миллер (311-бет) «желіде он екі кеме және тоғыз фрегат» деп хабарлайды, ал Говард (37-бет) «желіде он екі кеме, олардың екеуі үш қабатты және әскерлермен толы тоғыз фрегат» деп көрсетеді. g. Жаңа жазба – «Wear», ол Эксетердің шетіндегі Countess Wear округінде орналасқан.