Тұңғыш үй алушылар нарығы: шолу және мемлекеттік қолдау шаралары

Кіріспе

Бірінші рет сатып алушы (FTB) – бұрын тұрғын үй сатып алған емес, үй сатып алуға ниетті адам. Бұл термин Ұлыбритания, Ирландия, Канада және басқа да елдердің жылтық мүлік нарығында қолданылады. АҚШ-та «тұңғыш рет үй сатып алушы» деген сөз тіркесі жиі қолданылады.

Сипаттамалары

Сатушы үшін бірінші рет сатып алушы көбінесе артықшылықты болады, себебі оларға басқа мүлікті сату қажет болмайды, демек, үй сату тізбегіне қатыспайды. АҚШ-та бірінші рет сатып алушылардың жасы көбінесе 30-ға жуық болады.

Тұрғын үй сатып алу туралы шешім

Бірінші рет үй сатып алушының бірінші мүлікті сатып алу алдында ескеруі керек көптеген факторлар бар: мөр бажы салымы және кез келген заңгерлік қызмет ақысы үшін қанша бастапқы қаражат қажет болады, сондай-ақ ипотека рәсімдеу қажет болса, олар қанша сомаға қарыз ала алады. Ұлыбритания, Канада және Австралия сияқты көптеген елдерде үйге ие болу өмірлік циклдағы табиғи қадам және мүлік иелігінің қалыпты түрі саналады. Канада мен Австралияда үй иелену көрсеткіші ең жоғары деңгейде (барлығы 65%-дан астам). Ирландияда жеке меншіктегі үйлердің үлесі Еуроодақтағы ең жоғары көрсеткіштердің біріне жетеді – шамамен 80%.

Ипотека

Ұлыбританияда 1980 жылдары барлық ипотекалардың шамамен жартысын бірінші рет үй сатып алушылар рәсімдеген. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Ұлыбританиядағы барлық ипотекалық үй сатып алулардың 50% бірінші рет сатып алушылардың үлесінде. Ирландияда бұл көрсеткіш нарықтың 34% құрайды. Тұрғын үй бағасының қолжетімсіздігі жаңа сатып алушылардың санын азайтады. 2007 жылғы Шотландия парламенттік сайлауларында Шотландия Ұлттық партиясы бірінші рет үй сатып алушыларға мүліктік нарыққа қадам жасауға көмектесу үшін 2000 фунт стерлинг көлемінде грант ұсынды. Ұлыбританияның қалған бөлігінде мұндай гранттар берілмеді, бірақ 2007 жылдың шілдесінде Тұрғын үй министрі Иветт Купер сатып алушыларға көмектесу мақсатында үкіметтің Homebuy Shared Equity схемасын кеңейтетінін хабарлады. Купер Парламентте: "Егер біз қазір әрекет етпесек, 2026 жылға қарай бірінші рет үй сатып алушылардың орташа үй бағасы олардың жалақысынан он есе жоғары болады. Бұл нақты әлеуметтік теңсіздікке және әділетсіздікке әкелуі мүмкін" деді. Содан бері бірінші рет үй сатып алушылар нарықтағы өзінің позициясын қайта қалпына келтірді, 2010 жылғы есептерде жергілікті, бүкіл нарықтық ипотекалық кеңесшілердің клиенттері арасындағы ең танымал сұраныс бірінші рет үй сатып алу болып тіркелді, бұл жалпы сұраныстардың 37% құрады. 2016 жылы Ұлыбритания үкіметі бірінші рет үй сатып алушыларды үйге ақша жинауға ынталандыру арқылы Help to Buy ISA бағдарламасын іске қосты. Жиналған қаражатқа 25% дейін, бірақ 3000 фунт стерлингтен аспайтын сомада үстеме берілді. 2017 жылдың сәуір айында Lifetime ISA іске қосылды. Бұл бағдарлама Help to Buy ISA-ның (2019 жылдың қараша айында жабылған) орнын алмастыру үшін құрылды. Lifetime ISA бірінші рет үй сатып алушыға үкіметтен ұқсас 25% үстеме қосымша береді, сонымен қатар жиналған ақшаны зейнеткерлікке жинау мүмкіндігін де ұсынады. 2021 жылдың маусым айында "Бірінші үй" бағдарламасы іске қосылды, ол бірінші рет үй сатып алушыларға, жергілікті тұрғындарға және маңызды сала қызметкерлеріне жеңілдік шарттармен үй сатып алуға мүмкіндік берді. Ұлыбританияның Help to Buy акционерлік несие схемасы жаңа өтініш берушілер үшін 2022 жылдың 31 қазанында жабылды. 2023 жылдың мамырында Ирландия Банктік және төлемдер федерациясының (BPFI) мәліметінше, Ирландияда бірінші рет үй сатып алушыларға берілген ипотекалық несиелердің мақұлдану деңгейі 2011 жылдан бері ең жоғары көрсеткішке жетті.

In the UK in the 1980s almost half of all mortgages were taken out by first time buyers. As of 2021, first time buyers represented 50% of all mortgage house purchases in the UK. In Ireland, FTB's represent 34% of the market. The number of new buyers purchasing property declines when housing becomes unaffordable. In the 2007 Scottish parliamentary election the Scottish National Party proposed a £2,000 grant for first time buyers to help them get onto the property ladder. Grants have not been forthcoming in the rest of the UK, but in July 2007 Housing Minister Yvette Cooper announced it would be broadening the government's Homebuy Shared Equity scheme to help buyers. "Unless we act now by 2026 first time buyers will find average house prices are ten times their salary. That could lead to real social inequality and injustice," Cooper told Parliament. Since then, first time buyers have regained momentum in the market, with reports in 2010 citing first time buying as the most popular of consumer enquiries for a local, whole of market mortgage adviser accounting for 37% of total enquiries. In 2016 the UK Government launched the Help to Buy ISA for first time buyers through incentivising them to use savings to fund a deposit on a property. The money saved is then boosted by 25% up to a maximum of £3000. In April 2017, the Lifetime ISA was launched. It was launched to replace the Help to Buy ISA (which was closed in Nov 2019). The Lifetime ISA gives a similar 25% top up from the government towards a First Time Buyer's home purchase, but also gives the flexibility to save the money and the top up for retirement. The First Homes Scheme was launched in June 2021, which enabled first time buyers, local people and key workers to purchase a property at a discounted rate. The UK Help to Buy equity loan scheme closed to new applicants on 31 October 2022. In May 2023, first time buyer mortgage approvals in Ireland reached their highest levels since 2011, according to the Banking and Payments Federation of Ireland (BPFI).