Кіріспе

Халықаралық құқық комиссиясы (ХҚК) – халықаралық құқықты дамытуға және кодификациялауға жауапты сарапшылар органы. Оның құрамына халықаралық құқық саласындағы біліктілігі мен тәжірибесі мойындалған 34 адам кіреді, олар Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы (БҰҰБА) тарапынан бес жыл сайын сайланады. ХҚК-нің идеологиялық тамыры 19 ғасырдың басында, Еуропадағы Вена конгресінде мүше елдердің өзара қарым-қатынасын реттеу үшін бірнеше халықаралық ережелер мен принциптер әзірленген кезде пайда болды. 20 ғасырдың басында халықаралық құқықты дамыту және рационализациялау бойынша жасалған бірнеше әрекеттерден кейін, ХҚК 1947 жылы БҰҰБА тарапынан, Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясына сәйкес құрылды, ол Бас Ассамблеяны халықаралық құқықты дамытуға және жүйелеуге көмектесуге шақырады. Комиссия алғашқы отырысын 1949 жылы өткізді, ал оның бастапқы жұмысына Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі геноцид, соғыс қылмыстары және агрессия сияқты халықаралық қылмыстарға қатысты алаңдаушылықтар ықпал етті. Осыдан бері ХҚК Женевадағы БҰҰ кеңсесінде халықаралық құқықтың әртүрлі мәселелерін талқылау және халықаралық құқықтық принциптерді әзірлеу үшін жыл сайынғы сессиялар өткізіп келеді. Ол халықаралық құқықтағы маңызды дамулардың бірнешесіне жауапты, соның ішінде келісімдер туралы Вена конвенциясы, ол келісімдерді жасау және түсіндіру үшін құқықтық негіз құрайды, және Халықаралық қылмыстық сот – геноцид және адамзатқа қарсы қылмыстар сияқты қылмыстарды қараумен жүктелген тұрақты сот.

Шығу тегі

Тарих бойы халықаралық құқықты, әсіресе әдет-ғұрыптық халықаралық құқық ережелері мен принциптерін (егемен мемлекеттерді міндеттейтін, жазбада болмаған, бірақ барлық мемлекеттерге ортақ заң) кодификациялауға бірнеше әрекеттер жасалды. Халықаралық құқық комиссиясын құруға әкелген жұмыс 1924 жылғы 22 қыркүйектегі Ұлттар Лигасы Ассамблеясының Резолюциясымен басталды, ол халықаралық құқықты прогрессивті кодификациялау жөніндегі сарапшылар комитетін құрды. Бұл комитет 17 мүшеден тұрады және халықаралық құқықта шешілуді қажет ететін мәселелер мен осы мақсатта қажетті қадамдар бойынша ұсынымдар беру үшін құрылды. Комитеттің жұмысы 1930 жылғы Ұлттар Лигасының Кодификациялық конференциясына әкелді, ол негізінен азаматтық құқық, шекаралық сулар және шетел азаматтарына келтірілген зиян үшін мемлекеттік жауапкершілік мәселелерін қарастырды. 1930 жылғы конференцияның көптеген тұжырымдары Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартиясында қабылданды, ол Лиганың ізбасары болған ұйымды құрды. Хартияның 13-бабының 1-тармағында мынадай делінген: 1. Бас Ассамблея мына мақсаттарда зерттеулер жүргізеді және ұсынымдар береді: а) халықаралық құқықтың прогрессивті дамуын және оның кодификациясын ынталандыру. Осы ережеге сәйкес, 1946 жылғы 11 желтоқсанда Бас Ассамблея 94-шы Резолюцияны қабылдады, ол халықаралық құқықтың дамуын және оның кодификациясын ілгерілету үшін БҰҰ Бас хатшысына ұсынымдар жасау үшін заңгерлерден тұратын комитет құруды көздейді. Сарапшылар комитеті 17 мүшеден тұрады және 1947 жылғы 12 мамырдан 17 маусымға дейін отырыс өткізді. Ол осы мақсаттарды іске асыру үшін БҰҰ-ның тұрақты комиссиясын құруды ұсынды. 1947 жылғы 21 қарашада БҰҰ Бас Ассамблеясы Хартиядағы міндеттемелерді орындау үшін «Халықаралық құқық комиссиясын» құруды көздейтін 174-ші Резолюцияны қабылдады. Резолюцияға Комиссияның Статуты қоса берілді, онда оның мақсаттары мыналар деп белгіленді: Халықаралық құқықты кодификациялауға көмектесу. Халықаралық мемлекеттік және жеке құқық саласындағы мәселелерді шешу. Комиссияның жұмыс тәртібі 16-26-баптарда егжей-тегжейлі сипатталған. Сэр Майкл Вудтың басшылығымен Халықаралық құқық комиссиясы (ILC) әдет-ғұрыптық халықаралық құқықты кодификациялау бойынша маңызды жұмыс жүргізді. ILC «Халықаралық дәстүрлі құқықты анықтау жөніндегі қорытындыларды» (ILC Conclusions) жасады, ол халықаралық дәстүрлі құқықты анықтау процесін нақтылауға бағытталған.

ILC жұмыс тәртібі

Комиссияның жұмысы оның жарғысымен реттеледі, ол алғаш рет 1947 жылғы 21 қарашада Бас Ассамблеямен бекітілді және 1950 жылғы 12 желтоқсанда, 1955 жылғы 3 желтоқсанда және 1981 жылғы 18 қарашада өзгертілді. Ол 34 мүшеден тұрады (бастапқыда 15), олардың барлығы халықаралық құқық сарапшылары болуы керек, және БҰҰ-ға мүше мемлекеттер үкіметтері ұсынған кандидаттар тізімінен Бас Ассамблеямен сайланады. Мүшелер өз мемлекеттерінің ресми өкілдері ретінде емес, жеке тұлғалар ретінде әрекет етеді. Комиссияның халықаралық құқық принциптерін кодификациялау бойынша жұмыс істеуінің бір жолы – Бас Ассамблеяның тиісті талап етуі. Мұндай жағдайда комиссия өз мүшелерінің бірін сол мәселе бойынша арнайы баяндамашы етіп тағайындайды және аталған мәселе бойынша жұмыс жоспарын әзірлейді. Үкіметтерден жұмыс жоспарында көрсетілгендей, комиссияға сол мәселе бойынша жазбаша пікірлерін ұсыну сұралады. Баяндамашы кейін талқыланып жатқан мәселе бойынша ұсынымдарын баяндама түрінде жасайды, ал баяндама комиссияның қалған мүшелерімен және БҰҰ Бас хатшысымен ресми комиссия құжаты ретінде бекітілуі керек. Комиссия үкіметтерден қосымша жазбаша пікірлер алғаннан кейін баяндаманы қайта қарастырады және ол Бас Ассамблеяға бекіту үшін ұсынылады. Комиссияның тағы бір қызметі – үкімет, үкіметаралық ұйым немесе БҰҰ агенттігінен түрлі мәселелер бойынша халықаралық конвенцияларға ұсыныстар дайындауды сұраған кезде болады. Мұндай жағдайда комиссия жұмыс жоспарын жасайды және үкіметтерден тиісті мәселе бойынша жазбаша пікірлер алады. Соңғы нұсқа да Бас Ассамблеяға ұсынылады. Комиссия халықаралық құқық мәселелерін қарастыру жөніндегі тұрақты жұмысы арқылы сыртқы талаптардан тәуелсіз де жұмыс істейді. Осы жағдайларда да, әрекеттерге қатысты барлық ұсынымдар Бас Ассамблеяға соңғы бекіту үшін ұсынылады. Комиссияның тәуелсіз талқылаулары әдетте оның жылдық сессияларында өтеді.

Комиссияның жыл сайынғы отырыстары

Комиссия құрылғаннан бері оның басты міндеті – 1949 жылдан бастап жыл сайын өткізілетін сессиялары болды. Бастапқыда осы сессиялардың баяндамалары мимеография түрінде сақталды және көпшілікке қолжетімді болмады, бірақ 1955 жылдың 3 желтоқсанында Бас Ассамблея 987 қаулысын қабылдады, ол осы мақсатта арнайы жылнамада осы отырыстардың тұжырымдамасын жариялауды міндеттеді, соның арқасында аталған ақпарат көпшілік пен үкіметтерге қолжетімді болды. Бірінші сессияның баяндамасы бір томдық болып жарияланды, ал екінші сессиядан бастап баяндама екі томдық болып жарияланды – бірінші томда пікірталас қорытындылары, екінші томда осы сессияда қабылданған құжаттар жарияланды. Әр сессияның басында комиссия келесі сессияға дейін төрағалық ету үшін өз мүшелерінен біреуін сайлайды.

1950 жылғы 2-сессия

1950 жылы 5 маусымнан 29 шілдеге дейін Женевада екінші сессия өтті. Бұл сессияның төрағасы Жорж Скелль болды. Сессияның күн тәртібі мен қабылданған шешімдер мынадай болды: Түпнұсқалық мәселе: Бірінші сессияның есебі және мемлекеттердің құқықтары мен міндеттері туралы декларация жобасы, екеуі де Бас Ассамблеямен мақұлданды. Шешім: Комиссия оны ескеріп, басқа шаралар қабылдамады. Түпнұсқалық мәселе: Бас Ассамблеяның аумақтық сулар мәселесіне басымдық беру туралы ұсынысы. Шешім: Комиссия ұсынысты қабылдады. Түпнұсқалық мәселе: Нюрнберг қағидаларын және бейбітшілік пен қауіпсіздікке қарсы қылмыстар кодексінің жобасын жасау. Шешім: Комиссия «Нюрнберг қағидалары» деп аталатын жеті қағидадан тұратын жиынтықты жасады. Түпнұсқалық мәселе: Геноцид жасаған саяси лидерлерді соттау үшін халықаралық сот құрудың қажеттілігі мен мүмкіндігі. Шешім: Комиссия мұндай сот құру қажет және мүмкін деген шешімге келді. Алайда, мұндай сот құру алдағы талқылауларға дейін кейінге шегерілді. Түпнұсқалық мәселе: Келісімдер құқығы. Шешім: Комиссия қосымша зерттеулерге дейін шешімдерді кейінге қалдырды. Түпнұсқалық мәселе: Мемлекеттер арасындағы төрелік рәсімдер. Шешім: Комиссия міндетті төрелік рәсімдер туралы келісімге келе алмады, мәселе қосымша қарауға дейін кейінге шегерілді. Түпнұсқалық мәселе: Ашық теңіз режимі. Шешім: Комиссия ашық теңіздегі әрбір кемеде бір ғана елдің туы болуын міндетті деп белгіледі. Алайда, ашық теңіз режиміне қатысты қалған мәселелер бойынша келісімге келе алмады. Түпнұсқалық мәселе: Халықаралық құқық мәтіндерін қолжетімді ету жолдары. Шешім: Комиссия БҰҰ-ның халықаралық құқық бойынша жарияланымдарын кеңінен таратуды және БҰҰ-ның халықаралық трибуналдар, сондай-ақ түрлі мемлекеттердің ұлттық заңдары мен конституциялары туралы деректік серияларын жариялауды бастауды ұсынды. Сонымен қатар, Комиссия Бас Ассамблеяға үкіметтер арасындағы құқықтық жарияланымдар алмасуын реттеу үшін халықаралық конвенция жасауды ұсынды. Түпнұсқалық мәселе: Пана беру құқығы. Шешім: Комиссия бұл мәселе Халықаралық сотта талқыланып жатқандықтан, оны талқылауды кейінге қалдыру туралы шешім қабылдады. Түпнұсқалық мәселе: Комиссияның БҰҰ-ның басқа да органдарымен, үкіметтермен және басқа ұлттық және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығы. Түпнұсқалық мәселе: Үшінші сессияның күні мен орны. Шешім: Комиссия оны 1951 жылдың мамыр айынан бастап ең көп дегенде 12 аптаға Женевада өткізуді шешті. Екінші сессияның өтуіне «Қыстық соғыс» салдарынан туындаған Шығыс-Батыс қақтығысы ықпал етті. Сол сессияның алғашқы отырысында кеңестік делегат Корецкий Қытай Халық Республикасының (ҚХР) комиссияда өкілдігі жоқ екеніне наразылық білдірді, ол Қытай халқын білдіреді, ал қазір тек Тайваньда ғана билік ететін Қытай Республикасы емес деп мәлімдеді. Ол комиссиядағы қытайлық делегатты Қытай материгінен келген делегатқа алмастыруды талап етті. Комиссия төрағасы Скелль кеңестік талапқа қарсы шығып, әр делегат өзінің құқықтық көзқарасын білдіреді, үкіметтік позицияны емес деп мәлімдеді. Комиссия Хадсонның ұстанымын 10 дауысқа 1 дауыспен қабылдады, ал Корецкий наразылық білдіріп, сессияны одан әрі кездесуге қатыспай қалдырды. ҚХР үкіметінің комиссияда ҚХР өкілдігіне қарсы наразылық хаты 8 маусымда комиссияға ұсынылды, бірақ бұл мәселе бойынша ешқандай шара қабылданбады.

1951 жылғы 3-сессия

Үшінші сессия 1951 жылдың 16 мамырынан 27 шілдесіне дейін Женевада өтті. Отырыс күн тәртібі:
Тақырып: Бас Ассамблеяның комиссия жарғысын қайта қарау жөніндегі ұсыныстары. Шешім: комиссия бұл мәселе бойынша ішінара есеп берді.
Тақырып: Адамзат тыныштығына қарсы қылмыстар туралы кодекстің жобасы. Шешім: комиссия жобаны жасады.
Тақырып: Жаулық әрекеттер басталған жағдайда мемлекеттердің міндеттері. Шешім: комиссия агрессияны жалпы сипатта анықтауға шешім қабылдады.
Тақырып: Келісімдер құқығы. Шешім: комиссия көпжақты шарттарға қатысты ескертулерді қабылдау туралы бірқатар ұсынымдар жасады.
Тақырып: Төрелік рәсім.
Тақырып: Ашық теңіз режимі. Шешім: мәселе қосымша зерттеуге кейінге қалдырылды.
Тақырып: 4-ші сессияның күні мен орны. Шешім: комиссия келесі сессиясын 1 маусымнан бастап он аптаға Женевада өткізуді шешті.
Тақырып: Азаматтығы жоқтарды жою жөніндегі халықаралық конвенциялардың жобалары. Шешім: мәселе қосымша зерттеуге кейінге қалдырылды.
Тақырып: Комиссияның басқа органдармен ынтымақтастығы. Шешім: нақты шешім қабылданбады.
Тақырып: Біріккен Ұлттар Ұйымы арқылы бейбітшілікке қол жеткізу үшін 20 жылдық бағдарлама әзірлеу. Шешім: нақты шешім қабылданбады.
Тақырып: Бас Ассамблеяның 2-сессиясының есебіне қатысты ескертулер. Сессияның өтуіне басқа халықаралық оқиғалар әсер етті, өйткені Сирия өкілі Фарис Эль-Хури БҰҰ-ның Сирияның Израильге қарсы шағымдарын қарауына байланысты алғашқы кездесулерге қатыспады.

1952 жылғы 4-сессия

1952 жылдың 4 маусымынан 8 тамызына дейін Женева қаласында 4-ші сессия өтті. Сессияның көп бөлігі төрелік процедурасы мәселесіне арналды, және комиссия осы мәселе бойынша 32 баптан тұратын алдын ала жобаны қабылдады.

Бесінші сессия, 1953 жыл

Бесінші сессия 1953 жылдың 1 маусымынан 14 тамызына дейін Женевада өтті. 2-сессияның ашылу отырысында болғандай, осы сессияда да Кеңес өкілі Федор И. Кожевников Қытай Республикасы (ROC) өкілін қызметтен босатып, оның орнына Қытай Халық Республикасы (PRC) өкілін тағайындауды талап етті. Бұл жолы да ұсыныс қабылданбады, бірақ Кеңес өкілі 1950 жылы жасағандай сессиядан шығып кетпеді. Комиссия азаматтығы жоқ адамдар мәселесін шешу үшін конвенция жобасын дайындау жұмысын бастады.

1954 жылғы 6-шы сессия

Алтыншы сессия 1954 жылдың 3 маусымынан 28 шілдесіне дейін Парижде өтті. Сессияның ашылуында ЮНЕСКО төрағасы комиссияға ұйым штаб-квартирасында отырыс өткізуге мүмкіндік бергені үшін құттықтауын білдірді. Комиссия мемлекетсіздікті азайту жөніндегі конвенция жобасын және адамзат бейбітшілігіне қарсы қылмыстар кодексінің жобасын жасады.

7-ші сессия, 1955 жыл

Жетінші сессия 1955 жылдың 2 мамырынан 8 шілдесіне дейін Женевада өтті. Комиссия ашық теңіз режиміне қатысты Алдын ала мақалаларды қабылдады, онда ашық теңіз ешбір елге тиесілі емес және ешбір үкімет тарапынан бақылана алмайды деп айтылған. Сондай-ақ, комиссияның сессияларын халыққа қолжетімді ету үшін БҰҰ Бас хатшысынан оларды жүйелі түрде жариялауды бастауды сұрады. Бұл шешім Бас Ассамблеяның 987 қаулысына әкелді, ол комиссияның жылнамасын ретпен жариялауға мүмкіндік берді.

1957 жылғы 9-шы сессия

1957 жылы 23 сәуірден 28 маусымға дейін Женева қаласында 9-шы сессия өтті.

1958 жылғы 10-шы сессия

1958 жылы 28 сәуірден 4 шілдеге дейін Женева қаласында 10-шы сессия өтті.

1959 жылғы 11-сессия

1959 жылдың 20 сәуірінен 26 маусымына дейін Женева қаласында 11-ші сессия өтті.

1960 жылғы 12-ші сессия

1960 жылдың 25 сәуірінен 1 шілдесіне дейін Женева қаласында 12-ші сессия өтті.

1961 жылғы 13-ші сессия

1961 жылдың 1 мамырынан 7 шілдесіне дейін Женева қаласында 13-ші сессия өтті.

1962 жылғы 14-ші сессия

1962 жылдың 24 сәуірінен 29 маусымы аралығында Женева қаласында 14-ші сессия өтті.

1963 жылғы 15-ші сессия

15-ші сессия 1963 жылдың 6 мамырынан 12 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

16-шы сессия, 1964 жыл

Ал 16-шы сессия 1964 жылдың 11 мамырынан 24 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1965 жылғы 17-ші сессия

17-ші сессия екі бөлімде өтті: 1965 жылдың 3 мамырынан 9 шілдесіне дейін Женева қаласында және 1966 жылдың 3 қаңтарынан 28 қаңтарына дейін Монакода.

1966 жылғы 18-ші сессия

18-ші сессия 1966 жылдың 4 мамырынан 19 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1967 жылғы 19-шы сессия

1967 жылдың 8 мамырынан 14 шілдесі аралығында Женева қаласында 19-шы сессия өтті.

1968 жылғы 20-шы сессия

1968 жылдың 27 мамырынан 2 тамызына дейін Женева қаласында ХХ сессия өтті.

1969 жылғы 21-ші сессия

ХХІ сессия 1969 жылдың 2 маусымынан 8 тамызы аралығында Женева қаласында өтті.

1970 жылғы 22-ші сессия

XXII сессия 1970 жылдың 4 мамырынан 10 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1971 жылғы 23-ші сессия

1971 жылдың 26 сәуірінен 30 шілдесіне дейін Женева қаласында 23-ші сессия өтті.

1972 жылғы 24-ші сессия

XXIV сессия 1972 жылдың 2 мамырынан 7 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

25-ші сессия, 1973 жыл

25-ші сессия 1973 жылдың 7 мамырынан 13 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1974 жылғы 26-шы сессия

1974 жылдың 6 мамырынан 26 шілдесіне дейін Женева қаласында 26-шы сессия өтті.

1975 жылғы 27-ші сессия

27-ші сессия 1975 жылдың 5 мамырынан 25 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

28-ші сессия, 1976 жыл

28-ші сессия 1976 жылдың 3 мамырынан 23 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1977 жылғы 29-шы сессия

29-шы сессия 1977 жылдың 3 мамырынан 29 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1978 жылғы 30-шы сессия

1978 жылдың 8 мамырынан 28 шілдесіне дейін Женева қаласында 30-шы сессия өтті.

31-ші сессия, 1979 жыл

31-ші сессия 1979 жылдың 14 мамырынан 3 тамызы аралығында Женева қаласында өтті.

32-ші сессия, 1980 жыл

32-ші сессия 1980 жылдың 5 мамырынан 25 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

33-ші сессия, 1981 жыл

33-ші сессия 1981 жылдың 4 мамырынан 24 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

34-ші сессия, 1982 жыл

34-ші сессия 1982 жылдың 3 мамырынан 23 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

35-ші сессия, 1983 жыл

35-ші сессия 1983 жылдың 3 мамырынан 22 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1984 жылғы 36 сессия

1984 жылдың 7 мамырынан 27 шілдесіне дейін Женева қаласында 36-шы сессия өтті.

37-ші сессия, 1985 жыл

37-ші сессия 1985 жылдың 6 мамырынан 26 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

38-ші сессия, 1986 жыл

38-ші сессия 1986 жылдың 5 мамырынан 11 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

39-шы сессия, 1987 жыл

39-шы сессия 1987 жылдың 4 мамырынан 17 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

40-шы сессия, 1988 жыл

40-шы сессия 1988 жылдың 9 мамырынан 29 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

41-ші сессия, 1989 жыл

41-ші сессия 1989 жылдың 2 мамырынан 21 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

42-ші сессия, 1990 жыл

42-ші сессия 1990 жылдың 1 мамырынан 20 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

43-ші сессия, 1991 жыл

43-ші сессия 1991 жылдың 29 сәуірінен 19 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

44-сессия, 1992 жыл

44-ші сессия 1992 жылдың 4 мамырынан 24 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

45-ші сессия, 1993 жыл

45-ші сессия 1993 жылдың 3 мамырынан 23 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

46-шы сессия, 1994 жыл

46-шы сессия 1994 жылдың 2 мамырынан 22 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

47-ші сессия, 1995 жыл

47-ші сессия 1995 жылдың 2 мамырынан 21 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

48-ші сессия, 1996 жыл

Оның 48-ші сессиясы 1996 жылдың 6 мамырынан 26 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

49-шы сессия, 1997 жыл

49-шы сессия 1997 жылдың 12 мамырынан 18 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

1998 жылғы 50-ші сессия

50-ші сессия екі бөлімде өтті: Женевада 1998 жылдың 27 сәуірінен 12 маусымына дейін және Нью-Йоркте 1998 жылдың 27 шілдесінен 14 тамызына дейін.

51-ші сессия, 1999 жыл

51-ші сессия 1999 жылдың 3 мамырынан 23 шілдесіне дейін Женева қаласында өтті.

52-ші сессия, 2000 жыл

2000 жылдың 1 мамырынан 9 маусымына дейін және 10 шілдеден 18 тамызына дейін Женевада 52-ші сессия екі бөлімде өтті.

53-ші сессия, 2001 жыл

53-ші сессия 2001 жылдың 23 сәуірінен 1 маусымына дейін және 2 шілдеден 10 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

2002 жылғы 54 сессия

54-ші сессия 2002 жылдың 29 сәуірінен 7 маусымына және 22 шілдеден 16 тамызға дейін Женевада екі бөлімде өтті.

2003 жылғы 55 сессия

55-ші сессия 2003 жылдың 5 мамырынан 6 маусымына дейін және 7 шілдеден 8 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өткізілді.

56-шы сессия, 2004 жыл

56-шы сессия 2004 жылдың 3 мамырынан 4 маусымына дейін және 5 шілдеден 6 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өткізілді.

57-ші сессия, 2005 жыл

57-ші сессия 2005 жылдың 2 мамырынан 3 маусымына дейін және 11 шілдеден 5 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өтті.

58-ші сессия, 2006 жыл

58-ші сессия 2006 жылдың 1 мамырынан 9 маусымына дейін және 3 шілдеден 11 тамызына дейін екі кезеңде Женева қаласында өтті.

59-шы сессия, 2007 жыл

59-шы сессия 2007 жылдың 7 мамырынан 8 маусымына дейін және 9 шілдеден 10 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өткізілді.

60-шы сессия, 2008 жыл

60-шы сессия 2008 жылдың 5 мамырынан 6 маусымына дейін және 7 шілдеден 8 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өткізілді.

61-ші сессия, 2009 жыл

Ал 61-ші сессия 2009 жылдың 4 мамырынан 5 маусымына дейін және 6 шілдеден 7 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өтті.

62-ші сессия, 2010 жыл

2010 жылғы 3 мамырдан 4 маусымға және 5 шілдеден 6 тамызға дейін Женевада 62-ші сессия екі бөлімде өтті.

2011 жылғы 63-сессия

63-ші сессия 2011 жылдың 26 сәуірінен 3 маусымына дейін және 4 шілдеден 12 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

64 сессиясы, 2012 жыл

64-ші сессия 2012 жылдың 7 мамырынан 1 маусымына дейін және 2 шілдеден 3 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өтті.

65-ші сессия, 2013 жыл

65-ші сессия 2013 жылдың 6 мамырынан 7 маусымына дейін және 8 шілдеден 9 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өтті.

2014 жылғы 66-сессия

66-шы сессия 2014 жылдың 5 мамырынан 6 маусымына дейін және 7 шілдеден 8 тамызына дейін Женева қаласында екі бөлімде өтті.

2015 жылғы 67-ші сессия

67-ші сессия 2015 жылдың 4 мамырынан 5 маусымына дейін және 6 шілдеден 7 тамызына дейін Женева қаласында екі кезеңде өтті.

2016 жылғы 68-ші сессия

68-ші сессия 2016 жылдың 2 мамырынан 10 маусымына дейін және 4 шілдеден 12 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

2017 жылғы 69-сессия

69-шы сессия 2017 жылдың 1 мамырынан 2 маусымына дейін және 3 шілдеден 4 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

2018 жылғы 70-ші сессия

70-ші сессия 2018 жылдың 30 сәуірінен 1 маусымға дейін және 2 шілдеден 10 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

2019 жылғы 71-ші сессия

71-ші сессия 2019 жылдың 29 сәуірінен 7 маусымына дейін және 8 шілдеден 9 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

2021 жылғы 72-ші сессия

72-ші сессия бастапқыда 2020 жылы өтуі жоспарланған, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан кейінге шегерілді және 2021 жылы Женевада екі кезеңде – 26 сәуірден 4 маусымға дейін және 5 шілдеден 6 тамызға дейін өтті.

2022 жылғы 73-сессия

73-ші сессия 2022 жылдың 18 сәуірінен 3 маусымына дейін және 4 шілдеден 5 тамызға дейін екі бөлімде Женева қаласында өтті.

2023 жылғы 74 сессия

74-ші сессия 2023 жылдың 25 сәуірінен 2 маусымына дейін және 3 шілдеден 4 тамызға дейін Женева қаласында екі кезеңде өтті.

75-ші сессия, 2024 жыл

75-ші сессия 2024 жылғы 29 сәуірден 31 мамырға және 1 шілдеден 2 тамызға дейін Женевада екі кезеңде өтеді.

Сын

Комиссия жұмысына қатысты мәселелердің бірі – үкіметтердің оның қорытындыларын назарға алмауы және конвенцияларды жасау кезінде оның ұсынымдарын қабылдамауы. 1950 жылғы 7 шілдеде өткен 63-ші мәжілісте төраға Жорж Скелл үкіметтердің комиссия жұмысына қызығушылық танытпағандықтан, оларға жолданған сұрақтарды елемейтініне шағым айтты. Комиссияның жұмысына қатысты айтылған бір сын – оның жылдық сессияларының ұзақтығы (10-12 апта) талқыланатын мәселелерді толыққанды зерттеуге мүмкіндік бермейді. Комиссияның 1951 жылғы 17 мамырда өткен 83-ші мәжілісінде комиссия мүшесі Жорж Скелл бұл мәселені шешудің жалғыз жолы – комиссияны реформалау, оның нәтижесінде оның жиналыстары жиілеп, Бас хатшы қалаған кезде өткізілуі керек екенін ұсынды. Комиссияның алғашқы жылдарында Колумбия делегаты Хосе Мария Йепес комиссияның жаңа мәселелер бойынша принциптерді қалыптастырудан бас тартатынын және осылайша өзін тиімсіз көрсететінін айтып сынға алды.