Кіріспе

Халықаралық ғылыми қауымдастық

Халықаралық құқық институты (фр. Institut de Droit International) – халықаралық құқықты зерттеу мен дамытуға арналған ұйым, оның құрамына әлемнің жетекші халықаралық құқық мамандары кіреді. 1904 жылы Нобель бейбіт сыйлығымен марапатталды.

150 жылдығы

2023 жылдың қыркүйегінде Институт Францияның Анжер қаласында өткен 81-ші сессиясы аясында 150 жылдығын тойлады. Осы мерекелік шараға Франция үкіметінің үш министрі қатысуға шақырылды, ал салтанатты жиын барысында Франция Президенті Эммануэль Макрон мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутеррестің видео үндеулері көрсетілді. Бұл сессияда Институт сондай-ақ ұйым тарихына арналған деректі фильмді көрсетті. Бұл деректі фильмде көрнекті халықаралық құқық ғалымдары мен Халықаралық соттың қазіргі судьялары бейнеленген.

Ұйым

Институт жеке құқықтық тұлға болып табылады, оған мүшелер, қатысушылар және құрметті мүшелер кіреді. Жарғыда 80 жасқа толмаған мүшелер мен қатысушылардың саны 132-ден аспауы тиіс деп белгіленген. Ұйымның мүшелері, ұйымның қазіргі мүшелері екі жыл сайын сайлайтын, халықаралық құқық саласында ерекше ғылыми еңбектер көрсеткен және саяси ықпалдан салыстырмалы түрде еркін деп есептелетін адамдар болып табылады. Ұйым мүшелерін бүкіл әлемге таратуға тырысады. Ұйым халықаралық құқықтың қазіргі күйін зерттеу үшін екі жылда бір рет конгресс өткізеді және халықаралық құқыққа өзгерістер енгізуді ұсынатын қаулылар қабылдайды. Ол нақты дауларға қатысты пікір білдірмейді. Оның ұсыныстары халықаралық құқықтың түрлі салаларын қамтыса, кейбір қаулылары адам құқықтары және дауларды бейбіт жолмен шешу мәселелеріне арналған. Осы себепті ұйым Нобель бейбіт сыйлығымен марапатталды. Ұйым өз қызметін жалғастыруда, соңғы конгресс 2023 жылдың тамызында Францияның Анжер қаласында өтті. Институттың бас кеңсесі Бас хатшының туған жеріне байланысты ауысады. Қазіргі штаб-пәтері Женевадағы Халықаралық және даму зерттеулері институтында орналасқан. Институттың қазіргі мүшелеріне белгілі заңгерлер, құқық ғалымдары, бұрынғы елшілер, Халықаралық сот судьялары және Теңіз құқығы жөніндегі халықаралық трибунал судьялары кіреді. Ұйымның соңғы қаулылары жалпы юрисдикция, уақытша шаралар, кемелердің құлауының режимі, иммунитет, қоршаған орта, күш қолдану сияқты маңызды салаларды қамтиды. Институт жылнамасын жариялайды, онда комиссиялардың есептері, пленарлық отырыстардың талқылаулары және қабылданған декларациялар мен қаулылар жарияланады. Әкімшілік сессиялардың, соның ішінде сайлаулардың протоколдары да жылнамаға енгізіледі. Институттың веб-сайтында декларациялар, қаулылар және жылнамаға енгізілуге жоспарланған жұмыстарды қоса алғанда, ақпараттың онлайн-кітапханасы орналасқан.