Заң мектептеріндегі сот имитациясы: «moot court» дегеніміз не? Қатысушылар сот процесін дайындап, ауызша жарысады. «Mooter» аталған студенттердің білімін арттырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көптеген заң мектептеріндегі сабақтан тыс іс-шаралар
Extracurricular activity at many law schools
Моут-корт көптеген заң мектептеріндегі сабақтан тыс іс-шара болып табылады. Қатысушылар сот немесе арбитраж процесін имитациялауға қатысады, көбінесе сот актілерін немесе ескертпелерді дайындау және ауызша тартысқа қатысу осының ішінде. Көптеген елдерде "moot court" терминін жай ғана "moot" немесе "mooting" деп қысқартуға болады. Қатысушылар "моотерлер" немесе, сирек жағдайда, "мутилер" деп аталады.
Moot court is a co curricular activity at many law schools. Participants take part in simulated court or arbitration proceedings, usually involving drafting memorials or memoranda and participating in oral argument. In many countries, the phrase "moot court" may be shortened to simply "moot" or "mooting". Participants are either referred to as "mooters" or, less conventionally, "mooties".
Формат және құрылым
Моут-сот – апелляциялық сот, төрелік сот немесе халықаралық дауларды шешу органы алдындағы симуляциялық сот отырысын қамтиды. Бұл макеттік соттардан өзгеше, олар сот залындағы сот отырыстарын немесе қазылар алдындағы сот процесін имитациялайды. Моут-сот куәгерлердің куәлік беруін, қарсы сұрақтарды немесе дәлелдерді ұсынуды қамтымайды, бірақ бәсекелестерге ұсынылған жалпы фактілік жағдайлар, болжамдар және түсіндірмелер/түзетулер негізінде заңды қолдануға толыққанды бағытталған. Дәстүрлі мағынадағы моут сот болмаса да, соңғы уақытта делдалдық және келіссөздерге қатысты дауларды шешудің баламалы конкурстары, сондай-ақ Жан Пикте сияқты бұрынғы рөлдік ойындар да моут-соттар ретінде танылды. Моут-сот, құқықтық зерттеу және клиникалық жұмыс сияқты, әлемдегі көптеген заң мектептеріндегі маңызды оқудан тыс іс-шаралардың бірі болып табылады. Конкурсқа байланысты студенттер бір семестрді жазбаша материалдарды (мемориалдарды) зерттеп, жазуға, ал келесі семестрді ауызша жарыстарға дайындалуға немесе екеуін де бірнеше апта ішінде дайындауға жұмсауы мүмкін. Отандық моут-соттар көбінесе қылмыстық құқық немесе шарттық құқық сияқты ұлттық заңнамаға бағытталса, аймақтық және халықаралық моут-соттар Еуропалық Одақ құқығы, халықаралық қоғамдық құқық (оның ішінде қоршаған ортаны қорғау, ғарыш және авиация құқығы), халықаралық адам құқықтары құқығы, халықаралық гуманитарлық құқық, халықаралық қылмыстық құқық, халықаралық сауда құқығы, халықаралық теңіз құқығы, халықаралық коммерциялық төрелік және тікелей шетелдік инвестициялар төрелігі сияқты трансшекаралық мәселелерге назар аударады. Сот өкілеттігі, талап ету құқығы, қолданылатын заңды таңдау және өтеу шараларына қатысты қосымша мәселелер де, әсіресе төрелік және халықаралық құқық бойынша моут-соттарда жиі қарастырылады. Көптеген моут-сот жарыстарында екі тарап болады, әр тарапты екі спикер немесе оратор (команда құрамы үлкен болса, спикерлердің саны бірден төртке дейін болуы мүмкін) көрсетеді, ал үшінші мүше, кейде адвокаттар деп аталады, спикерлермен бірге отыруы мүмкін. Әр спикер әдетте 10-25 минут сөйлейді, бірнеше негізгі мәселені қамтиды. Негізгі ұсыныстар аяқталғаннан кейін, әдетте, қарсы дәлелдердің қысқа раунды немесе екі раунды және тіпті қайта қарсы дәлелдер болады. Спикерлер арасындағы байланысқа рұқсат берілмей немесе рұқсат етілуі мүмкін. Ұсыныстар барысында судьялар – әдетте заңгерлер, ғалымдар немесе нақты судьялар – сұрақтар қоя алады, бірақ кейбір жарыстарда сұрақтар ұсыныстардың соңына дейін қалдырылады. Ірі жарыстарда командаларға онға дейін раундқа қатысуға тура келеді (отандық немесе аймақтық іріктеу раундтарын қоспағанда); нокаут кезеңдеріне дейін алдын ала раундтар өтеді, олардың нәтижесінде командалардың орналасуы анықталады (көбінесе күшті командалар алға шығарылады). Командалар жарыс бойында тараптарды ауыстыруға міндетті (бір жағынан талапкер/шағымданушы/талап қоюшы, екінші жағынан жауап беруші), ал моут форматына байланысты, моут мәселесі әдетте өзгермейді. Жазбаша материалдардың бағалары көптеген жарыстарда қатысу құқығын (жарысқа немесе нокаут кезеңіне) және орналасуды анықтау үшін ескеріледі, кейде тіпті белгілі бір нокаут кезеңіне дейін. Моут-сотқа қатысу кейбір заң мектептерінің рейтингтеріне әсер етеді.
Moot court involves simulated proceedings before an appellate court, arbitral tribunal, or international dispute resolution body. These are different from mock trials that involve simulated jury trials or bench trials. Moot court does not involve actual testimony by witnesses, cross examination, or the presentation of evidence, but is focused solely on the application of the law to a common set of evidentiary assumptions, facts, and clarifications/corrections to which the competitors are introduced. Though not moots in the traditional sense, alternative dispute resolution competitions focusing on mediation and negotiation have also branded themselves as moot competitions in recent times, as had role playing competitions in the past such as the Jean Pictet. Moot court, like law review and clinical work, is one of the key extracurricular activities in many law schools around the world. Depending on the competition, students may spend a semester researching and writing the written submissions or memorials, and another semester practicing their oral arguments, or may prepare both within the span of a few weeks. Whereas domestic moot court competitions tend to focus on municipal law such as criminal law or contract law, regional and international moot competitions tend to focus on cross border subjects such as EU Law, public international law (including its subsets environmental law, space law, and aviation law), international human rights law, international humanitarian law, international criminal law, international trade law, international maritime law, international commercial arbitration, and foreign direct investment arbitration. Ancillary issues pertaining to jurisdiction, standing, choice of law, and remedies are also occasionally engaged, especially in arbitration and international law moots. In most moot court competitions, there are two sides and each side is represented by two speakers or oralists (though the entire team composition may be larger, and the number of speakers may range from one to four) and a third member, sometimes known as of counsel, may be seated with the speakers. Each speaker usually speaks between 10 and 25 minutes, covering one to three main issues. After the main submissions are completed, there will usually be a short round or two of rebuttal and even surrebuttal. Communications between speakers may or may not be prohibited. Throughout the course of the submissions, judges — usually lawyers, academics, or actual judges — may ask questions, though in some competitions questions are reserved to the end of submissions. In larger competitions, teams have to participate in up to ten rounds (not including any domestic or regional qualifiers); the knockout/elimination stages are usually preceded by a number of preliminary rounds to determine seeding (power seeding is often used). Teams almost always must switch sides (applicant/appellant/claimant on one side, and respondent on the other) throughout a competition, and, depending on the format of the moot, the moot problem usually remains the same throughout. The scores of the written submissions are taken into consideration for most competitions to determine qualification (whether for the competition or for the knockouts) and seeding, and sometimes even up to a particular knockout stage. Participation in moot court are relevant to some law school rankings.
Халықаралық сынама сот байқаулары
Халықаралық сот имитациясы жарыстары көбінесе студенттерге (оның ішінде аспиранттарға) арналған және кез келген юрисдикцияда заңгерлік тәжірибеге құқығы жоқ қатысушыларға ғана қатысуға рұқсат береді. Дегенмен, жаңадан білікті заңгерлерге бағытталған бірнеше халықаралық сот имитациясы жарыстары бар, мысалы, 2012 жылы басталып, Эссекс сотының кеңсесі мен Сингапур заң академиясы бірлесіп ұйымдастырған ECC SAL жарысы, сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльс жас заңгерлері/CIArb жарысы. Төмендегі кестеде студенттер үшін ең белгілі халықаралық сот имитациясы жарыстарының тізімі келтірілген. «Үлкен дубль» халықаралық жарыстары – бұл жетекші жарыстар немесе көптеген командаларды тартатын жарыстар, ал кішкентай немесе жаңадан құрылған және тек аймақтық жарыстар «халықаралық» және «аймақтық» деп аталады. Кейбір елдер лига кестесіндегі ұпайларды есептеу үшін жарыстарды престиж деңгейіне бөледі, мысалы, Джессап және Вис жарыстары ең жоғары деңгейде саналады. Көптеген халықаралық жарыстар бір оқу орнынан бір командаға ғана рұқсат береді; бірнеше командаға рұқсат беретін жарыстар көбінесе кішкентай болады, ал бірнеше оқу орнынан құралған командаларға рұқсат беру сирек кездеседі. Кейбір жарыстар командалар санын географиялық орналасуына қарай шектейді; мысалы, көптеген елдерде Джессап жарысы әрбір он заң мектебінен бір ғана білікті оқу орнына рұқсат береді. 2019/20 оқу жылындағы халықаралық сот имитациясы жарыстарының көптеген жарыстары, мысалы, Джессап, Франкфурт және Халықаралық қылмыстық сот COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылды. Алайда, кейбір жарыстар, мысалы, Еуропалық заң сот имитациясы жарысы, Price, Vis және Vis East жарыстары Zoom және Microsoft Teams сияқты онлайн платформалар арқылы ауызша кезеңдерді өткізді. 2020 жылдың соңына дейін халықаралық саяхатқа шектеулер сақталғандықтан, барлық ірі жарыстар 2020/21 оқу жылында да виртуалды форматқа көшті, сонымен қатар біліктілік шарттары мен ұсыну тәсілдеріне қатысты ережелерді өзгертті (мысалы, тұрып немесе отырып, құрылғыларды бөлісу және сөйлеу уақыты). Алайда, 2022/23 оқу жылына қарай барлық жарыстар дерлік тікелей форматқа оралды.
International moot competitions are generally targeted at students (including postgraduates) and only allow participants who have not qualified to practice law in any jurisdiction. However, there are a handful of international moot competitions that are targeted at newly qualified lawyers, such as the ECC SAL Moot, which is a regional moot started in 2012 and is jointly organised by Essex Court Chambers and the Singapore Academy of Law, and the New South Wales Young Lawyers/CIArb competition. The table below lists some of the more notable international moot competitions for students. Grand slam international moots refer to class leading moots or those that attract a substantial number of teams, while smaller or less established and region only competitions are known as internationals and regionals respectively. Some countries also divide competitions into various tiers of prestige for the purpose of awarding points in league tables, with moots such as the Jessup and Vis competitions being considered as belonging to the highest tier. Most international moots only permit one team per institution; competitions that allow more than one team tend to be smaller in scale, and competitions that allow teams to comprise members from more than one institution are rare. Some competitions also limit the number of teams based on geographical location; for instance, for most countries, the Jessup generally only permits one qualifying institution for every ten law schools. For the 2019/20 international moots season, many competitions such as the Jessup, Frankfurt, and International Criminal Court were cancelled due to COVID 19. Some competitions, however, such as The European Law Moot Court Competition, Price, Vis, and Vis East, hosted the oral rounds via online platforms such as Zoom and Microsoft Teams. With international travel still largely restricted late into 2020, all major competitions adopted the virtual format for 2020/21 as well, with some modifying the rules regarding qualification procedures and methods of presentation (such as standing versus sitting, sharing devices, and speaking time). By the 2022/23 season, however, almost all competitions had reverted to the in person format.
Солтүстік Америка
Кейбір сынама сот ұйымдары мүшелікке шағын топты қабылдайды, және олардың әрқайсысы бірнеше ұлттық немесе аймақтық сынама сот жарыстарына қатысады. Басқа оқу орындары көптеген мүшелерді қабылдайды, әр мүше бір жарысқа қатысады. Азған саны оқу орындарында сынама сотты толығымен ішкі жарыстар арқылы өткізеді. Сынама сот жарыстарын әдетте белгілі бір құқық саласына қызығушылық танытатын ұйымдар демеушілік етеді, ал сынама сот мәселелері сол саланың бір мәселесін қамтиды. Жарыстарды көбінесе сол құқық саласында тәжірибелі заңгерлер немесе кейде қазіргі қызмет атқаратын судьялар бағалайды. Сынама сот жарысының негізгі құрылымы шамамен нақты апелляциялық сот тәжірибесімен үйлеседі. Қатысушылар әдетте жарыс алдында мәселені алады, онда негізгі істің фактілері және көбінесе төменгі соттың шешімі, осы мәселе бойынша шағымдануға жатады. Студенттер содан кейін бір немесе кейде екі тараптың да адвокаты немесе өкілі болғандай, сол істі зерттеп, дайындалуы керек. Жарысқа байланысты, қатысушылар жазбаша шағымдарды ұсынуы, ауызша пікірталасқа қатысуы немесе екеуін де орындауы қажет. Іс немесе мәселе көбінесе өзекті мәселе болып табылады, кейде нақты істі қайталайды, ал кейде қиын құқықтық мәселелерді қарастыру үшін жасалады. Атақты жарыстарға Эймс сынама сот жарысы және Ласкин сынама соты жатады. Көптеген сынама сот жарыстары құқықтың нақты салаларына бағытталған. Мысалы, Бірінші түзету орталығы жыл сайын Ұлттық Бірінші түзету сынама сот жарысын өткізеді, онда судьялардың құрамында АҚШ округтік соттарының көптеген судьялары болды. Сынама сот көбінесе Солтүстік Америкадағы заң мектептерімен байланысты болғанымен, ол жоғары және орта мектептерде де танымал. Америка Құрама Штаттарында Сынама соттың ұлттық басқару органы – Америкалық Сынама Сот қауымдастығы. Орта мектептер деңгейінде Ұлттық Сынама Сот қауымдастығы жыл сайын аймақтық және ұлттық жарыстарды қадағалайды.
Some moot court organisations accept a small group of people for membership, and those members each participate in a number of national or regional moot court competitions. Other schools accept a larger number of members, and each member is matched with one competition. A few schools conduct moot court entirely intramurally. Moot court competitions are typically sponsored by organisations with interest in one particular area of law, and the moot court problems address an issue in that field. Competitions are often judged by legal practitioners with expertise in the particular area of law, or sometimes by sitting judges. The basic structure of a moot court competition roughly parallels what would happen in actual appellate practice. Participants will typically receive a problem ahead of time, which includes the facts of the underlying case, and often an opinion from a lower court that is being challenged in the problem. Students must then research and prepare for that case as if they were lawyers or advocates for one or sometimes both of the parties. Depending on the competition, participants will be required to submit written briefs, participate in oral argument, or both. The case or problem is often one of current interest, sometimes mimicking an actual case, and sometimes fabricated to address difficult legal issues. Notable competitions include Ames Moot Court Competition and The Laskin Moot. A number of moot court competitions focus on specific areas of law. For example, the First Amendment Center annually holds a National First Amendment Moot Court Competition, in which the judges have included numerous United States Circuit Court judges. While moot court is most commonly associated with law schools in North America, it is also a popular activity at the collegiate and high school levels. In the United States, the American Moot Court Association is the national governing body for undergraduate moot court. At the high school level, the National Association of Moot Court oversees a circuit of regional and national competitions each year.
Ұлыбритания
Ұлыбританиядағы атақты жарыстар қатарында Ағылшын тілді моут одағы және Лондон университеттерінің моут қалқаны бар. Англия мен Уэльсте моуттар көбінесе апелляциялық соттың немесе Жоғарғы соттың отырысын имитациялайды. Моут сұрақтары әдетте даулы екі құқықтық мәселені қамтиды және бірінші инстанциядағы сот отырысында шешілген іс туралы деректер жиынтығымен бірге келеді. Әдетте, сұрақ заңның қазіргі күйінде нақты емес және тікелей прецеденті жоқ мәселеге қатысты болады. Үлкен тәжірибелі адвокат бірінші мәселені, ал кіші тәжірибелі адвокат екінші мәселені қарауы қалыпты жағдай, бірақ бұл аргументтердің нақты сипатына және қажетті ұзындығына байланысты өзгеруі мүмкін. Әдетте, сұрақ заңның бір саласына, мысалы, зиян келтіру құқығына, шарттарға, қылмыстық құқыққа немесе мүлік құқығына қатысты болады. Шотландияда моутты әртүрлі форумдарда өткізуге болады; азаматтық құқық мәселелерінде ол көбінесе Сессиялық соттың ішкі палатасында немесе Лордтар палатасында қарастырылады, бірақ шериф сотында шерифтің немесе шериф-басшының алдында моут өткізілуі де жиі кездеседі. Кейде Жұмыспен қамту апелляциялық трибуналы шотландтық азаматтық құқығы бойынша моуттарды қарау үшін форум ретінде қолданылуы мүмкін. Егер моут мәселесі қылмыстық құқыққа қатысты болса, онда моут, әдетте, Жоғарғы соттың апелляциялық бөлімінде (әдетте Қылмыстық апелляциялық сот деп аталады) қарастырылады. Кіші тәжірибелі адвокат бірінші мәселені, ал үлкен тәжірибелі адвокат екінші мәселені қарауы ықтимал (бірақ бұл мәселенің сипатына байланысты кері де болуы мүмкін). Моут форматы ағылшын және уэльстік моуттарға қарағанда әлдеқайда қарсыластыққа толы. Бұл түрлі жолдармен көрінеді, ең бастысы – апелляциялық шағым берушілер мен жауапкерлер судьяға емес, бір-біріне қарама-қарсы тұрады, ал Англия мен Уэльстегідей емес.
Notable competitions in the UK include the English Speaking Union Moot and London Universities Mooting Shield. In England and Wales, moots typically simulate proceedings in either the Court of Appeal or the Supreme Court. Moot questions generally involve two questions of law that are under dispute and come with a set of facts about the case that have been decided at the first instance trial. Generally the question will surround a subject that is unclear under the present state of the law and for which no direct precedent exists. It is normal practice for the senior counsel to take on the first point and the junior the second; although this may vary depending upon the exact nature, and necessary length, of the arguments. Typically the question will focus on one area of law, such as tort, contract, criminal law or property law. In Scotland a moot can be set in a variety of fora; in civil law problems it is set most commonly in either the Inner House of the Court of Session or in the House of Lords, although it is not uncommon for a moot to be heard in the Sheriff Court before the Sheriff or Sheriff Principal. Occasionally, an Employment Appeal Tribunal may also be used as a forum for a Scottish civil law moot. If the moot problem concerns Criminal Law, the moot will most likely be heard as though in the Appellate division of the High Court of Justiciary (commonly known as the Court of Criminal Appeal). Junior counsel is more likely to take the first moot point and senior counsel the second (this can however be reversed depending on the problem). The format of the moot is far more adversarial than that of English and Welsh moots. This manifests itself in different ways, most notably with the appellants and respondents facing each other during a moot, rather than, as in England and Wales, facing the judge.