1938 жылғы Кеңес-Жапон шекара қақтығыстары: Хасан көлі шайқасы

Кіріспе

1938 жылғы совет-жапон шекаралық қақтығыстары

Хасан көлінің шайқасы (29 шілде – 11 тамыз 1938), Қытай мен Жапонияда Чанкуфэн оқиғасы (Хасанские бои, қытай және жапон: ; қытай пиньині: ; жапон ромадзи: ) деп те аталады. Бұл – Жапонияның марионеттік мемлекеті Маньчжуконың Кеңес Одағы талап етіп, бақылап отырған аумаққа жасаған әскери шабуылы. Бұл шабуылға Жапонияның Кеңес Одағы Ресей империясы мен Цин Қытайы арасындағы Пекин шарты мен одан кейінгі шекараны белгілеу туралы қосымша келісімдерді дұрыс түсінбегендігіне және шекара белгілерін өзгертіп қойғандығына сенуі себеп болды. Жапон әскерлері даулы аймақты басып алды, бірақ ауыр шайқастардан соң және дипломатиялық келісімге қол жеткізілгеннен кейін шегінді.

Құрылыс

1938 жылғы 6 шілдеде жапондық Квантун армиясы Посьет аймағындағы кеңес командирінің Хабаровскідегі кеңес штабына жіберген хабарламасын дешифровкалады. Хабарламада кеңес сарбаздарына Хасан көлінің батысындағы биік жерлерді, әсіресе даулы Чанкуфен биіктіктерін басып алуға рұқсат беру қажеттігі айтылды, себебі кеңес әскерлері үшін Кореяның Ражин порты мен Корея мен Маньчжурияны байланыстыратын стратегиялық теміржолдарды бақылауда ұстау тиімді болар еді. Келесі екі аптада аймаққа кеңес шекара әскерлерінің шағын топтары кіріп, тауды нығайту, бақылау траншеяларын, кедергілер мен байланыс құрылғыларын орнатуға кірісті. 7 шілдеде 59-шы шекаралық отрядтың штабы орналасқан Посьеттен биіктікті басып алуға рұқсат беру туралы өтініш түсті, ол бұрыннан-ақ басылып алынған еді: КСРО ішкі істер халық комиссарының бірінші орынбасары Михаил Фриновский өзінің бағыныстыларынан жоғары командаға келіп түскен құжатты жіберуге тиіс болды. Отряд командирі Григорий Штерннің мәлімдемесіне сәйкес, 8 шілдеде «59-шы шекаралық отряд командирінің шешімімен биіктік басылып алынып, бір ауыр пулемет орнатылды». Шекаралық отряд басшысының бастамасы туралы сөз болуы мүмкін емес: бұйрық Фриновскийдің жеке тапсырмасы бойынша берілді, бірақ ауызша берілді. Жазбаша түрде бәрі полковник Гребенник жасаған өтініш ретінде ресімделді, ол «жапондықтар 100 биіктігін басып алуға дайындалуда, телефон желісін тартып жатыр, олар осы биіктіктің батыс беткейіне жетті. Олар басып алуды алдын ала тоқтатуы мүмкін» деп жазды. Полковник Федотовтың бұйрығы дереу жарық көрді: биіктікті тұрақты күзетпен қорғау. Ал Посьет шекаралық отряды басшысының бұйрығымен Заозерная төбесі алдымен тұрақты отрядпен (10 адам) басылып алынды, содан кейін резервтік застава тағы 30 жауынгермен жақындады. 1938 жылғы 8-9 шілде түнде кеңес шекарашылары, команданың бұйрығына сәйкес, тікенді сым орнатуға және окоп қазуға кірісті. 1938 жылғы 10 шілдеде Посьет шекаралық отрядының бастығы, майор Александр Алексеев Хабаровскідегі әскери штабқа хабарлады: «Биіктік Подгорная және Пакшекори заставаларымен қатар резервтік заставада бақылауда». Қақтығыс 15 шілдеде басталды, осы күні жапон елшілігінің Мәскеудегі атташесі кеңес шекара әскерлерін Безымянная (сопка Безымянная, қытайша атауы: Shācǎofēng = 沙草峰) және Заозёрная (сопка Заозёрная, қытайша атауы: Zhāng Gǔfēng = 张鼓峰 (Чанкуфен)) төбелерінен Хасан көлінің батысынан, Приморье оңтүстігінен, Владивостоктан алыс емес жерден шығаруды талап етті, осы аумақты Кеңес-Корея шекарасымен талап етуде. Кеңес әскерлері окоптарды жасап, таудың беткейлеріне тас үйінділерін орнатып, бірнеше миналарды орналастырды, бұл тек кеңестік беткейде ғана емес, Маньчжурия аумағында да болды. Жапон елшілігі наразылық білдіріп, бұрынғы жағдайды қалпына келтіруді талап етті, бірақ Кеңес үкіметі бұл айыптауларды жоққа шығарды. Жапон армиясының командирлерінің бірі, 75-ші жаяу әскер полкінің командирі полковник Котоку Сато болды. Генерал-лейтенант Суетака Камезо Сатоға: «Дұшпанның ең аз қозғалысын байқағанда, міндетті түрде қатаң және толық қарсы шабуыл жасауың керек» деген бұйрық берді. Бұл бұйрықтың жасырын мағынасы Сатоға кеңестік әскерлерді Чанкуфеннен қууға бұйрық берілгендігін білдірді. 31 шілдеде Сато полкі бекіністі төбеге түнгі шабуыл жасады. Чанкуфен секторында 1114 жапондық 300 адамнан тұратын кеңес гарнизонымен қақтығысты, оларды жойып, 10 танкты жойды, 34 адам қаза тауып, 99 адам жараланды. Шахофенг секторында 379 жапондық тағы 300 кеңес әскерін күтпеген жерден шабуылдап, жойды, 7 танкты жойды, 11 адам қаза тауып, 34 адам жараланды. 19-шы дивизиядан тағы мыңдаған жапондық сарбаз келді, бекініп, қосымша күш сұрады. Жоғарғы бас қолбасшылық бұл өтінішті қабылдамады, себебі генерал Суетака осы күштерді кеңестік әскерлердің осал позицияларына шабуыл жасау үшін пайдаланатынын білді, оқиғаны ширықтыруға мүмкіндік бермейді. Жапон әскерлері даулы аумақты қорғады. 1933 жылы жапондықтар «Ринжи Соко Ресша» (арнайы бронепоезд) жобасын жасап, құрылысын аяқтады. Поезд Маньчжуриядағы «2-ші бронепоезд бөлімшесінде» орналастырылды және Екінші Қытай-Жапон соғысына және кеңестік әскерлерге қарсы Чанкуфен қақтығысына қатысты, мыңдаған жапондық сарбазды майданға және кері тасыды, батыс елдеріне Азия елінің батыстық идеялар мен доктриналарды жылдам жаяу әскерді орналастыру және тасымалдау қабілетін көрсетті. 31 шілдеде қорғаныс халық комиссары Климент Ворошилов 1-ші жағалау армиясы мен Тынық мұхиты флотының жауынгерлік дайындығын арттыруға бұйрық берді. Кеңес әскерлері Хасан көлінде 354 танк пен шабуылдық зеңбірек жинады, оның ішінде 257 Т-26 танк (10 ХТ-26 от тастау танктерімен), үш ST-26 көпір салу танктері, 81 BT-7 жеңіл танктері және 13 СУ-5-2 өзі жүретін зеңбіректер. Солтүстік-Шығыс майданының бас қолбасшысы Василий Блюхер 1938 жылғы 2 тамызда майданға келді. Оның басшылығымен қосымша күштер жеткізілді және 2-9 тамыз аралығында жапондық әскерлер Чанкуфенде шабуылға ұшырады. Күштердің теңсіздігі соншалықты болды, бір жапондық артиллерия командирі кеңестік әскерлердің екі апталық шайқаста атқаннан гөрі бір күніне көбірек снаряд атқанын байқады. Бұған қарамастан, жапондық қорғаушылар танкке қарсы қорғанысты ұйымдастырды, нәтижесінде нашар үйлесімді кеңес әскерлері ауыр шығынға ұшырады, шабуылдары жеңіліске ұшырады. Мыңдаған кеңес әскерлері қаза тауып немесе жараланды, кемінде 46 (немесе 45 жұмысқа жарамсыз, өйткені оққа түсіп, батпаққа батып кеткен немесе зақымдалған, немесе 80-нің 24-і толығымен жойылған) танк жойылды, тағы 39-ы әртүрлі дәрежеде зақымдалды. Жапондықтар шекаралық күзет бөлімін, кейін 40-шы атқыштар дивизиясымен күшейтілген, төбеден және басқа да позициялардан ығыстырғаннан кейін жапондықтар бекініп, кеңес әскерлері күштерін жинады. Оқиға «абыройлы» аяқталды деп санайтын жапондықтар 1938 жылғы 11 тамызда сағат 13:30-да шайқасты тоқтатып, кеңес әскерлері биіктіктерді қайта басып алды.

On 6 July 1938, the Japanese Kwantung Army decoded a message sent by the Soviet commander in the Posyet region to Soviet headquarters in Khabarovsk. The message recommended that Soviet soldiers be allowed to secure unoccupied high ground west of Lake Khasan, most notably the disputed Changkufeng Heights, because it would be advantageous for the Soviets to occupy terrain which overlooked the Korean port city of Rajin, as well as strategic railways linking Korea to Manchuria. In the next two weeks, small groups of Soviet border troops moved into the area and began fortifying the mountain with emplacements, observation trenches, entanglements and communication facilities. On July 7, from Posyet where the headquarters of the 59th border detachment was located, a request was made to allow the capture of the height, which was actually already occupied: the first deputy people's commissar of internal affairs of the USSR, Mikhail Frinovsky, needed to file a document coming from his subordinates to the superior command. According to commander Grigory Shtern, on July 8, "by decision of the commander of the 59th border guard detachment, the height was occupied and one heavy machine gun was set up." There can be no question of any initiative by the head of the border detachment: the order was personally given by Frinovsky but this was done orally. In writing, everything was formalized as a request from Colonel Grebennik who wrote that "The Japanese are preparing to capture the height with a horizontal mark of 100, they are laying a telephone line, they have reached the western slopes of this height They can preempt the capture" Colonel Fedotov's order immediately followed: to guard the height with a permanent outfit. And already by order of the head of the Posietsky border detachment, the Zaozernaya Hill was first captured by a permanent detachment (10 people), and then a reserve outpost approached with another 30 fighters. On the night of July 8 9, 1938, the Soviet border guards, following the order of the command, began to install barbed wire and dig trenches. On July 10, 1938, the deputy head of the Posyetsky border detachment, Major Alexander Alekseev, reported to the military headquarters in Khabarovsk that The height is engaged in a reserve outpost, in addition to the outposts Podgornaya and Pakshekori. The conflict started on 15 July, when the Japanese attaché in Moscow demanded the removal of Soviet border troops from the Bezymyannaya (сопка Безымянная, Chinese name: Shācǎofēng = 沙草峰) and Zaozyornaya (сопка Заозёрная, Chinese name: Zhāng Gǔfēng = 张鼓峰 (Changkufeng)) Hills to the west of Lake Khasan in the south of Primorye not far from Vladivostok, claiming this territory by the Soviet–Korea border. The Soviets were performing trench works and built rock heaps and laid several land mines on slopes of the hill, not only on the Soviet slope of the hill, but also on Manchurian territory. The Japanese embassy protested, demanding that the status quo will be restored, but the Soviet government denied those accusations. One of the Japanese Army Commanders at the battle was Colonel Kotoku Sato, the commander of the 75th Infantry Regiment. Lieutenant General Suetaka Kamezo gave Sato an order: "You are to mete out a firm and thorough counterattack without fail, once you gather that the enemy is advancing even in the slightest". The hidden meaning of this was that Sato had been ordered to expel the Soviets from Changkufeng. On 31 July, Sato's regiment launched a night sortie on the fortified hill. In the Changkufeng sector, 1,114 Japanese engaged a Soviet garrison of 300, eliminating them and knocking out 10 tanks, with casualties of 34 killed and 99 wounded. In the Shachofeng sector, 379 Japanese surprised and routed another 300 Soviet troops, while knocking out seven tanks, for 11 killed and 34 wounded. Thousands more Japanese soldiers from the 19th Division arrived, dug in, and requested reinforcements. High Command rejected the request, as they knew General Suetaka would use these forces to assault vulnerable Soviet positions, escalating the incident. Japanese troops defended the disputed area. In 1933, the Japanese had designed and built a "Rinji Soko Ressha" (Special Armoured Train). The train was deployed at "2nd Armoured Train Unit" in Manchuria and participated in the Second Sino Japanese War and the Changkufeng conflict against the Soviets, transporting thousands of Japanese troops to and from the battlefield, displaying to the West the capability of an Asian nation to implement western ideas and doctrine concerning rapid infantry deployment and transport. On 31 July, People's Commissar for Defence Kliment Voroshilov ordered combat readiness for 1st Coastal Army and the Pacific Fleet. The Soviets gathered 354 tanks and assault guns at Lake Khasan, including 257 T 26 tanks (with 10 KhT 26 flame throwing tanks), three ST 26 bridge laying tanks, 81 BT 7 light tanks and 13 SU 5 2 self propelled guns. The chief of the Far East Front, Vasily Blücher, arrived at the front line on 2 August 1938. Under his command, additional forces were moved up and from August 2–9, the Japanese forces at Changkufeng were attacked. Such was the disparity of forces that one Japanese artillery commander observed that the Soviets fired more shells in one day than the Japanese did in the two week affair. Despite this, the Japanese defenders organized an anti tank defense, with disastrous results for the poorly coordinated Soviets, whose attacks were defeated with many casualties. Thousands of Soviet troops were killed or wounded and at least 46 (or 45 unoperational because of gun fire and getting stuck in the marshes or damaged or 80 of which 24 completely destroyed) tanks were knocked out, with another 39 damaged to varying degrees. After the Japanese pushed the Soviet border security unit, later reinforced by the 40th Rifle Division, from the hill and other positions the Japanese dug in while the Soviets reinforced their troops. Satisfied that the incident had been brought to an "honourable" conclusion, on 11 August 1938, at 13:30 local time the Japanese stopped fighting and Soviet forces reoccupied the heights.