Кіріспе

Лобстер түрлері
биологиялық түрлер, көбінесе қате түрде "креветка" деп аталады

Нефропс норвегикус, Норвегия лобстері, Дублин шығанағындағы креветка, шлобстер (креветка лобстер), лангустин (лангостиномен салыстырыңыз) немесе креветка деп әртүрлі аталады, бұл жіңішке, коралл түсті лобстер, ұзындығы 25 см-ге дейін жетеді және "Еуропадағы ең маңызды коммерциялық қаңқалы жануар" болып табылады. Оның түсі ақшыл-қызғылт, әдеттегі ұзындығы 18-25 см, ал ерекше жағдайларда одан да ұзын, құйрығы мен қысқыштарын қоса алғанда. Каракс жануардың бас-көкірек бөлігін жабады, ал құрсағы ұзын және сегменттелген, кең құйрық желкенімен аяқталады. Әсіресе солтүстік Адриатика теңізінде кең таралған. Қара және Балтық теңіздерінде кездеспейді. Олар құрылысы мен мөлшері жағынан әртүрлі. Типикалық қуыстар 1 метрге дейін терең, ал алдыңғы және артқы кіреберістер арасындағы қашықтық 1-1,5 метрді құрайды. Олар қысқа уақытқа азық іздеуге шығады, әсіресе жарық аз болған кезде. Олар құрттар мен балықтар сияқты тірі жеммен қоректенеді, оларды қысқыштарымен және жүріп жүретін аяқтарымен ұстайды, ал тамақ алдыңғы жүріп жүретін аяқтары арқылы ауызға жеткізіледі, бұл процесте максиллипедтер көмектеседі.

Паразиттер мен симбионттар

Нефропс норвегикус көптеген паразиттер мен симбионттардың қожайыны болып табылады. N. norvegicus экзоскелетіне бірнеше бекініп тіршілік ететін организмдер, соның ішінде Balanus crenatus және Cyclogyra формамиферасы жабысады, бірақ жалпы алғанда Nephrops басқа декаподты қаңқалыларға қарағанда осындай эпибионттардың аз шабуылына ұшырайды. 1995 жылдың желтоқсан айында Symbion pandora Nephrops norvegicus ауыз мүшелеріне бекітілгені анықталды және ол Cycliophora жаңа тайпасының алғашқы өкілі болып табылды, бұл жаңалықты Симон Конвей Моррис «онжылдықтың зоологиялық жетістігі» деп атады. S. pandora Солтүстік Атлантика және Жерорта теңізінде N. norvegicus-тің көптеген популяцияларында табылған. Жекелеген организмдер лобстердің ауыз мүшелерінің көп бөлігінде кездеседі, бірақ көбінесе ауыз мүшелерінің ірі бөліктерінің орталық бөліктерінде, төменгі жақ сүйегінен үшінші жақ сүйегіне дейін шоғырланған. N. norvegicus-тің ең маңызды паразиті – Hematodinium туысына жататын динофлагеллят, ол 1980 жылдан бері N. norvegicus-тің балық аулауға тартылған популяцияларында эпидемиялық инфекцияны қоздырып келді, кейбір ерекше жағдайларда 15 жылға дейін сақталады. Оның көбею циклі географиялық орналасуына байланысты өзгереді: «ұрықтану және шашырау кезеңдері, инкубациялық кезеңнің ұзақтығы ендікке байланысты өзгеріп, оңтүстіктен солтүстікке қарай жылдамдық циклы бір жылдықтан екі жылдыққа ауысады». Ересек Nephrops norvegicus аталықтары жылына бір-екі рет (әдетте қыс соңында немесе көктемде) терісін жаңартады, ал ересек аналықтары жылына бір рет (қыс соңында немесе көктемде, жұмыртқалар шашылғаннан кейін) терісін жаңартады. Жұмыртқалық бездер көктем және жаз айларында жетіледі, ал жұмыртқа салу жаздың соңында немесе күздің басында жүзеге асырылады. Жұмыртқа салғаннан кейін, жұмыртқасы бар аналықтар өздерінің қуыстарына қайта оралып, инкубациялық кезең аяқталғанға дейін сонда қалады. Жұмыртқадан жарылу қыс соңында немесе көктем басында болады. Жұмыртқадан жарылғаннан кейін аналықтар терісін жаңартады және қайтадан жұптасады.

Балық шаруашылығы

Нефропс норвегикустың етті құйрығы жиі желінеді, ал оның еті креветка деп аталады. N. norvegicus Испания мен Португалияда тек ерекше жағдайларда желінеді, онда ол қарапайым лобстерге қарағанда арзан. N. norvegicus балық аулау үшін маңызды түр, ол көбінесе тралмен ауланады. Жыл сайын шамамен 60 000 тонна ауланады, оның жартысы Ұлыбритания суларында. Трал флотынан бөлек, лобстерді баулап-қарауға арналған флоты да қалыптасқан. Бұл әдіспен ауланған лобстердің сапасы мен мөлшері жақсы болғандықтан, бағасы тралмен ауланғандарына қарағанда 3-4 есе жоғары. Крил балық аулау теңіз түбіне аз әсер етеді, отынды аз қолданады және кішкентай қайықтары бар балықшылардың осы жоғары құнды балық аулауға қатысуына мүмкіндік береді. Сондықтан ол демерсальдық сүйрейтін құралдарға қолайлы балама ретінде қарастырылады және осы типтегі аулауға қосымша балық аулау құқығын беру ұсынылған. Солтүстік-Шығыс Атлантикадағы Nephrops-тың жеке биологиялық популяциялары функционалдық бірліктер ретінде анықталған. Бірнеше функционалдық бірліктер теңіз аймақтарын құрайды, олар үшін Еуропалық Одақ Министрлер Кеңесі жыл сайын жалпы рұқсат етілген аулау көлемін (ЖРАК) белгілейді. Мысалы, Солтүстік теңіздегі Nephrops үшін белгіленген ЖРАК ғылыммен ұсынылған тоғыз бөлек функционалдық бірлік аймақтарындағы жалпы ауланған көлемге негізделген. Бұл әдіс сынға ұшырады, себебі жалпы ЖРАК толық орындалмаса да, ол белгілі бір функционалдық бірліктің тым көп аулануына әкелуі мүмкін. 2016 жылы Ұлыбритания балық аулау саласының қолдауымен, Солтүстік-Шығыс Англияның Farn(e) Deeps аймағындағы Nephrops популяциясын қалпына келтіру үшін балық аулау қызметін азайтуға бағытталған төтенше техникалық шаралар пакетін іске қосты, ол құлдырауға жақын болған. 2018 жылы Халықаралық теңізді зерттеу кеңесі (ICES) жүргізген популяцияны бағалау көрсеткендей, балық аулау қысымы төмендеген, ал бұл популяция қазір FMSY-ден төмен, ал оның мөлшері MSY Btrigger-ден жоғары, яғни Farne Deeps Nephrops популяциясы тұрақты деңгейде аулануда. Алайда, ICES қазіргі уақыттағы артық балық аулау мүмкіндіктерін басқа функционалдық бірліктерден Farn(e) Deeps аймағына ауыстырудың шамадан тыс аулануға әкелуі мүмкін екенін ескертеді. Бұл балық аулау күшін бақылау кем дегенде биомассаның мөлшері барлық балықшылардың балық аулау қызметі деңгейіне қатысты тұрақты деңгейге жеткенше жалғастырылуы керек екенін көрсетеді. 2023 жылдың шілдесінде Farnes Deeps-тің солтүстік-шығысындағы аймақ жоғары қорғалатын теңіз аймағы ретінде тағайындалған үш орынның бірі болды. Nephrops балық аулаудан шығатын қалдықтар Myxine glutinosa сияқты кейбір теңіз қоқыс жегіштерінің энергия қажеттілігінің 37%-ын құрауы мүмкін. Nephrops балық аулауымен айналысатын кемелер шабақ пен тіл сияқты балық түрлерін де аулайды, және осы кіріссіз Nephrops балық аулауы экономикалық тұрғыдан тиімді болмайды деп есептеледі.

Таксономиялық тарихы

Nephrops norvegicus – Карл Линнейдің 1758 жылы жарық көрген «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымына енгізілген түрлердің бірі. Бұл еңбекте ол Cancer Norvegicus деп аталған және типтік орны «Норвегия теңізінде» (in Mari Norvegico) деп көрсетілген. Лектотипті таңдағанда Липке Холтюис типтік орнына Швецияның оңтүстігіндегі Куллен түбегіндегі Каттегатты және 1880 жылы Чарльз Спенс Бейт пен Джошуа Брукинг Роу сипаттаған «Nephropsis cornubiensis» түрлерін белгілеген. Жаңа туыстар құрылған сайын түрдің орны өзгертіліп, 1814 жылы Уильям Элфорд Лич осы түрді жалғыз қамту үшін Nephrops туысын құрғанда қазіргі орнына жетті. Одан бері осы туыста жеті қазба түр сипатталған. Жерорта теңізіндегі популяциялар кейде «Nephrops norvegicus var. meridionalis Zariquiey, 1935» деп аталады, бірақ бұл таксонның жарамдылығы әлі де күмәнді.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

Мюррей, Ф., және Коуи, П. Р. (2011). "Нефропс норвегикус (Линней, 1758) – декаподты қабықшалы шаяңдағы пластик ластануы". Теңіз ластануы туралы хабарлама, 62(6), 1207–1217.