Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азық-түлік өңдеу құрылғысы
Food processing device
Май шаю – қаймақты майға айналдыруға арналған құрылғы. Бұл процесс механикалық түрде жүзеге асырылады, көбінесе бұранда қақпағы арқылы салынатын білік немесе бұранда ішіндегі айналмалы құрылғыны қозғалатуға қолданылатын тұтқа арқылы.
A butter churn is a device used to convert cream into butter, a process known as churning. This is done through a mechanical process, frequently via a pole inserted through the lid of the churn, or via a crank used to turn a rotating device inside the churn.
Этимология
Кейбіреулер сары май сөзі грекше "бу тирон" сөзінен шыққан деп санайды, оның шамамен мағынасы "сиыр ірімшігі". Басқалар оның скиф мәдениетінен келгенін айтады, себебі ежелгі гректер көбінесе қой мен ешкі шаруашылығымен айналысқан, ал олардың сүті сиыр сүтіне қарағанда сары май жасауға қолайлы емес, скифтер негізінен сиыр шаруашылығымен айналысқан. "Churn" сөзі ежелгі ағылшын тіліндегі "ċyrin" – "сары май жасау" сөзінен шыққан. Бұл сөз, сүт айырғаннан кейін сары майдың дәнді пішініне байланысты, ежелгі ағылшын тіліндегі "cyrnel" – "дән" сөзінен туындаған. Сары май айырғышының аты мен пішіні сүт айырғышына берілген, ол сүтті айыру үшін емес, тасымалдау үшін қолданылады.
The word butter is believed by some to derive from the Greek word bou tyron, the approximate meaning of which is 'cow cheese'. Others believe it came from the Scythian culture, as the ancient Greeks tended to herd sheep and goats, whose milk is not as good for butter making as cow milk, which the Scythians primarily herded. The word churn is from the Old English ċyrin 'to churn'. This is probably derived from the Old English cyrnel 'kernel', due to the appearance of butter grains after milk has been churned. The butter churn gave its name and rough form to the milk churn, which is used to transport milk, not churn it.
Тарих
Майды қолдану туралы Киелі кітаптарда айтылған. Израильдегі Беер-Шеба мәдениетіне жататын ең алғашқы май айырғыш ыдыстар Бир-Абу-Матардан табылған, олар б.з.д. 6500–5500 жылдарға дейінгі халколит кезеңіне жатады. Еуропада май айырғыш б.з. 6-шы ғасырында болған болуы мүмкін, Шотландияда табылған сол дәуірге жататын айырғыш қақпағы осыны көрсетеді. Еуропалық дәстүрде май айырғыш көбінесе әйелдер қолданған құрал болған, ал май айыру басқа үй шаруаларымен бірге маңызды жауапкершілік болған. Май жасаудың ертерек дәстүрлерінде көшпелі халықтар сүтті тері қаптарға салып, қапты қолмен шайқап немесе қапты жүк таситын жануарға бекітіп, жануардың қозғалысы арқылы май өндірген. Кейбір теориялар осылайша май жасау процесінің ашылғанын айтады. Кейбір халықтар әлі де осыған ұқсас әдіс қолданады, яғни қапқа сүт құйып, таяққа байлап, күшпен шайқап май шығарады.
The use of butter is mentioned in biblical works and the earliest butter churn vessels belonging to Beersheba culture in Israel were found in Bir Abu Matar going back to Chalcolithic period between 6500–5500 BC. The butter churn in Europe may have existed as early as the 6th century AD, as can be seen by what appears to be a churn lid found in Scotland dating from that era. In the European tradition, the butter churn was primarily a device used by women, and the churning of butter was an essential responsibility along with other household chores. In earlier traditions of butter making, nomadic cultures placed milk in skin bags and produced butter either by shaking the bag manually, or possibly by attaching the bag to a pack animal, and producing butter simply through the movement of the animal. Some theorists believe this is how the butter creation process was discovered. Some cultures still use a process similar to this, whereby a bag is filled with milk, tied to a stick, and vigorously shaken.
Суға батыру
Май айырдың ең танымал тарихи түрлері – суға батырып айыр, ол әдетте ағаштан жасалған ыдыс, онда май айыру әрекеті жоғарыдан енгізілген таяқты тік қозғау арқылы жасалады. Бұл типтегі айыр "жоғары-төмен" айыр, айыру ваннасы, поршенді айыр, толтырып айыр, соққылы айыр, толтырғыш айыр немесе аралы айыр деп те аталады (мұндағы "kirn" – шотланд және солтүстік Англия сөзі, май айырды білдіреді). Айырда қолданылатын таяқ – поршень, поршень таяғы, айыр таяғы, айыру таяғы, батырғыш, толтырғыш немесе kirn таяғы деп аталады.
The most historically prominent types of butter churns are the plunge churn, which is a container, usually made out of wood, where the butter making action is created by moving in a vertical motion a staff that is inserted into the top. This type of churn is also known as an 'up and down' churn, churning tub, plunger churn, plumping churn, knocker churn, plump kirn, or plowt kirn (where "kirn" is a Scots/Northern English word for churn). The staff used in the churn is known as the dash, dasher staff, churn staff, churning stick, plunger, plumper, or kirn staff.
Қайықтың айналасы
Тағы бір маңызды түр – аралағышпен жабдықталған, тұтқасы бар ыдыс. Тұтқаны бұрғанда, аралағыш ыдыстың ішіндегі майды аралап, сары майға айналдырады.
Another prominent type of churn was the paddle churn, which was a container that contained a paddle, which was operated by a handle. The paddle churned the butter inside the container when the handle was turned.
Барельдің айналмалылығы (керішпен)
Барельді қаймақ ағытқышы да кеңінен қолданылды. Бұл түрдегі ағытқыш – қабырғасына жатқызылған, тұтқасы бар барель болды. Тұтқа барельдің ішіндегі араластырғыш құрылғыны, немесе барельдің өзін оның құрылысына қарай көлденең немесе тік бұруға мүмкіндік берді. Осылайша қаймақты араластыру нәтижесінде сүт майға айналды. Барельді ағытқыш – 18 ғасыр Еуропасының ауыл шаруашылығындағы маңызды жаңалықтардың бірі.
The barrel churn was also used extensively. This type of churn was a barrel turned onto its side with a crank attached. The crank either turned a paddle device inside the churn, as in the paddle churn, or turned the whole barrel either horizontally or vertically, depending on its construction. Agitation of the cream in this manner converted the milk to butter. The barrel churn was one of the agricultural innovations of 18th century Europe.
Шатырдың шайқалуы
Бір ерекше және жаңа өнертабыс – тербелмелі креслоға бекітілген май айырғыш. Альфред Кларк ойлап тапқан бұл құрылғы, тербелген кезде барабанды қоздырып, ішіндегі сүтті майға айналдыратын еді.
One particularly novel invention of note was the rocking chair butter churn. This device, invented by Alfred Clark, consisted of a barrel attached to a rocking chair. While the rocking chair moved, the barrel moved and churned the milk within into butter.