Матфей ішіндегі Исаның шежіресі мен тууы туралы айтылуы

Кіріспе

Матай 1 – Жаңа Өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бірінші тарауы. Ол екі ерекше бөлімнен тұрады. Біріншісі Исаның Әбрахамнан оның заңды әкесі Иосипке, анасы Марияның күйеуіне дейінгі шежіресін келтіреді. Екінші бөлімі, 18-тараудан басталады, Иса Мәсіхтің құрметті бойжеткеннен тууы туралы баяндайды.

Мәтін

Бастапқы мәтін Койне грек тілінде жазылған. Бұл тарау 25 аятқа бөлінген.

Матай 1: 1 - 17

Матай Исаның әулетін келтіріп, оны үш кезеңге бөледі, әрқайсысы 14 ұрпақтан тұрады: Ыбырайымнан Дәуітке, Дәуіттен Вавилон тұтқынына және содан Исаның заңды әкесі Жүсіпке, анасы Мәриямның күйеуіне дейін. Тізім «Иса Мәсіх» деген маңызды атаумен басталып, аяқталады (1:1, 1:18; Матай Евангелиясында сирек қолданылады). Евангелияның алғашқы сөздері оның яһуди автордың яһуди оқырмандары үшін жазылғанын көрсетеді. Әулет Исаның Ыбырайымның ұрпағынан және Дәуіт әулетінен шыққанын, демек, олардың мұрагері екенін көрсетеді. Евангелия сонымен қатар Исаның Құдайдың Ұлы екенін де мәлімдейді, сондықтан Жүсіптің Исаның әкесі болуы мүмкін емес. Алайда, заң бойынша Жүсіп Исаның әкесі болып саналады, және кейбір ғалымдар заңды әке болудың маңыздылығы зор деп санайды. Ра МакЛафлин бұл үзіндідегі орталық оқиғаның – Жүсіптің Исаны асырап алуы (балаға есім қою арқылы) екенін, осы арқылы Иса Дәуіт әулетінен шыққан мессия болуға лайықты етеді деп аргументтейді. Бұл бөлім барлық жер бетіндегі отбасылардың атасы саналатын Ыбырайымнан басталады. Содан кейін Ескі Жасылдың маңызды тұлғалары – Исақ, Яқып және Яһуда туралы айтылады. Жазбада Яһуданың әйелдері де еске алынады, бірақ олар әулет тізіміне енбейді. Гандридің айтуынша, Матайдың авторы Құдай халқын бауырластық ретінде бейнелеуге тырысқандықтан, олар тізімге қосылған. Әулеттерде бірнеше мәселе бар. Бұл тізім Лұқа 3-те келтірілген тізімнен едәуір өзгеше, онда Вавилон тұтқынынан Исаның әкесіне дейінгі тізім мүлдем басқаша. Матай басқа көздерден жақсы белгілі әулет бөлімдерінде бірнеше есімдерді жіберіп алады, мысалы, 1:11-де Ехоякимді, ал 1:8-де төрт есімді қалдырып кетеді. Көптеген Киелі кітап әулеттерінен айырмашылығы, Матайдың әулеті тікелей туыстық желісіне жатпайтын бірнеше тұлғаларды, соның ішінде төрт әйелді – Тамар, Рахаб, Рут және Батшебаны қамтиды. Бұл сұрақтарға бірнеше теория жауап береді. Бір кең таралған теорияға сәйкес, Матай Жүсіп пен оның әкесі Яқыптың әулетін келтірсе, Лұқа Жүсіптің қайнағасы Елінің әулетін келтіреді. Осылайша, Матай Исаның патшалық әулетіне назар аударады, ал Лұқа, мүмкін, қолданған нақты биологиялық әулетіне (оған қол жеткізе алмаған) назар аудармайды. МакЛафлин 1:17-дегі «он төрт ұрпақ» санын жасау үшін Ехонияны екі түрлі топқа есептеу қажет болғандықтан, бұл әулетті тарихи толық тізім ретінде емес, Израиль тарихындағы төрт маңызды оқиғаны көрсетуге арналған әдеби құрал ретінде қарастыру керек дейді: Ыбырайыммен жасалған келісім, Дәуітпен жасалған келісім, Вавилон тұтқыны және, ең бастысы, Евангелияның қалған бөлігінде сөз болатын мессияның билігі. Лұқа мен Матай әртүрлі мәліметтерге назар бөлсе де, Құдайдан тууы және Исаның құдайлық табиғаты сияқты маңызды идеялар ортақ. Лұқаның баяндамасынан айырмашылығы, Матай Жүсіптің мінез-құлқына және оның жүкті болған келіні туралы алаңдаушылығына ("олар бірікпес бұрын") және Мәсіхтің тууының алдын білдіретін Ишая 7:14-ті цитаталап, Мәриямның қасында болуға Жүсіпке бұйрық берген періштенің хабарына назар аударады. Бұл бөлімде Жүсіпке арналған ерекше оқиға баяндалады. Швейцариялық теолог Эдуард Швейцер Матайдың Исаның заңды мәртебесін, Жүсіптің өгей ұлы ретінде және Дәуіттің заңды мұрагері ретінде дәлелдеуге, қыздың тууына дәлелдеуден гөрі көбірек қамқорлық танытқанын айтады. Швейцердің пікірінше, бұл Матайдың мақсатты аудиториясының негізінен яһуди ортасынан шыққандығын көрсетеді, бұл үлгі Евангелияның бойымен жалғасады, ал Ескі Жасылға сілтеме жасаудың маңыздылығы қосымша дәлел болып табылады. Комментарий жазушысы Дэвид Хилл Исаиядан алынған цитатаның, шын мәнінде, орталық элемент болғанын және Исаның оқиғасы пайғамбарлыққа сәйкес келетінін дәлелдеу үшін тараудың соңғы бөлігі жазылғанын санайды. Стендал, керісінше, бұл тараудың екінші бөлігін әулеттің соңғы жолына жасалған үлкен түсіндірме ретінде қарастырады, Жүсіптің Исаның анасының күйеуі ғана екенін, бірақ Исаның Дәуіттің мұрагері екенін ұзақ түсіндіреді. МакЛафлин Матайдың Ескі Жасылдан алынған цитатадағы Исаияның Ахаз патшаға айтқан пайғамбарлығы сол кезде өмір сүрген бір қызға (яғни Исаияның әйеліне) және балаға (яғни Махер Шалал Хаш Базға) қатысты екенін мойындайды, бұл бала Ахазға (Исаия 8:1) белгі ретінде дүниеге келді. Ол Матайдың Махер Шалал Хаш Баздың тууының белгісі болған құтқару актін, ол сипаттап отырған қыз бен бала (яғни Мәриям мен Иса) арқылы келетін құтқарудың «үлгісі» (алдын ала бейнесі) ретінде қарастырғанын айтады. Басқа түсіндірушілер бұл бөлімді екінші тарауға қосу керек деп санайды, ол төрт бөлімге бөлінеді, әрқайсысы Ескі Жасылдың бір тармағына назар аударады, ал бұл бөлім көбінесе сол бөлімдердің біріншісі болып саналады.

Matthew opens with the genealogy of Jesus, set out in three stages each of 14 generations: from Abraham to David, from David to the Babylonian exile and thence to Jesus' legal father Joseph, the husband of Mary his mother. The list opens and closes with a significant title for Jesus as "Jesus Christ" (1:1, 1:18; rarely used in the Gospel of Matthew). The opening words of the gospel show that it is written by a Jew for Jewish readers. The genealogy demonstrates that Jesus comes from the seed of Abraham and belongs to the House of David, and thus is their heir. The Gospel also asserts Jesus is, in fact, the Son of God, and Joseph is, thus, not actually Jesus' father. Legally, however, Joseph is Jesus' father and some scholars contend legal parentage is of the most importance. Ra McLaughlin argues that the central event in this passage is actually the adoption of Jesus by Joseph (signified by his naming of the child), which alone makes Jesus eligible to be the messiah from the line of David. The section begins with Abraham, who is traditionally regarded as the ancestor of all the families of the Earth. It then runs through the prominent Old Testament figures of Isaac, Jacob, and Judah. The passage also references Judah's brothers who have no actual place in the genealogy. Gundry contends they are included because the author of Matthew is trying to portray the people of God as a brotherhood. There are several problems with the genealogies. The list here is significantly different from that found in Luke 3, where the list from the Babylonian captivity to Jesus' grandfather is wholly different. Matthew skips several names in portions where the genealogy is well known from other sources, Jehoiakim is left out in 1:11 and four names are dropped from 1:8. Unlike most Biblical genealogies, Matthew's genealogy mentions several figures not in the direct line of descent, including four women, Tamar, Rahab, Ruth and Bathsheba. Several theories address these questions. One popular theory is that, while Matthew provides the genealogy of Joseph and his father Jacob, Luke details the genealogy of Joseph's father in law Heli. Thus, Matthew focuses on Jesus' royalty lineage, rather than precise biological line (that possibly used by Luke) which he did not have access to. McLaughlin argues that because Jeconiah must be counted in two different groups in order to make the "fourteen generations" of 1:17, the genealogy here must be seen, not as a historically complete list, but as a literary device intended to highlight four significant events in Israelite history: the covenant with Abraham, the covenant with David, the Babylonian exile, and especially the reign of the messiah, which is the subject of the rest of the Gospel.). While Luke and Matthew focus on varying details, the most important ideas, such as the Virgin Birth and the divine nature of Jesus, are shared. Unlike Luke's account, Matthew focuses on the character of Joseph and Joseph's discovery and concern over his betrothed's pregnancy "before they came together", and the message from an angel telling Joseph to stand by Mary, quoting Isaiah 7:14 presaging the birth of the Messiah. This section's focus on Joseph is unusual. Swiss theologian Eduard Schweizer suggests that Matthew is far more concerned with proving Jesus' legal status as the stepson of Joseph, and thus a legal heir of David, than with proving the Virgin Birth. Schweizer feels this evinces Matthew's intended audience was of predominantly Jewish background, a pattern continuing throughout the Gospel, and the importance Old Testament references provides further evidence. Commentary writer David Hill believes that the quote from Isaiah was, in fact, the central element and believes the entire last part of the chapter was written to prove that Jesus' story matches the prophecy. Stendhal, by contrast, sees the second section of this chapter as a large footnote to the last line of the genealogy, a lengthy explanation of why Joseph is merely the husband of Jesus' mother but also why Jesus is an heir to David. McLaughlin argues that Matthew recognizes that the prophecy Isaiah gave to King Ahaz in the referenced Old Testament passage concerned a virgin living at that time (namely, Isaiah's wife) and a child (namely, Maher Shalal Hash Baz), who was born as a sign to Ahaz (Isaiah 8:1), and he argues that Matthew saw the act of salvation of which Maher Shalal Hash Baz's birth was a sign as a "type" (or pre figuring) of the salvation that would come through the virgin and child he was describing (namely, Mary and Jesus). Other commentators feel this section should be attached to the second chapter, which is divided into four sections, each focusing on an Old Testament passage, and this portion is often seen as the first of those sections.