Матфей ішіндегі әулет ағашы және тарихи айырмашылықтар

Кіріспе

Матай 1:8 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бірінші тарауының сегізінші аяты. Бұл аят Исаның заңды әкесі Жүсіптің руының тізімі келтірілген бөлімнің бір бөлігі болып табылады.

Талдау

Бұл үзіндінің алғашқы бөлігі Киелі кітаптың басқа да бөлімдерінде кездесетін Яһуда патшаларының тізімімен сәйкес келеді. Уильям Ф. Олбрайттың сөзіне қарағанда, Яһуда патшасы Аса б.з.д. 913 жылдан 873 жылға дейін билік еткен. Оның ұлы Жосафат б.з.д. 873 жылдан 849 жылға дейін билік жүргізді. Оның ұлы Жорам Жосафат қайтыс болғаннан бастап б.з.д. 842 жылға дейін билік етті. Бірақ басқа тізімдерде Жорамның ұлы Ахазия, ал Ұзиях бірнеше буыннан кейін келетін монарх болып көрсетілген. Осылайша, Матайдың шежіресі Ахазия, Аталия, Жоғас және Амасияны жіберді. Киелі кітаптың қатесіздігіне сенетіндер бұл шежіренің толық болуы мақсат етілмегенін және Матайдың авторы қажет емес есімдерді әдейі алып тастағанын айтады. Шежірелерден қажетсіз тұлғаларды жою – кең таралған практика, және бұл Ескі өсиеттің бірнеше жерінде де кездеседі. Бір теория бойынша, олар зұлымдықтары үшін тізімге енбеген, бірақ Манасия тізімде қалды. Төртенің де өмірі қиылған, бірақ Амон да өлтірілді, ол да өз орнында қалды. Олардың билік мерзімі де салыстырмалы түрде қысқа болды, бірақ тағы да одан қысқа билік еткен монархтар бар. Тағы бір теория бойынша, есімдер жетінің еселігіне жету үшін жіберілген. Роберт Гандри бұл монархтардың Ахав патшасының қызы Аталия арқылы Израиль патшалығынан тараған ұрпақтары болғандықтан, тізімнен шығарылғанын қолдайды. Ахавтың ұрпақтары, омридтер, төрт буынға жазаланған делінеді. Гандри олардың алынып тасталуының себебі автордың Матай 1:17-де айтылғандай, шежірені он төрттен үш тізімге бөлуге тырысқанынан туындағанын айтады. Олбрайт пен Маннның басқаша пікірі бар. Олар автордың немесе кейінірек жазған адамның екі патшаның есімдерінің ұқсастығына байланысты Ахазия мен Ұзияхты шатастырғанын айтады. Көшірушілердің жиі кездесетін қатесінде, гомойотелеутон деп аталатынында, Ұзиях Жорамның ұлы ретінде Ахазияның орнына қойылған, бірақ Жотамның әкесі болып қалған. Осы теория бойынша, үш есе он төрттік параллелизм осы қате пайда болғаннан кейін ғана құрылды. Осылайша, Матай 1:17-дегі түсіндірме алғашқы автор емес, кейінірек қосылған редактордың қосымшасы болуы керек. Харольд Фаулер бұл пікірге қарсы шығып, қате Ескі өсиетпен салыстырғанда өте айқын болғанын, егер бұл қасақана болмаса, өзгеріс тез түзетілген болар еді деп дәлелдейді.

The first part of this verse coincides with the list of the Kings of Judah that is present in a number of other parts of the Bible. According to William F. Albright, Asa of Judah ruled from 913 BC to 873 BC. His son Jehoshaphat ruled from 873 BC to 849 BC. His son Jehoram ruled from Jehoshaphat's death until 842 BC. However the other lists have Jehoram's son being Ahaziah while Uzziah is a monarch who comes several generations later. This means that Matthew's genealogy skips Ahaziah, Athaliah, Jehoash, and Amaziah. Those who believe in the inerrancy of the Bible contend that the genealogy was never meant to be complete and the author of Matthew deliberately dropped those who were not needed from the list. Simply dropping unnecessary figures from genealogies was a common practice, and this is also done in several points in the Old Testament. One theory is that they were dropped because of their wickedness, but the even more unpleasant Manasseh is left in the list. All four were also murdered, but so was Amon, who also remains in place. Their reigns were also relatively short, but again there are other monarchs with shorter reigns included. Another theory says that names were omitted to achieve multiples of seven. Robert H. Gundry supports the popular theory that these monarchs were left out because they were all descendants of Ahab, King of Israel through his daughter Athaliah. Ahab's descendants, the Omrides, were said to have been punished for four generations. Gundry also believes their removal was because the author was trying to divide the genealogy into the three lists of fourteen as mentioned in Matthew 1:17. Albright and Mann have a different theory. They believe that the author, or a later scribe, confused Achaziah and Uzziah due to the similarity of the two rulers' names. In a common scribal transcription error, known as homoioteleuton, Uzziah was given Achaziah's position as the son of Jehoram but remained as father of Jotham. Under this theory the triple fourteen parallelism was only created after this error appeared. Thus the comment in Matthew 1:17 would have had to have been added by a later editor and not the original author. Harold Fowler rejects this view, arguing that the error was so obvious when checked against the Old Testament that if the change would quickly have been reversed if it were not deliberate.