Кіріспе
Венесуэла президенті 1899-1908 жылдары. Жозе Сиприано Кастро Руис (12 қазан 1858 – 4 желтоқсан 1924) – Венесуэла армиясының жоғары шенді офицері, саясаткер және 1899-1908 жылдар аралығында Венесуэла президенті болған. Ол Венесуэла Андысынан елді басқарған алғашқы адам және келесі 46 жылдың ішінде елді басқарған Анд штаты Тачирадан шыққан төрт әскери қайраткердің біріншісі болды.
José Cipriano Castro Ruiz (12 October 1858 – 4 December 1924) was a high ranking officer of the Venezuelan military, politician and the president of Venezuela from 1899 to 1908. He was the first man from the Venezuelan Andes to rule the country, and was the first of four military strongmen from the Andean state of Táchira to rule the country over the next 46 years.
Ерте өмір
Циприано Кастро Хосе Кармен Кастро мен Пелагия Руистің жалғыз ұлы болды. Ол 1858 жылдың 12 қазанында Тачира облысының Эс қаласында дүниеге келді. Кастроның әкесі орташа деңгейдегі шаруа болған және ол тахиренс орта сыныбына тән білім алған. Оның отбасы Колумбиямен, әсіресе Кукута және Пуэрто-Сантандер қалаларымен маңызды сауда және туыстық байланыстарда болған. Туған қаласы Сан-Кристобаль мен Сан-Кристобаль қаласында оқығаннан кейін, ол Колумбияның Памплона қаласындағы семинария мектебінде оқуын жалғастырды (1872–1873). Ол бұл оқуын тастап, Сан-Кристобальға қайтып келді, онда Van Dissel, Thies and Ci'a компаниясында қызметкер болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, Анд таулы аймағында малшы болып та жұмыс істеген. Бала кезінде ол 22 бауыр-сіңлісімен бірге өсті, анасы қайтыс болған соң әкесі тағы үйленді, нәтижесінде оның бауырлары мен сіңлілері көбейді. Ол отбасына өте жақын болды және көптеген кіші бауырларын Каракасқа оқуға жіберді.
Әскери тәжірибе және саясаттың кіріспесі
1876 жылы Кастро Тачира штатының президенттігіне генерал Франсиско Альварадоның кандидатурасына қарсы шықты. 1878 жылы ол «Эль Альбом» газетінің менеджері болып жұмыс істеген кезде, тәуелсіздік жақтастарының тобымен бірге Сан-Кристобальді басып алуға қатысты, себебі олар штаттың жаңа президентінің билігіне бағынудан бас тартты. 1884 жылы Капачодағы дін қызметкері Хуан Рамон Карденаспен келіспеушілікке түсіп, Сан-Кристобальде тұтқындалды. Алты айдан кейін ол Кукутаға қашып, қонақүй ашты. Сол жерде ол болашақ әйелі Роза Зоила Мартинеспен танысты, ол кейіннен Донья Зоила деп белгілі болды. 1886 жылдың маусым айында ол Тачираға солдат ретінде оралды, генералдар Сегундо Прато, Буэнавентура Макабео Мальдонадо және Карлос Рангель Гарбираспен бірге автономия туын қайтадан көтерді, бұл Тачира аймағының губернаторы генерал Эспириту Санто Моралесті қатты алаңдатты. Кастро Капачо-Вьехо мен Рубиода үкіметтік күштерді жеңді. Генерал шеніне көтерілген Кастро Тачира штатының ішкі саясатында көзге түсе бастады. Бұрынғы шайқаста қаза болған әріптесі Эваристо Хайместің жерлеу рәсімінде Кастро билікке жолындағы болашақ серігі Хуан Висенте Гомеспен кездесті. Ол саясатқа қатысып, Тачира провинциясының губернаторы болды, бірақ 1892 жылы Каракастағы үкімет құлатылғаннан кейін Колумбияға жер аударылды. Кастро Колумбияда жеті жыл өмір сүріп, заңсыз мал саудасы арқылы байлық жинады және жеке армия құрды.
Төрағалық
Наразы венесуэлалықтардың айтарлықтай қолдауына ие болған Кастроның бастапқыда жеке әскері, күшті ұлттық армияға айналды. Ол осы әскерді 1899 жылғы қазанда «Қайта орнатушы либералдық революция» деп аталған оқиғада Каракасқа шабуылдау үшін пайдаланды, билікті басып алып, өзін жоғарғы әскери қолбасшы етіп тағайындады. Билікке келген соң, Кастро конституцияны (1904) өзгертіп, бос президенттік лауазымды иеленді және тонау мен саяси тәртіпсіздік кезеңін бастады. Ол 1899–1908 жылдар аралығында президент болып қалды, Хуан Висенте Гоместі өзінің «кумдесі» ретінде вице-президент етіп тағайындады. Кастроның билігі жиі көтерілістермен, қарсыластарының өлтірілуімен немесе жер аударылуымен, оның өзінің салтанатты өмір салтымен және басқа елдермен туындаған мәселелермен сипатталды. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Элиу Рут Кастроны «ессіз қатыгез» деп сипаттады, ал тарихшы Эдвин Лиувен оны «Венесуэланың көптеген диктаторларының арасындағы ең нашары» деп атады. Оның тоғыз жылдық деспотиялық және рассалық билігі, ең алдымен, голланд, британ, неміс және итальяндық теңіз күштерінің блокадалары мен бомбалауларын қамтитын көптеген шетелдік араласуларға себеп болды, олар Кастро үкіметіне қарсы азаматтарының талаптарын орындауға тырысты.
1901-1903 жылғы дағдарыс
1901 жылы банкир Мануэль Антонио Матос Циприано Кастроның үкіметін құлатуды көздеген ірі әскери қозғалыстың басшысы болды. Кастро мен революцияны қолдаған шетелдік экономикалық элита арасындағы қатал келіспеушіліктер (Нью-Йорк және Бермудес компаниясы, Ориноко кеме компаниясы, Крупп, Француз кабелі және басқалар) елді сілкіндірген және үкіметті құлдырау шетіне жеткізген ашық соғысқа айналды. 1902 жылғы 2 сәуірде Нидерланды мен Венесуэла арасындағы саяси шиеленіс күшейгеніне жауап ретінде, Коро қаласының еврейлерін Кюрасаоға эвакуациялау үшін және Венесуэланың Ла Гуаира портына келді. Олардың келгеніне дейін Венесуэла Әскери-теңіз күштері голланд және Антиль аралдарының сауда кемелерін бірнеше рет тексерді, ал голланд әскери кемелерінің болуы одан әрі әрекеттерге қарсы кедергі болды. 1902 жылғы қарашада Кастроның өзі басқарған әскерлер Ла Виктория қаласын қоршаудан босатып, революционерлердің кең желісін және олардың күшін әлсіретті. Осыдан кейін бірнеше апта өткен соң, Венесуэлаға Ұлыбритания, Германия және Италия Кастроның шетелдік қарыздарды төлеуден бас тартуы және Еуропа азаматтарының соңғы бостандық революциясында келген зиян үшін әскери-теңіз блокадасын енгізді. Кастро Монро доктринасы АҚШ-тың Еуропаның әскери араласуын болдырмауын қамтамасыз етеді деп күткен, бірақ сол кезде президент Теодор Рузвельттың үкіметі доктринаны Еуропаның аумақты басып алуымен байланыстырды, ал араласу емес. Бұрын мұндай басып алу болмайтынына уәде берген АҚШ бұл әрекетке қарсылық көрсетпеді. Блокада Венесуэланың шағын теңіз флотын тез арада әрекетсіз қалдырды, бірақ Кастро бас ие бермей, бұрын қабылдамаған кейбір талаптарды халықаралық төрелікке жіберуге келісті. Германия бастапқыда бұған қарсы болды, өйткені кейбір талаптарды Венесуэла төреліксіз қабылдауы керек деп санайды. Әлемдік баспасөз екі венесуэлалық кеменің батып кетуі және жағалауды бомбалау сияқты оқиғаларға теріс реакция білдіргенде, АҚШ тараптарға келісімге келу үшін қысым көрсетті және адмирал Джордж Дьюидің басқаруымен Пуэрто-Рикодағы жақын маңдағы теңіз флотына назар аударды. Кастро мойынсұнбағандықтан, Рузвельттың қысымы мен британдық және американдық баспасөздің осы мәселеге деген теріс пікірлерінен кейін, блокада салған елдер келісімге келді, бірақ егжей-тегжейлі келіссөздер кезінде блокаданы сақтады. Бұл 1903 жылғы 13 ақпанда Вашингтонда блокаданың күшін жою туралы келісімге қол қойылды, Венесуэла АҚШ елшісі Герберт В. Боуэн арқылы кедендік баж салығының 30% талаптарды өтеуге міндеттелді. Кейіннен төрелік трибунал блокада салған елдерге басқа елдердің талаптарына қарағанда артықшылық берген кезде, АҚШ бұл болашақта Еуропаның араласуына ықпал етеді деп қорқыды. Революционерлер, жазылмастан ауыр жараны алып, 1903 жылғы шілдеде генерал Гомес басқарған үкіметтік армияны қоршаудан кейін Сиудад Боливар шайқасында жеңіліп, Матос Венесуэладан кетіп, Парижде қоныстанды. Алайда, блокада салған елдер өздерінің талаптарына артықшылық беруді талап етті, оны Венесуэла қабылдамады, және 1903 жылғы 7 мамырда Венесуэлаға қарсы наразылық білдірген он ел, соның ішінде АҚШ, мәселені Гаагадағы тұрақты төрелік сотына жіберген хаттамаларға қол қойды. 1904 жылғы 22 ақпанда Сот блокада салған елдердің өздерінің талаптарын төлеуде артықшылыққа құқылы екенін анықтады. Вашингтон бұл шешіммен келіспеді және бұл болашақта Еуропаның осындай артықшылық алу үшін араласуына ықпал етеді деп қорқыды. Корролария АҚШ-тың Кариб теңізі мен Орталық Америкадағы шағын мемлекеттердің экономикалық істерін "тұрақтандыруға" араласуға құқығы бар екенін мәлімдеді, егер олар халықаралық қарыздарын төлеуге қабілетсіз болса, Еуропаның араласуына жол бермеу үшін. Венесуэла дағдарысы, әсіресе төрелік шешімі, Корроларияның дамуында маңызды рөл атқарды. Генерал Антонио Паредес Кастроға қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ал 1906 жылғы қысында Паредес басқа он алты диссидентпен бірге тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Оның ағасы Гектор Луис Паредес Берлиндегі үйінен манифест жариялады. Онда Паредес Венесуэла диаспорасын Кастроны биліктен құлату үшін бірігуге шақырды, оны ұлттық қазынадан миллиондаған доллар ұрлады және үкіметтің жұмысын қиындату үшін жалдамалы күш қолданды деп айыптады. 1908 жылы Кастро өзіне қарсы оппозицияны айыптап, Карупано маңында қоныстанған корсикалық өндірушілер мен саудагерлерді жаппай елден қуды.
Нидерланд пен Венесуэла дағдарысы
1908 жылы Нидерланды мен президент Кастро режимі арасында Кюрасаода босқындарды баптау мәселесі бойынша дау туды. Шілде айында Кастро үкіметі Нидерландымен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, Каракастағы елшілік өкілінің Венесуэладағы жағдай туралы үкіметке жағымсыз баяндамалар жібергенін, олардың кейбіреулері сол елдің баспасөзінде жарияланғанын мәлімдеді. Кастро голланд кемелерін тіркеуге алды және оларға тарифтік шаралар қолданды. Нидерланды бұл жарлықтардың Кюрасаомен саудасына зиян келтіргенін есептеді. Венесуэла голланд елшісін елден қуды, соның салдарынан Нидерланды үш әскери кемені жіберді – жағалаудағы броненосец, және екі қорғалған крейсер, . Голланд әскери кемелеріне Венесуэла туымен жүзіп келе жатқан барлық кемені тоқтатуға бұйрық берілді. 1908 жылдың 12 желтоқсанында «Гелдерланд» Пуэрто-Кабельо маңында Венесуэланың «Аликс» канонерлік қайығын жаулап алды. Ол және тағы бір кеме «23 de Mayo» Виллемстад портында ұсталды. Нидерланды теңіз күштерінің арқасында Венесуэла порттарына блокада салды. Венесуэлаға қарсы голланд қаупіне наразылық білдіру үшін Каракас көшелерінде халықтық көтерілістер болды. Шерулер бизнесті тонауға ұласты. Тонауға ұшыраған бизнес орындарының арасында Кастро режиміндегі маңызды тұлға – голланд саудагері Тиленнің дүкені де болды.
Кастроның 1908 жылы құлатылуы, 1924 жылы жер аударылуы және өлімі
Бірнеше күннен кейін, бүйрек ауруынан төрт жыл бойы ауыр науқастанып жүрген Кастро, сифилис емделу үшін Парижге кетті, үкіметті вице-президент Хуан Висенте Гомеске тапсырды. Гомес 1899 және 1903 жылдардағы жеңістерге зор үлес қосып, Кастроға көмектескен адам еді. Алайда, 1908 жылдың 19 желтоқсанында Гомес билікті өз қолына алып, Нидерландымен соғысты тиімді түрде аяқтады. Бірнеше күннен кейін генерал Кастро операция жасату үшін Берлинге кетті. Содан кейін Кастро, Венесуэла президенті қызметін атқарган 8 жыл ішінде оларға қатысты саясатына наразы болған еуропалық державалардың мазалауына ұшырады. Қарулы шабуылға қажетті ресурстары болмағандықтан, ол Мадридке барып, Парижде және Санта-Крус-де-Тенерифеде операциядан кейін жазылып қалды. 1912 жылдың соңында Кастро АҚШ-та біраз уақыт өткізуді ниеттенген, бірақ Эллис аралының иммиграциялық қызметкерлері оны ұстап алып, қиын жағдайға түсірді, нәтижесінде ол (1913 жылдың ақпанында) елден шығуға мәжбүр болды. Соңында ол әйелімен бірге Пуэрто-Рикода (1916) қоныстанды, Венесуэла президенті болған Хуан Висенте Гомес жіберген тыңшылардың қатаң бақылауында болды. Кастро өмірінің қалған бөлігін Пуэрто-Рикода сүргінде өткізді, билікке оралу үшін бірнеше әрекет жасады, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Кастро 1924 жылдың 4 желтоқсанында Сантурседе, Пуэрто-Рикода қайтыс болды.
Сиприано Кастро кабинеті (1899-1908)
МинистрлерOFFICENAMETERMPresidentCipriano Castro1899–1908Ішкі істерJuan Francisco Castillo1899–1900 Rafael Cabrera Malo1900–1901 José Antonio Velutini1901–1902 Rafael López Baralt1902–1903 Leopoldo Baptista1903–1907 Julio Torres Cárdenas1907 Rafael López Baralt1907–1908Сыртқы қатынастарRaimundo Andueza Palacio1899–1900 Eduardo Blanco1900–1901 Jacinto Regino Pachano1901–1902 Diego Bautista Ferrer1902–1903 Alejandro Urbaneja1903 Gustavo Sanabria1903–1905 Alejandro Ibarra1905–1906 José de Jesús Paúl1906–1908ҚаржыRamón Tello Mendoza1899–1903 José Cecilio De Castro1903–1906 Francisco de Sales Pérez1906 Gustavo Sanabria1906 Eduardo Celis1906–1907 Arnaldo Morales1906–1907Соғыс және Әскери-теңіз күштеріJosé Ignacio Pulido1899–1902 Ramón Guerra1902–1903 José María García Gómez1903 Manuel Salvador Araujo1903–1904 Joaquín Garrido1904–1905 José María García Gómez1905–1906 Diego Bautista Ferrer1906 Manuel Salvador Araujo1906–1907 Diego Bautista Ferrer1907–1908ДамуJosé Manuel Hernández1899 Celestino Peraza1899 Guillermo Tell Villegas Pulido1899–1900 Ramón Ayala1900–1901 Felipe Arocha Gallegos1901–1902 Arnaldo Morales1902–1903 José T. Arria1903 Rafael Garbiras Guzmán1903–1904 Arnaldo Morales1904–1905 Diego Bautista Ferrer1905–1906 Arístides Tellería1906 Arnaldo Morales1906 Jesús María Herrera Irigoyen1906–1908Құрылыс және коммуналдық шаруашылықVíctor Rodríguez Párraga1899 Juan Otáñez Maucó1899–1902 Rafael María Carabaño1902–1903 Ricardo Castillo Chapellín1903 Alejandro Rivas Vásquez1903–1904 Ricardo Castillo Chapellín1904–1906 Luis Mata Illas1906 Juan Casanova1906–1908Халыққа білім беруManuel Clemente Urbaneja1899–1900 Félix Quintero1900–1901 Tomás Garbiras1901–1902 Rafael Monserrate1902–1903 Eduardo Blanco1903–1905 Arnaldo Morales1905–1906 Enrique Siso1906 Carlos León1906 Eduardo Blanco1906 Laureano Villanueva1906–1907 José Antonio Baldó1907–1908Президенттік хатшыCelestino Peraza1899 Julio Torres Cárdenas1899–1906 Lucio Baldó1906 José Rafael Revenga1906–1907 Rafael Gárbiras Guzmán1907–1908 Leopoldo Baptista1908
Жеке өмір
1886 жылы қазанда Кастро Зоила Роза Мартинеске үйленді, ол кезде оның жасы 16 ғана болған. Ол 1899-1908 жылдар аралығында Венесуэланың бірінші ханымы қызметін атқарды. Оны кейде Зоила де Кастро деп те атады. 1952 жылы Каракаста қайтыс болды. Кастроның қызы Роза Кастро Мартинес 1906 жылдың 31 қаңтарында дүниеге келді. Ол Люсиль Мендес сахналық есімін қабылдап, Голливудтың онықсыз фильмдеріндегі алғашқы венесуэлалық актриса атанды. Режиссер Ральф Инс бұл сахналық есімді бұрынғы әйелінің есімімен бірдей ұсынды. Роза мен Ральф 1926 жылдың 7 шілдесінде үйленді; содан кейін оның испандық қойылымдарында Роза Кастро деп көрсетілді, бірақ ағылшын тілді көрермендерге арналған фильмдерде Мендес деп тізілді. Жер сілкінісі оны ресми резиденцияны сейсмикалық құрылымы бар ғимаратқа көшіруді ойластыруға мәжбүр етті, бұл 1904 жылы Президенттік үйді Мирафлорес сарайына көшірген кезде орын алды, ол сарайдың алғашқы иесі болды.
Танымал мәдениетте
Циприано Кастро 2017 жылғы "La planta insolente" фильмінде Роберто Молл бейнелеген.