Кіріспе

Коффин-Лоури синдромы – Х-хромосомасына байланысты доминантты генетикалық ауру, бұл ауру кейде өсу аномалияларымен, жүрек аномалияларымен, кифосколиозбен, сондай-ақ есту және көру қабілетінің бұзылуларымен қатар жүретін ауыр психикалық мәселелерге себеп болады.

Презентация

Аурудың белгілері еркектерде күштірек болады, олар көбінесе балалық шақта диагностикаланады. КЛС-пен ауыратын балаларда әртүрлі деңгейдегі когнитивтік бұзылыстар кездеседі. Қосымша нейромыскулярлық белгілеріне ұйқыда тыныс тоқтауы, бұлшық ет спастикасы, бұлшық ет күші мен тонусының прогрессивті жоғалуы (параплегияға немесе жартылай параличке әкелетін) жатады. Ауруға шалдыққан адамдарда инсульт қаупі жоғары. Кейбір науқастарда күтпеген сыртқы факторларға (тиісу, иіс, дыбыс және т.б.) байланысты стимулға байланысты құлаулар (SIDA, сананың жоғалтусыз уақытша паралич эпизодтары) пайда болады. SIDA эпизодтары ауру прогрессиясымен бірге жиілеп, еркектерде жасөспірім шақта көбірек байқалады. Қосымша клиникалық физикалық белгілеріне кішкентай, жұмсақ алақандары және үшкір саусақтары кіреді. Ауырумен ауыратын науқастарда бет пішінінің ерекшеліктері, соның ішінде жалпақ мұрын, кең араласқан және төмен қараған көздер, ірі маңдай және үлкен еріндері бар кең ауыз байқалады. Кейбір адамдар есту қабілетін жоғалтады. Басқаларында омыртқаның көп бағытты қисылуы (кифосколиоз) дамиды, бұл тыныс алуда қиындықтарға және/немесе өкпе гипертензиясына әкелуі мүмкін. Кардиореспираторлық асқынулар туындауы мүмкін, сондықтан КЛС науқастарының омыртқаның аномалияларын үнемі тексеруден өтуі ұсынылады. Физикалық тексеру, КТ және рентгендік зерттеулер – бағалаудың стандартты әдістері.

Себептер

Бұл синдром RPS6KA3 генінің мутацияларынан туындайды. Бұл ген Х хромосомасының қысқа қолқасында орналасқан (Xp22.2). RPS6KA3 гені жасуша ішіндегі сигнал беруге қатысатын ақуызды жасайды. Зерттеушілер бұл ақуыздың басқа гендердің активтілігін реттеуге көмектесетінін және мида маңызды рөл атқаратынын санайды. Ақуыз оқу, ұзақ мерзімді естеліктердің қалыптасуы және жүйке жасушаларының өмір сүруі үшін қажетті жасуша сигналдау жолдарына қатысады. RPS6KA3 генімен кодталған RSK2 ақуызы – CREB және H3 гистоны сияқты кейбір субстраттарды фосфорилдейтін киназа. RSK2 Ras/MAPK сигналдау жолының соңғы бөлігінде қатысады. RPS6KA3 геніндегі мутациялар ақуыздың жұмысын бұзады, бірақ осы ақуыздың жетіспеуі Коффин-Лоури синдромының белгілері мен көріністерін қалай тудыратыны әлі анық емес. Қазірге дейін 120-дан астам мутация табылды.

Бейнелеу зерттеулері

Рентген және нейровизуализациялық зерттеулер Коффин-Лоури синдромының диагнозын растауға көмектесуі мүмкін. Еркектердің мәдениетте өсірілген фибробласттарында немесе трансформацияланған лимфобласттарында рибосомалық S6 киназа белсенділігінің төмендеуі Коффин-Лоури синдромын көрсетеді. Ферменттік белсенділікті зерттеулермен әйелдегі ауруды диагностикалау мүмкін емес. RSK2 геніндегі мутацияларды анықтау үшін қан үлгісі немесе еңчек сығылынан алынған жасушаларға молекулалық генетикалық тестілеу жасауға болады. Бұл тестілеу Коффин-Лоури синдромының диагнозын растау үшін қолданылуы мүмкін, бірақ оны жоққа шығара алмайды, себебі барлық зардап шеккен адамдарда анықталатын мутация болмайды.

Емдеу

Коффин-Лоури синдромын емдеуге арналған дәрі жоқ. Клиникалық мақсаттар симптомдарды басқаруға бағытталған. Стимулға байланысты құлау шабуылдары (СИДА) синдроммен ауыратын науқастарға дене зияны келтіруі мүмкін болғандықтан, СИДА эпизодтарының санын алдын алу немесе азайту үшін дәрі-дәрмектерді қолдану қауіпсіздіктің басымдылығы болып табылады. Науқастарды жарақаттан қорғау үшін, мысалы, қауіпсіздік кепшігі немесе мүгедектер арбасын қолдану сияқты физикалық сақтық шаралары да қолданылды. Кенеттен қоздырылу немесе қорқу СИДА эпизодын тудыруы мүмкін болғандықтан, қорқытушы стимулдарға ұшырауды барынша азайту маңызды. Тағайындалатын дәрілерге бензодиазепиндер (күнкөйістікке емдеу үшін қолданылатын транквилизаторлар), вальпроат (эпилепсия және екіполярлық бұзылысты басқару үшін қолданылатын) және селективті серотонин кері сіңірудің ингибиторлары (SSRI) (ауыр депрессияны емдеу үшін қолданылатын) жатады. Егер зардап шеккен адамдар өзіне немесе басқаларға зиян келтіруі мүмкін агрессивті немесе деструктивті мінез-құлық көрсетсе, антипсихотикалық препарат – рисперидон соңынан тағайындалуы мүмкін. Омыртқаның дамуын рентген және физикалық тексеру арқылы жүйелі түрде бақылау ұсынылады. Жүрек функциясы мен дамуын бағалау үшін 5-10 жыл сайын эхокардиограмма жасау ұсынылады. Отбасылар Коффин-Лоури синдромымен ауыратын балаларға күтім көрсетуді түсіну және дайындану үшін генетикалық кеңес алуға ынталандырылады. Доктор Темтами 1975 жылы осы жағдайлардың бір синдромды білдіретінін көрсетті. 1972 жылы Питер Г. Прокопис және Б. Тернер Коффин-Лоури синдромымен ауыратын төрт бауырдың отбасы туралы жариялады, ал әйел туыстары, әсіресе қарындастары, тек жеңіл деформациялар мен аномалияларды ғана көрсетті. 1975 жылы Самия Темтами үш түрлі отбасынан шыққан сегіз науқастың Коффин-Лоури синдромының белгілерін көрсеткенін хабарлады, бұл синдромның күшінше ойланғаннан гөрі жиі кездесетінін және көбінесе дұрыс диагноз қойылмайтынын көрсетті. Осы есептердің негізінде AG Хантер, Симон Гилгенкранц және ID Янг Коффин-Лоури синдромын жаңа медициналық диагноз ретінде белгіледі және оны бастапқыда клиникалық белгілерін сипаттаған екі дәрігердің құрметіне атады. Содан бері қосымша жағдайлар клиникалық белгілер мен симптомдардың бастапқы тізімін кеңейтті. 2002 жылы Хелен Фриссира және RJ Сименсен RSK2 генін кодтаушы генде 3 базалық жұптың жоғалуын анықтады, бұл Коффин-Лоуриге жауапты ген туралы алғашқы хабарлама болды.

Мәдениет

Coffin-Lowry синдромы туралы ақпаратты жинау және тарату орталығы ретінде Coffin-Lowry синдромы қоры қызмет етеді, сондай-ақ зардап шеккен отбасылар үшін форум ұйымдастырады. Отбасыларды татуластыру бағдарламасы жаңа диагноз алғандар үшін қауым құруға және ақпарат алмасуға көмектеседі. Коффин-Лоури синдромы қоры 1991 жылы құрылған. Қордың мақсаты – аурумен күресіп жатқан отбасылар мен науқастарға қажетті ақпараттық сілтемелер, ресурстар мен деректер қорын ұсыну, сондай-ақ олардың бір-бірімен байланысқа түсуіне жағдай жасау. Отбасылар мен науқастар өз тәжірибелерімен бөлісіп, қордың интернет желісінде кеңес ала алады, сонымен қатар пайдалы қызметтер, телефондық қолдау және Коффин-Лоури синдромымен ауыратын адамдарды түсіну және емдеудегі медициналық жаңалықтар туралы ақпарат ала алады. Қордың символы – алма, ол білімді, әйелдік сұлулықты, мәңгілікті, жаңаруды және бейбітшілікті бейнелейді. Бұл қор Коффин-Лоури синдромымен ауыратын науқастардың отбасыларына қолдау көрсетіп, үміт сыйлайды.