Кіріспе

Туполев ТБ-1 (дамыту атауы АНТ-4) – советтік бомбалаушы ұшақ, тік бұрыштармен жасалған моноплан. Ол көптеген жылдар бойы совет бомбалаушы күштерінің негізгі құрамында болды және Кеңес Одағында салынған алғашқы ірі металл ұшақ еді.

Жобалау және әзірлеу

1924 жылы Кеңес Әуе күштері ЦАГИ-ге (Центральный аэрогидродинами́ческий институт (ЦАГИ) – Tsentralniy Aerogidrodinamicheskiy Institut немесе Орталық Аэрогидродинамикалық институт) ауыр бомбардировщик жобалауды тапсырды. ЦАГИ бұл тапсырманы Андрей Туполев басқарған бөлімге берді. Туполевтің командасы екі қозғалтқышты, толық металлдан жасалған моноплан ұшақты жобалады, оның қаптамасы толқынды дюралюминийден жасалған. Бұл жоба 1918 жылы Хьюго Юнкерс алғаш рет қолданған металлдан ұшақ жасау әдістеріне негізделген, және екі Napier Lion қозғалтқышымен жабдықталған, сондай-ақ ANT 4 деп аталды. Бірінші прототип 1925 жылы Туполевтің Мәскеудегі зауытының екінші қабатында салынды, оны шығару үшін қабырғаны бұзу қажет болды. Мәскеудегі Ходынка әуежайында қайта құрастырылғаннан кейін, 1925 жылғы 26 қарашада алғашқы ұшысы жасалды. Сынақтар сәтті өтті, және ANT 4 ұшағы TB 1 ретінде өндіріске түсіруге шешім қабылданды. Алайда, алюминий тапшылығы және қымбат импортталған Lion қозғалтқыштарының орнына BMW VI (содан кейін кеңес лицензиясымен жасалған нұсқасы, Микулин М 17) табу қажеттілігі өндірісті кешіктірді. Өндіріс 1929 жылы Мәскеудегі Филидегі бұрынғы Юнкерс зауытында басталды, екі прототиптің артынан 216 ұшақ жасалды, өндіріс 1932 жылға дейін жалғасты. Ол дөңгелекті және поплавокты шасси нұсқаларында шығарылды (барлығы 66 ANT 4 гидроұшағы салынды).

Пайдалану тарихы

Бірінші өндіріс ұшағы қарусыз азаматтық ұшақ ретінде аяқталды, оны «Страна Советов» (Советтер елі) деп атады. Москвадан Нью-Йоркке үгіт насихаттық ұшу үшін, Сибирь арқылы шығысқа қарай бағыт алып, 1929 жылғы 3 қарашада мақсатына жетіп, 137 сағат ұшуда 21 242 км (13 194 миль) қанатын соқты. TB-1 совет әуе күштерінің алғашқы стандартты ауыр бомбалаушысы болды, сондай-ақ торпедалық бомбалаушы (TB-1P) ретінде пайдаланылды және әуедегі барлау операциялары үшін суға түсетін құрылғылармен жабдықталды. Ол эксперименттік мақсаттарда да кеңінен қолданылды, Zveno жобасында екі Tupolev I-4 истребителін ұшақтың қанаттарында паразит ұшақтар ретінде алып жүрген алғашқы аналық кеме болды. TB-1 ауыр бомбалаушы ретінде ұқсас, бірақ әлдеқайда үлкен, төрт қозғалтқышты Tupolev TB-3 ұшағымен алмастырылды, көптеген ұшақтар азаматтық жүк тасымалдауға (G-1 деп аталды) Aeroflot және Aeroflot-тың полярлық бөлімшесі Aviaarktika үшін қайта жарақталды. Анатолий Лиапидевский басқарған Avia Arktika ANT-4 ұшағы, 1934 жылғы 12 ақпанда Беринг бұғазының жанында мұзға қамалып, батып кеткен «Челюскин» бу кемесінің экипажының құтқаруында маңызды рөл атқарды. Лиапидевскийге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. G-1 ұшақтары 1948 жылға дейін Avia Arktika-да пайдаланыла берді.

Нұсқалар

TB 1 : Екі қозғалтқышпен жабдықталған ауыр бомбалаушы ұшақ. Сондай-ақ, "АНТ-4" деп те аталады. ANT 4bis: Үшінші прототипі. TB 1P : Екі жүзуші қондырғысы бар торпедалық бомбалаушы су ұшағы. G 1 : Екі қозғалтқышты көліктік ұшақ. ANT 19 : Ұсынылған жолаушылар ұшағы. Салынбаған.