Кіріспе

Америка әдебиетіндегі кезең шамамен 1830 жылдан Азамат соғысына дейін созылды – американдық қайта өрлеу дәуірі.

Америкалық қайта өрлеу дәуірі американ әдебиетінде шамамен 1830 жылдан Азамат соғысына дейін созылды. Америка зерттеулеріндегі маңызды термин, американдық қайта өрлеу біраз уақыт американдық романтизмнің синонимі саналды және трансцендентализммен тығыз байланысты болды.

Шолу

Ғалым Ф. О. Маттиессен 1941 жылы жарық көрген «Америкалық қайта өрлеу: Эмерсон мен Уитман дәуіріндегі өнер және көрініс» атты кітабында «Америкалық қайта өрлеу» терминін енгізді. Америкалық қайта өрлеудің тақырыптық ядросы – Маттиессеннің бес жазушысының «демократия мүмкіндіктеріне» деген «демократиялық адалдығы», деп атаған нәрсесі болды. Ол Америкалық қайта өрлеу мәтіндерін «демократиямыз үшін жазылған әдебиет» ретінде ұсынды және ұлтты оларды қайта жаңартуға шақырды. Көбінесе Жаңа Англияда пайда болған қозғалыс саналатын Америкалық қайта өрлеу, кальвинизмнен бас тартып, гуманизмге жаңаша назар аударудың нәтижесі болды. Сол кездегі әдеби ұлтшылдар американ әдебиетін британдық әдебиеттен ерекшелендіретін, бірегей американдық стильді дамытуға шақырып, жаңа қозғалыс тудыруды көздеді. Осы шақыруға жауап ретінде 1820-жылдардың көп бөлігінде Америкада әдеби ұлтшылдық толқыны өркендеді, нәтижесінде Вашингтон Ирвинг, Уильям Каллен Брайант және Джеймс Фенимор Купер сияқты жазушылар американ әдебиетінде маңызды орын алды. Әдебиет арқылы ұлтшылдық сезімді білдіруге жасалған бұл қадам Америкалық қайта өрлеудің тууына негіз болды. Кейбір сыншылар авторлардың осы кезеңдегі құлдық сияқты маңызды саяси мәселелерді жеткілікті деңгейде қамтымағанын, бірақ сол кездегі жазуға үлкен әсер еткенін айтады. Уильям Э. Кейн Маттиессеннің авторлар тізіміндегі «ақ ер адамдардың басымдығын» атап көрсетіп, «бес ақ ер адам жазушының шығармаларын жүздеген бетке созып талдап, мақтаған арқылы Маттиессен кітабында кейін оқырмандар дауласып, түзетуге тырысатын жағдайды алдын ала болжады» деді. Сондай-ақ, кейбір сыншылар бұл кезеңде әйелдердің жазған әдебиеті алғашқыда ойланғандай кең таралмағанын, ерлердің шығармаларына қарағанда едәуір төмен танылғанын мәлімдейді. Маттиессен және басқа да ғалымдар әйелдер мен ұлттық азшылықтардың, әсіресе афроамерикандық авторларды қасақана назарынан тыс қалдырғаны белгілі. Сыншылар сонымен қатар, жынысқа қарай ерекшеленетін, мысалы, сезімтал отбасылық романдар сияқты жеке стиль немесе жанрдың жоқтығын айтады және Маттиессенді әйелдерді алғашқы канонға енгізбегені үшін сынап бағалайды.