Кіріспе

La Légende des siècles (ағылшынша: The Legend of the Ages) - Виктор Гюгоның өлеңдер жинағы, адамзат тарихы мен эволюциясының зор суреті ретінде ұсынылған. 1855 және 1876 жылдар аралығында, Гюго елден қуылғанда, көптеген басқа жобалармен бірге жұмыс істеген кезде, өлеңдер 1859, 1877 және 1883 жылдары үш серияда жарық көрді. Гюгоның барлық шығармаларындағы теңдесі жоқ поэзиялық дарынының куәсі болған "Жылымдар аңызы" көбінесе жалғыз нағыз француз эпосы және Бодлердің пікірінше, жалғыз қазіргі заманғы эпос деп есептеледі. Арман көрген ақын "ғасырлар қабырғасын" көреді, ол тұманды және қорқынышты, онда өткен, қазіргі және болашақ оқиғалар бейнеленген, ал оның бойымен адамзаттың барлық ұзақ жолы көрінеді. Өлеңдер осы көріністерді бейнелейді, олар жылдам сезіліп, қорқынышты көріністермен араласады. Гюго тарихи нақтылықты немесе толықтықты іздеген жоқ; керісінше, ол өз дәуірлерін бейнелейтін және символдайтын, көбінесе өзі ойлап тапқан, белгісіз тұлғаларға назар аударды. Бірінші серияның кіріспесінде ол былай деп мәлімдейді: "Бұл - аңыздың есігінен тыңдаған тарих". Лирикалық, эпикалық және сатирикалық өлеңдер адамзат тәжірибесін көрсетеді, адамзат тарихын қысқаша баяндауға емес, оның қараңғылықтан жарыққа дейінгі ұзақ жолына куәлік етуге ұмтылады.

Шығу тегі

"Жылымдар аңызы" бастапқыда осы көлемді туынды болып өсуі жоспарланбаған. Оның бастауы, алғашқы тұқымы, 1848 жылдан бері Гюгоның жазбаларында кездесетін "Кіші эпостар" ("Petites Epopées") деген белгісіз жобада жатты, ол мұндай зор мақсатты көрсетпейді. "Жазалаулар" ("Les Châtiments") және "Көңіл көтерулер" ("Les Contemplations") кейін оның редакторы Гетцель "Сайтанның соңы" ("La Fin de Satan") мен "Құдай" ("Dieu") нұсқаларын тапсырғанда алаңдады, олардың екеуі де аяқталуға жақын еді. Гюгоның соңғы "Көңіл көтерулерде" ("Contemplations") белгіленген метафизикалық (немесе тіпті эсхатологиялық) жолмен одан әрі жүре бермек екенін көріп, Гетцель олардың жұртшылықтан сәтсіздік көруі мүмкін деген қауіпке түсті және Гюго айтқан "Кіші эпостардың" ("Petites Epopées") дыбысын артық көрді, олар заман рухына сәйкес келеді деп ойлады. Бұл "эпостар" әлі де эскиздер болғанымен, 1857 жылдың наурыз айында Гетцель Гюгоға хат жазып, "Сайтанның соңы" мен "Құдайды" ("Fin de Satan" et "Dieu") қабылдамай, "Кіші эпостарды" ("Petites Epopées") құлшыныспен қабылдады. Бұл жаңа тапсырыс Гюгоның соңғы ойлары мен жаңа туындыларының ықпалымен өзгерді, сол күйі және отты шабыттың, поэзия, мистика және философияның қоспасымен, Гюгоның тұтқындық жылдарының алғашқы онжылдығына тән. Бұл шабыт оны көбінесе көптеген өлеңдер жазуға итермеледі, олар аздап қысқа болып, үнемі өзгеріп отыратын жобалардың құрамдас бөліктері ретінде жарияланды. Осы жағдайда Гюго кішкентай эпостарды өзінің поэтикалық жүйесіне енгізіп, оларды "адам" панелі ретінде "Құдай" мен "Шайтан" қанаттары бар триптихке қосты, олар үлкен эпостан ұрланған аздаған үзінділер екенін білдіреді: жалпы адам тәжірибесінің өзі. 1857 жылдың 11 қыркүйегінде Гюго Гетцельмен келісімшартқа қол қойып, жобаның атауын өзгерту құқығын сақтады. Кейін Гетцель "Сайтанның соңы мен Құдайды" ("La Fin de Satan et Dieu") басып шығаруға дайын екенін мәлімдеді, бірақ Гюго, мүмкін, екеуін де қанағаттанарлық деңгейде аяқтаудың қиындығын сезіп, сол кезде өзін жаңа жобаға толығымен берді. Ол француз революциясын адамзат тарихындағы шешуші нүкте ретінде қарастырып, "Революция" ("La Révolution") атты өлеңді "Жоғары мұң" ("La Pitié Suprême") немесе "Беттің астарында" ("Le Verso de la page") айналасында айналатын тірек ретінде пайдалануды жоспарлады. Тағы да көптеген атаулар жазылды, бірақ кейбіреулері тасталды немесе өзгертілді, ал 19 ғасырға арналған бөлім "Мұхит — Революция — Беттің астарында — Жоғары мұң — Кедей адамдар — Есектің эпосы" ("L'Océan — La Révolution — le Verso de la page — la Pitié Suprême — Les Pauvres Gens — L'épopée de l'Âne") болып бірікті. Гетцель бұл эволюцияны үреймен бақылады және үлкен философиялық сұрақтар осы кішкентай эпостарды алыптарға айналдырады деп қорқып, Гюгоның ыстық ықыласын басуға тырысты. 1858 жылдың жазында ауыр науқастан кейін Гюго Гетцельді тыныштандыруға тырысып, қарапайым повесть стилінде ("Галицияның кішкентай королі" ("Le Petit Roi de Galice") және "Зим Зизими" ("Zim Zizimi") сияқты) жазып, жоспарларын өзгертті, бірақ жалпы мақсатын сақтап қалды, оны сөз басында жариялады. Ол бірнеше бөлімнен шығарып, өзіне жұмыс істеуге көбірек уақыт пен орын беру туралы ойға келді. Атауы қолжазба тапсырылғаннан кейін бір ай өткенде ғана шешілді. Сөздерді шебер қолдану арқасында Гюго "Жылымдар аңызын" ("La Légende des Siècles") ойлап тапты. "Кіші эпостар" ("Petites Épopées") кіріспе ретінде сақталды.

Жаңа серия

Екінші серияның жұмысы бірінші сериядан кейін бірден басталды, бірақ Хьюго көп ұзамай "Қайғылылар" романымен, сондай-ақ "Шайтанның соңы" және "Диу" шығармаларын аяқтаумен айналысты. 1862 жылы "Қайғылылар" жарияланғаннан кейін, Хьюго бұрынғы жоспарын қайта қарастырып, жазылған өлеңдерді жинады: "Есек", "Жеті Әлем Чудесі" (жақында жазылған), "Революция" және "Жоғарғы Мейірімділік". Ол романдарға ("Теңіз жұмысшылары" және "Күлімдеген адам") уақыт бөлгендіктен жұмысты тағы да кейінге шегерді. 1870 жылы шешуші сәт келді, Хьюго "Революцияны" болашақ "Рухтың төрт желі" жинағы үшін сақтап қалуға шешім қабылдады, ал "La Légende", "Dieu" және "La Fin de Satan" шығармаларын келесі жоспар бойынша біріктіруге бел буды: "La Fin de Satan", бірінші кітап — "L'Océan" — "Elciis" — "Данте көрігі" — "Діндер" ("Dieu" шығармасынан) — "Жоғарғы Мейірімділік". Алайда, 1870-ші жылдардағы оқиғалар Хьюгоның өмірінде өзгерістер әкелді, ол тағы да саясатқа белсенді түрде араласты. "Жаңа серия" ақыры 1877 жылдың 26 ақпанында, Хьюгоның алпыс бесінші туған күнінде жарық көрді (1877 жылғы поэзияға қараңыз). Мазмұнның көп бөлігі 1859 және 1875–1877 жылдар аралығында жазылған, ал 1870-ші жылдардағы оқиғалардың ықпалы байқалады: Париж коммунасы, Наполеон III-нің құлауы және Үшінші Республиканың басталуы. Жиын "Abîme" атты күшті өлеңмен аяқталады, ол Адам, Жер, Күн және Жұлдыздар арасындағы шексіздікке қарай жетелеп бара жатқан сансыз сатылар туралы ойшарғылық диалог болып табылады, ал одан артында Құдай тұрады, ал адамзат өзінің шағындығымен Ғайниатқа бетпе-бет келеді.

Соңғы серия

Жаңа серия келесі хабарламамен жарнамаланды: «Ғасырлар аңызының толықтырылысы жақын арада жарияланады, егер автордың өмірі кітаптың аяқталуынан бұрын аяқталмаса». ("Аңыздың қорытындысы, автордың өмірінің аяқталуынан бұрын болмаса, жақын арада жарияланады".) 1883 жылдың 9 маусымында «Ғасырлар аңызының» бесінші және соңғы томы «série complémentaire» деген қосымша атаумен жарық көрді (поэзияда 1883 жылды қараңыз). «Антиклерикализм» және «сырттай тартымдылық» жастың ащылығының белгісі деген пікірде болған сыншылар жаңылысты: шындығында, Гюгоның 1878 жылдың маусымындағы мидың ісінуі оның жазушылық қызметін іс жүзінде тоқтатты, ал мазмұнының көп бөлігі одан көп бұрын жазылған. Ол жаңа өлеңдер жазуды жоспарлаған болуы мүмкін, бірақ бұл нақты емес. Мысалы, «Дантенің көрігі» (1853 жылы жазылған) бастапқыда «Жазалар» жинағына арналған еді, ал «Эльсидің төрт күні» (1857 жылы жазылған) Бірінші және Жаңа сериялардан кейінге жылдырылды, ал пролог шамамен 1880 жылға дейін жазылған болуы мүмкін. Бұл аз сюжеттік желісі бар, қараңғы және жарқын көріністерді кезектестіретін өлеңдер жинағы, ойша білдіретін және уақыттан тыс эпилогтың сезімін береді, бұл бұрынғыдан мүлдем өзгеше.

Жинақталған басылым

1883 жылдың қыркүйегінде, «Соңғы серия» жарықтанғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, «толық» басылым шықты, онда үш серия біріктіріліп, көбінесе хронологиялық жоспар бойынша қайта ұйымдастырылды. Бұл Хьюгоның бастапқы ойына қаншалықты жақын екені ешкімге толыққанды белгісіз. Денесі мен ақылы шаршап, Жюльетта Друэнің қазасына қатты қайғырған Хьюгоның достары мен мұрагерлерінің ықпалына ыңғайлы болуы мүмкін. Оқырманға ұзақ және қысқа өлеңдерді, түрлі көңіл-күйлердегі өлеңдерді кезектестіре отырып, жағдайды жеңілдетуге тырысқан қайта реттеу ішкі логиканы жояды; әсіресе, «Жаңа серияда» кездесетін заманауи оқиғаларға сілтемелер шашырап кетеді. Бұдан өзге, ол хронологиядағы қателіктерге әкеледі: грек мифологиясы Иса Мәсіхтен кейін бейнеленген, ал Эль-Сид Мұхаммедтен бұрын пайда болады. Соңында, бұл көбінесе оқырманға бұл соңғы біріктіру Хьюгоның бастапқы ниеті болған деген жаңылыс ойды тудырады, ал бастапқы «сериялар» түріндегі жариялану тарихи жағдайдың нәтижесі болғандай көрінеді. Дегенмен, қазіргі көптеген басылымдар қарапайымдық үшін осы реттелуді қабылдайды.