Кіріспе
1866 жылы шыққан Виктор Гюгоның романы – «Теңіз еңбеккерлері». Кітап 15 жылдық жер аударылуын өткізген Виктор Гюгоға арналған Гернси аралына толы. Гюго шағын аралдық қауымдастықтың көрінісін пайдаланып, сырттай қарағанда қарапайым оқиғаларды жоғары деңгейдегі драмаға айналдырады. «Les Travailleurs de la Mer» романы Наполеон соғыстарынан кейін өтеді және аралға өнеркәсіптік революцияның әсерін көрсетеді. Оқиға Гиллиат есімді гернсилік адам туралы, ол жергілікті кеме иесі Месье Летьеридің қызы Дерушеттке ғашық болады. Летьеридің кемесі қауіпті рифтегі қос Дуврде қирағанда, Дерушетт кемедегі бу машинасының құтқарылуына үміткер біреуге тұрмысқа шығуға уәде береді. (Қос Дуврдың скаласы бүгінде маяк орналасқан, жақсы танымал және де қауіпті Рош Дуврдан ерекшеленеді – Гюго өзі осы мәселеге назар салады.) Гиллиат құлшыныспен ерікті болады, ал оқиға оның дене күшіне сынап, қиындықтарға толы жолынан (оның ішінде ақбалықпен болған шайқасы) және көршілерінің оңсыз айыптауларынан баяндайды.
Toilers of the Sea is a novel by Victor Hugo published in 1866. The book is dedicated to the island of Guernsey, where Hugo spent 15 years in exile. Hugo uses the setting of a small island community to transmute seemingly mundane events into drama of the highest calibre. Les Travailleurs de la Mer is set just after the Napoleonic Wars and deals with the impact of the Industrial Revolution upon the island. The story concerns a Guernseyman named Gilliatt, a social outcast who falls in love with Deruchette, the niece of a local shipowner, Mess Lethierry. When Lethierry's ship is wrecked on the double Douvres, a perilous reef, Deruchette promises to marry whoever can salvage the ship's steam engine. (The cliff of the double Douvres is not the same as the well known and also dangerous Roches Douvres, which today has a lighthouse – Hugo himself draws attention to this in the work.) Gilliatt eagerly volunteers, and the story follows his physical trials and tribulations (which include a battle with an octopus), as well as the undeserved opprobrium of his neighbours.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бір әйел ұлы Гиллиатпен Гвернсиге келіп, көне үй сатып алады, оның әруақталғандығы туралы әңгімелер көп. Ұлы өседі, анасы қайтыс болады. Гиллиат жақсы балықшы және теңізші болады, халық оны сиқыршы деп есептейді. Гвернсиде бұрынғы теңізші, аралдың алғашқы бу кемесі «Дюранде»-нің иесі Месс Летиерри және оның немересі Дерушетте де тұрады. Бір күні, Рождествоға жуық, шіркеуге бара жатқанда, Дерушетте жолда Гиллиатты көріп, қарға оның есімін жазады. Гиллиат оны көріп, оның әрекетіне қызығады. Уақыт өте келе ол Дерушеттеге ғашық болып, оның үйінің жанында сыбызғы шертеді. «Дюранде»-нің сенімді капитаны Сийр Клубин, кемені Ханои рифінде батырып, испандық контрабандистердің «Тамаулипас» кемесімен қашуды жоспарлайды. Ол бұрын Месс Летиерриден ірі сома ақша ұрлаған алаяқ Рантейнмен байланысады. Клубин Рантейннен ақшаны тапаншамен тартып алады. Тым қалың тұман ішінде Клубин Ханои рифіне беттейді, онда ол жағаға жүзіп өтіп, контрабандистермен кездесіп, суға батып кеткендей көрінуі керек. Бірақ тұманға байланысты ол Гернси мен Францияның арасындағы Дувр рифіне қате түседі. Кемеде жалғыз қалған Клубин қорқып кетеді, сол кезде ол кемеге жуықтап келген қайыққа секіруге тырысады. Бірақ сол сәтте оның аяғын бірдеңе ұстап алады және ол теңіз түбіне тартылады. Гвернсидегілер кеме апаты туралы естіп, Месс Летиерри «Дюранде»-нің қозғалтқышын қайтаруға асығады. Оның немересі қозғалтқышты құтқарып қалған адамға тұрмысқа шығатынын жариялайды, ал Месс Летиерри одан басқа ешкімге үйленбейтініне ант етеді. Гиллиат дереу міндетті қабылдап, аштық, шөл және суыққа төтеп беріп, апаттан қозғалтқышты босатуға тырысады. Оқта-текте ақ куйреуішпен күресіп, теңіз түбінен Клубиннің қаңқасын және ұрланған ақшаны табады. Соңында ол қозғалтқышты Летиерриге қайтарып береді, ол өте қуанып, уәдесін орындауға дайын. Гиллиат құтқарушы ретінде халық алдына шығады, бірақ Дерушеттемен үйленуден бас тартады, себебі ол оның аралға жақында келген жас англикан дін қызметкері Эбенезер Кодридің ұсынысын қабылдағанын көреді. Ол олардың асығыс тойын ұйымдастырып, «Кэшмир» кемесімен қашуға көмектеседі. Соңында барлық армандары күйреген Гиллиат, Гилд Холм’Ур креслосында (теңіздегі тас) отырып, толқын күтуге шешім қабылдайды және «Кэшмир» көкжиекте жоғалып бара жатқанда суға батып кетеді.
Ықпал
Роман француз тіліне Гернези аралдарының осьминог сөзін (pieuvre) енгізгенімен белгілі (осьминогтің стандартты француз тіліндегі атауы - poulpe).
Шабыт
2010 жылдары жергілікті тұрғындар романның қалай пайда болғанын зерттеді, Гюгоның жарияланбаған жазбаларын да пайдаланды. Олар Дуврдың екі жартасының шындықта жоқ екенін анықтады, бірақ оның прототипі болды: Гюго оны Сарк аралындағы (және жағалаудағы) «Лес Отелье» деп аталатын жер үлгісінде жасаған. Ал сегіз аяқты жәндікпен болған күрес осы жерде болған нағыз полип шабуылынан шабыт алған.
Баспа тарихы
Роман алғаш рет 1866 жылы Брюссельде жарық көрді (Хьюго Франциядан жер аударылды). Сол жылы Нью-Йоркте «The Toilers of the Sea» деген атпен ағылшын тіліне аудармасы жарық көрді. 1887 жылы Ұлыбританияда Ward Lock Сэр Г. Кэмпбеллдің аудармасын «Теңіз жұмысшылары» деген атпен басып шығарды, ал 1896 жылы Routledge басылымы «Теңіз еңбеккерлері» деген атпен жарық көрді. Гюго бастапқыда «Архипель де ла Манш» (Англия арнасының архипелагы) атты эссесін осы романға кіріспе ретінде жазуды жоспарлаған, бірақ ол 1883 жылға дейін жарияланбады, және екеуі тек 20-шы ғасырда бірге жарияланды. 2002 жылы Modern Library Джеймс Хогарттың жаңа аудармасымен бірге басылым шығарды, ол «романның толық ағылшын тіліндегі алғашқы басылымы» деп таныстырылды.