Кіріспе

Jaguar Sport XJR 15 – 1990-1992 жылдар аралығында Jaguar Sport компаниясы және Tom Walkinshaw Racing компаниясының еншілес компаниясы JaguarSport шығарған екі орындық спорттық автомобиль. Барлығы 50 дана жасау жоспарланған (дегенмен 53 шасси дайын болды), әрқайсысы 500 000 фунт стерлингке сатылды. Шасси механикалық тұрғыдан Ле-Ман жарысында жеңіске жеткен XJR 9 моделінің негізінде жасалған, оның дизайнын Тони Саутгейт жасаған. XJR 15 корпусының дизайны Питер Стивенске тиесілі, ол кейіннен McLaren F1 машинасының дизайнын әзірлеуге қатысқан. Автомобиль 1991 жылы өткен Jaguar Intercontinental Challenge жарыстар сериясында бақ сынасты, бұл жарыс Формула-1 кезеңдерінің (Монако, Сильверстоун және Спа) аясында өтті. XJR 15 – көміртек талшығынан толығымен жасалған әлемдегі алғашқы жол көлігі. Алғашқыда R 9R деп атауға жоспарланған. Көптеген бай жарыс жанкүйерлері мұндай машинаны иеленуге ниеттеніп, Уолкиншоуды «жолға шығатын жарыс машинасы» жасауға ынталандырды. Бұл модель бастапқыда XJ220 машинасына жақсы балама ретінде жоспарланған. Алғашқы иегерлерінің қатарында Дерек Уорвик, Боб Волек, Верн Шуппан, Мэтт Эйткен, Энди Эванс және Бруней сұлтаны болды. XJR 9 моделін жолға шығаруға бейімдеу үшін Стивенс кеңістікті ұлғайту және қолжетімділікті жақсарту мақсатында бірқатар өзгерістер енгізді. «Біз жарыс машинасының негізін алдық, кабинаны кеңейттік және төбесін көтердік, бұл жолжушілерге көбірек орын берді», - деді ол 1991 жылы өткен сұхбатта. «Масштабты модель 1989 жылғы Пасхаға дейін дайын болды, содан кейін қазан айына дейін (1989) аяқталған саз модельге көштік. Алғашқы прототиптің дайындығына Le Mans дайындықтары кедеріс келтірді, бірақ ол 1990 жылдың шілдесінде Франциядан оралған Томға (Уолкиншоуға) жүргізуге дайын болды». TWR XJR 15 моделін Jaguar C және D типтері, Ford GT40 және Ferrari 250 GTO сияқты жарыс машинасы ретінде әзірледі. Осыған байланысты автомобиль британдық құрылыс және пайдалану ережелеріне сәйкес келіп, оны Ұлыбританияда жолға тіркеуге болады, бірақ өндіріс көлемі шектеулі болғандықтан, автомобиль үлгілік мақұлдама алған жоқ. Автомобильдің өндірісі туралы 1990 жылдың 15 қарашасында баспасөз хабарламасы жарияланды, ал ресми тұсаукесер 1991 жылдың басында Сильверстоун қаласында өтті. XJR 15 1990-1992 жылдары Англияның Блоксем қаласында (Оксфордшир, TWR-дің еншілес компаниясы; ол Jaguar Cars және TWR арасындағы жоғары өнімді спорттық автомобильдерді өндіруге арналған бірлескен кәсіпорын) JaguarSport компаниясымен құрастырылды.

Құрылымы мен қабылдануы

XJR 15 24 клапанды, табиғи аспирациялық Jaguar V12 қозғалтқышымен жабдықталған. Қозғалтқышта озық электронды басқарумен отын құю жүйесі бар, соның ішінде (сол кезге қарағанда) өте озық «fly by wire» газды басқару жүйесі бар. Стандартты беріліс TWR синхронды емес алты жылдамдықты қолмен басқару, ал бес жылдамдықты синхроматты беріліс қосымша опция ретінде қолжетімді болды. XJR 15 шассиі мен кузовы көміртек талшықтарынан және кевлардан жасалған (бұл көміртек пен кевлар композиттерінен толығымен жасалған алғашқы автомобиль болды, 1992 жылы McLaren F1 ұқсас құрылыс техникасын қолданғанға дейін). Жалпы пропорциялары XJR 9-дан ерекшеленді, XJR 15-тің ұзындығы 480 см, ені 190 см және биіктігі 110 см болды. Салмағы соңғы есепте құрады. Толық тәуелсіз аспаны қолданылды, барлық доңғалақтарында бейімделмейтін Bilstein соққы сіңіргіштерімен. Алдыңғы аспасы кең негізді тіректерден және көліктің ортасына көлденең орнатылған пружиналық-демпингтік блоктарға жұмыс істейтін итергіш таяқшалардан тұрады. Автомобиль XJR 9 артқы аспасын сақтап қалды, артқы доңғалақтарында тік тіректерде орнатылған тік бұрандалы пружиналар бар, бұл максималды вентури туннельдерін қамтамасыз етеді. Қозғалтқыш артқы рама үшін кернеулі элементті құрайды. Көліктің асты толығымен тегіс, Group C тәжірибесіне сәйкес. Тежегіштері төрт поршенді AP калиперлерімен жабдықталған болат дискілі агрегаттар. XJR 15 3,9 секундтық үдеу және (шектелген беріліспен) ең жоғары жылдамдыққа ие. Көліктің жолға арналған сипатынан туындаған, астыңғы аэродинамикадан толық пайдалану үшін күту биіктігі шамалы жоғары болды. Сонымен қатар, аспасы XJR 9 жарыс машинасына қарағанда жұмсақ болды және Том Уолкиншоу соңғы минутта Goodyear-дан Bridgestone-ға шина жеткізушісін ауыстырды. 2011 жылы Autosport журналына берген сұхбатында Иан Флюкс еске алды: «Ең жаман нәрсе Томның Бриджстоунмен келісім жасағаны еді. Бастапқыда жолға арналған шиналар қолданылатын, бірақ кейін олар лайлалы және ылғалды шиналарға ауыстырылды. Алдыңғы шиналар мәселе тудырмады, бірақ артқы шиналарға қалыптар болмады, сондықтан F40 қалыптары қолданылды. Олар тез тозып, қаншалықты күшпен итеру керектігін анықтау қиын болды». 1991 жылдың басында Сильверстоун трассасында сынақтан өткізген Тиф Ниделлтің айтуынша: «нәтижесі – шамадан тыс басқару». Алайда, ол сипаттамаларына дағдыланғаннан кейін: «Өте тар шикан арқылы XJR 15 бағытты тамаша өзгертті және мен Бекеттке дейінгі ұзақ оң бұрылысқа ертерек түсе алдым. Бұл менің сенімділігімді арттырып, ұзақ оң бұрылысқа түсуге көмектесті». Жол машинасы ретінде аспасы жұмсақ орнатылған және дұрыс шиналармен тестілеушілер бір ауыздан мақтады. Иан Куа 1992 жылы World Sports Cars журналында былай деп жазды: «Жарыс мұрасын ескере отырып, жүріп өту сапасы төмен жылдамдықтарда өте жақсы, тіпті Ferrari 348-ден де жақсы. Тұтыну деңгейі кез-келген ақылды адам батылғаннан әлдеқайда жоғары, әсіресе тар бұрылыстан шыққанда, сізді итермелеген күш үлкен Бриджстондарды тұтынудан бас тартуға көндіруі мүмкін. Сезім және байланыс ерекше, ал рульді дұрыс басқаруға болады. Тоқтату кезінде AP Racing компаниясының жолға арналған жұмсақ колодкалары бар үлкен тежегіштері жылдамдықты шешімді түрде азайтады». Жарыс жүргізушісі Рон Грейбл 1992 жылдың мамыр айында Motor Trend журналында былай деп жазды: «Қозғалтқыш тыныш күйге түскенде, күлімсіремеуге болмайды. Алты жылдамдықты беріліске ауыстырып, тура жолға жылдамдық алдым. Көптеген жарыс машиналарын қозғалысқа келтіру қиын, бірақ Jaguar жағдайында 12 V-лы қозғалтқыш тегіс жұмыс істеді, көшедегі машиналар сияқты иілгіш. Трассада XJR 15 – бұл керемет көлік, жарыс пен көше арасындағы тамаша келісім. Сіз таза жарыс машинасының қаталдығы сәл жұмсақталды деуге болады, немесе керісінше, сіз елестете алатын ең жақсы басқарылатын көше машинасы. 100% композитті болғандықтан, өте жеңіл, сондықтан барлық аспектілерде өнімділік артады. Салыстырмалы түрде төмен көктем және дөңгелек жылдамдықтары оны тұрақтандыруға және жоғары деңгейдегі жүріп өтуді қамтамасыз етуге жеткілікті. Тежегіштері керемет, ал үдеуі күшті. Әрқашан V12, механикалық шулардың арасында, шығарылатын газдың рауашалы көтерілісі мен төмендеуі болады». XJR 15 практикалық жағынан көп ұсынбайды. Көлікке кіру үшін жүргізуші кең төбеден өтуі керек. Жылжымалы белдік жүргізушінің оң жағына орнатылған (барлық машиналар оң рульді), ал жүргізуші мен жолаушы орындығы бір-біріне өте жақын, тіпті көлікте орталыққа жақын. Минималды дыбыс оқшаулауды қамтамасыз ету үшін машинаның ішінде бас құрылғысы орнатылған. Жарыс машинасы сияқты болғандықтан, көліктің ішінде сақтауға орын жоқ. Алайда, оның мақсатын ескере отырып, интерьер заманауи автомобиль баспасөз басылымдарында жоғары бағаланды. Рон Грейбл былай деп жазды: «Эстетикалық тұрғыдан XJR 15 интерьері тыныс алады. Жарқыраған қара көміртек талшықтары сары кевлармен өрілген, бәрі де ұқыптылықпен жиналған. Аспаптар толық және оқуға ыңғайлы аналогтық. Алты жылдамдықты белдік кішкентай рульден кем емес, ал берілістер арасындағы қозғалыс көз байқамайды. Еңкейтілген отыру орны аспап панелінің үстінен көрінетін көлік жолына тамаша көрініс береді».

XJR-15 LM

XJR 15 өндірісі аяқталғаннан кейін, TWR британдық XK Engineering компаниясымен бірлесіп, жапондық клиент үшін XJR 15 LM деп аталатын, жоғары қуатты нұсқалардың шектеулі санын шығарды. Бұл автомобильдерде XJR 9 моделімен ортақ 7.0 литрлік V12 қозғалтқышы орнатылған, қуаты одан да жоғары болды. Корпустың өзгерістеріне үлкен артқы қанат, ортасында желдеткіштері бар қосымша алдыңғы спойлер, қосымша қозғалтқыш салқындату үшін қосымша желдеткіштері бар модификацияланған қозғалтқыш қаптамасы және үлкен қозғалтқышты салқындатуға көмектесу үшін шатырдағы ауа түсіру құрылғысы кірді. LM нұсқасы туралы жазбалардың жетіспеуіне байланысты ақпарат өте аз, алайда кем дегенде бес автомобиль жасалғаны туралы фотосуреттерде көрінеді (үшеуі қою жасыл, біреуі ақ, ал біреуі стандартты автомобильдің түсімен – көк, бұл прототип болған деп саналады). Көк автомобильді 2013 жылдан кейін Ұлыбританиядағы автомобиль коллекционері сатып алып, осылайша ол Жапониядан тыс алғашқы XJR 15 LM атанды, соның арқасында мұндай нұсқаның бар екені белгілі болды.