Кіріспе
Jaguar Sport XJR 15 – 1990-1992 жылдар аралығында Jaguar Sport компаниясы және Tom Walkinshaw Racing компаниясының еншілес компаниясы JaguarSport шығарған екі орындық спорттық автомобиль. Барлығы 50 дана жасау жоспарланған (дегенмен 53 шасси дайын болды), әрқайсысы 500 000 фунт стерлингке сатылды. Шасси механикалық тұрғыдан Ле-Ман жарысында жеңіске жеткен XJR 9 моделінің негізінде жасалған, оның дизайнын Тони Саутгейт жасаған. XJR 15 корпусының дизайны Питер Стивенске тиесілі, ол кейіннен McLaren F1 машинасының дизайнын әзірлеуге қатысқан. Автомобиль 1991 жылы өткен Jaguar Intercontinental Challenge жарыстар сериясында бақ сынасты, бұл жарыс Формула-1 кезеңдерінің (Монако, Сильверстоун және Спа) аясында өтті. XJR 15 – көміртек талшығынан толығымен жасалған әлемдегі алғашқы жол көлігі. Алғашқыда R 9R деп атауға жоспарланған. Көптеген бай жарыс жанкүйерлері мұндай машинаны иеленуге ниеттеніп, Уолкиншоуды «жолға шығатын жарыс машинасы» жасауға ынталандырды. Бұл модель бастапқыда XJ220 машинасына жақсы балама ретінде жоспарланған. Алғашқы иегерлерінің қатарында Дерек Уорвик, Боб Волек, Верн Шуппан, Мэтт Эйткен, Энди Эванс және Бруней сұлтаны болды. XJR 9 моделін жолға шығаруға бейімдеу үшін Стивенс кеңістікті ұлғайту және қолжетімділікті жақсарту мақсатында бірқатар өзгерістер енгізді. «Біз жарыс машинасының негізін алдық, кабинаны кеңейттік және төбесін көтердік, бұл жолжушілерге көбірек орын берді», - деді ол 1991 жылы өткен сұхбатта. «Масштабты модель 1989 жылғы Пасхаға дейін дайын болды, содан кейін қазан айына дейін (1989) аяқталған саз модельге көштік. Алғашқы прототиптің дайындығына Le Mans дайындықтары кедеріс келтірді, бірақ ол 1990 жылдың шілдесінде Франциядан оралған Томға (Уолкиншоуға) жүргізуге дайын болды». TWR XJR 15 моделін Jaguar C және D типтері, Ford GT40 және Ferrari 250 GTO сияқты жарыс машинасы ретінде әзірледі. Осыған байланысты автомобиль британдық құрылыс және пайдалану ережелеріне сәйкес келіп, оны Ұлыбританияда жолға тіркеуге болады, бірақ өндіріс көлемі шектеулі болғандықтан, автомобиль үлгілік мақұлдама алған жоқ. Автомобильдің өндірісі туралы 1990 жылдың 15 қарашасында баспасөз хабарламасы жарияланды, ал ресми тұсаукесер 1991 жылдың басында Сильверстоун қаласында өтті. XJR 15 1990-1992 жылдары Англияның Блоксем қаласында (Оксфордшир, TWR-дің еншілес компаниясы; ол Jaguar Cars және TWR арасындағы жоғары өнімді спорттық автомобильдерді өндіруге арналған бірлескен кәсіпорын) JaguarSport компаниясымен құрастырылды.
Құрылымы мен қабылдануы
XJR 15 24 клапанды, табиғи аспирациялық Jaguar V12 қозғалтқышымен жабдықталған. Қозғалтқышта озық электронды басқарумен отын құю жүйесі бар, соның ішінде (сол кезге қарағанда) өте озық «fly by wire» газды басқару жүйесі бар. Стандартты беріліс TWR синхронды емес алты жылдамдықты қолмен басқару, ал бес жылдамдықты синхроматты беріліс қосымша опция ретінде қолжетімді болды. XJR 15 шассиі мен кузовы көміртек талшықтарынан және кевлардан жасалған (бұл көміртек пен кевлар композиттерінен толығымен жасалған алғашқы автомобиль болды, 1992 жылы McLaren F1 ұқсас құрылыс техникасын қолданғанға дейін). Жалпы пропорциялары XJR 9-дан ерекшеленді, XJR 15-тің ұзындығы 480 см, ені 190 см және биіктігі 110 см болды. Салмағы соңғы есепте құрады. Толық тәуелсіз аспаны қолданылды, барлық доңғалақтарында бейімделмейтін Bilstein соққы сіңіргіштерімен. Алдыңғы аспасы кең негізді тіректерден және көліктің ортасына көлденең орнатылған пружиналық-демпингтік блоктарға жұмыс істейтін итергіш таяқшалардан тұрады. Автомобиль XJR 9 артқы аспасын сақтап қалды, артқы доңғалақтарында тік тіректерде орнатылған тік бұрандалы пружиналар бар, бұл максималды вентури туннельдерін қамтамасыз етеді. Қозғалтқыш артқы рама үшін кернеулі элементті құрайды. Көліктің асты толығымен тегіс, Group C тәжірибесіне сәйкес. Тежегіштері төрт поршенді AP калиперлерімен жабдықталған болат дискілі агрегаттар. XJR 15 3,9 секундтық үдеу және (шектелген беріліспен) ең жоғары жылдамдыққа ие. Көліктің жолға арналған сипатынан туындаған, астыңғы аэродинамикадан толық пайдалану үшін күту биіктігі шамалы жоғары болды. Сонымен қатар, аспасы XJR 9 жарыс машинасына қарағанда жұмсақ болды және Том Уолкиншоу соңғы минутта Goodyear-дан Bridgestone-ға шина жеткізушісін ауыстырды. 2011 жылы Autosport журналына берген сұхбатында Иан Флюкс еске алды: «Ең жаман нәрсе Томның Бриджстоунмен келісім жасағаны еді. Бастапқыда жолға арналған шиналар қолданылатын, бірақ кейін олар лайлалы және ылғалды шиналарға ауыстырылды. Алдыңғы шиналар мәселе тудырмады, бірақ артқы шиналарға қалыптар болмады, сондықтан F40 қалыптары қолданылды. Олар тез тозып, қаншалықты күшпен итеру керектігін анықтау қиын болды». 1991 жылдың басында Сильверстоун трассасында сынақтан өткізген Тиф Ниделлтің айтуынша: «нәтижесі – шамадан тыс басқару». Алайда, ол сипаттамаларына дағдыланғаннан кейін: «Өте тар шикан арқылы XJR 15 бағытты тамаша өзгертті және мен Бекеттке дейінгі ұзақ оң бұрылысқа ертерек түсе алдым. Бұл менің сенімділігімді арттырып, ұзақ оң бұрылысқа түсуге көмектесті». Жол машинасы ретінде аспасы жұмсақ орнатылған және дұрыс шиналармен тестілеушілер бір ауыздан мақтады. Иан Куа 1992 жылы World Sports Cars журналында былай деп жазды: «Жарыс мұрасын ескере отырып, жүріп өту сапасы төмен жылдамдықтарда өте жақсы, тіпті Ferrari 348-ден де жақсы. Тұтыну деңгейі кез-келген ақылды адам батылғаннан әлдеқайда жоғары, әсіресе тар бұрылыстан шыққанда, сізді итермелеген күш үлкен Бриджстондарды тұтынудан бас тартуға көндіруі мүмкін. Сезім және байланыс ерекше, ал рульді дұрыс басқаруға болады. Тоқтату кезінде AP Racing компаниясының жолға арналған жұмсақ колодкалары бар үлкен тежегіштері жылдамдықты шешімді түрде азайтады». Жарыс жүргізушісі Рон Грейбл 1992 жылдың мамыр айында Motor Trend журналында былай деп жазды: «Қозғалтқыш тыныш күйге түскенде, күлімсіремеуге болмайды. Алты жылдамдықты беріліске ауыстырып, тура жолға жылдамдық алдым. Көптеген жарыс машиналарын қозғалысқа келтіру қиын, бірақ Jaguar жағдайында 12 V-лы қозғалтқыш тегіс жұмыс істеді, көшедегі машиналар сияқты иілгіш. Трассада XJR 15 – бұл керемет көлік, жарыс пен көше арасындағы тамаша келісім. Сіз таза жарыс машинасының қаталдығы сәл жұмсақталды деуге болады, немесе керісінше, сіз елестете алатын ең жақсы басқарылатын көше машинасы. 100% композитті болғандықтан, өте жеңіл, сондықтан барлық аспектілерде өнімділік артады. Салыстырмалы түрде төмен көктем және дөңгелек жылдамдықтары оны тұрақтандыруға және жоғары деңгейдегі жүріп өтуді қамтамасыз етуге жеткілікті. Тежегіштері керемет, ал үдеуі күшті. Әрқашан V12, механикалық шулардың арасында, шығарылатын газдың рауашалы көтерілісі мен төмендеуі болады». XJR 15 практикалық жағынан көп ұсынбайды. Көлікке кіру үшін жүргізуші кең төбеден өтуі керек. Жылжымалы белдік жүргізушінің оң жағына орнатылған (барлық машиналар оң рульді), ал жүргізуші мен жолаушы орындығы бір-біріне өте жақын, тіпті көлікте орталыққа жақын. Минималды дыбыс оқшаулауды қамтамасыз ету үшін машинаның ішінде бас құрылғысы орнатылған. Жарыс машинасы сияқты болғандықтан, көліктің ішінде сақтауға орын жоқ. Алайда, оның мақсатын ескере отырып, интерьер заманауи автомобиль баспасөз басылымдарында жоғары бағаланды. Рон Грейбл былай деп жазды: «Эстетикалық тұрғыдан XJR 15 интерьері тыныс алады. Жарқыраған қара көміртек талшықтары сары кевлармен өрілген, бәрі де ұқыптылықпен жиналған. Аспаптар толық және оқуға ыңғайлы аналогтық. Алты жылдамдықты белдік кішкентай рульден кем емес, ал берілістер арасындағы қозғалыс көз байқамайды. Еңкейтілген отыру орны аспап панелінің үстінен көрінетін көлік жолына тамаша көрініс береді».
A fully independent suspension was used, with non adjustable Bilstein shock absorbers all round. Front suspension consists of wide based wishbones and working push rods to spring damper units mounted horizontally across the centre of the car. The car retains the rear suspension unit from the XJR 9 with vertical coil springs mounted in units with uprights within the rear wheels, allowing for the maximum possible venturi tunnels. The engine forms a stressed member for the rear frame. The bottom of the car is completely flat, in line with Group C practice. The brakes are steel disc units with AP four piston callipers. The XJR 15 has a time of 3.9 seconds and a gearing limited) top speed of
The ride height was somewhat higher than required to take full advantage of under body aerodynamics due to the road going nature of the car. Additionally, the suspension was softer than would be found on the XJR 9 racer and in a last minute deal Tom Walkinshaw switched tyre suppliers from Goodyear to Bridgestone just before the race series started. When interviewed by Autosport in 2011, Ian Flux recalled: "The worst thing was that Tom had done a deal with Bridgestone. At first, it was going to be on road tyres, but then they changed to slicks and wets. The fronts weren't a problem, but they didn't have moulds for the rears, so used F40 moulds instead. They went off very quickly and it was hard to judge how hard to push." As Tiff Needell, who road tested a development car at Silverstone early in 1991, put it: "the result is oversteer". However, once accustomed to the characteristics, he went on: "Through the very tight chicane, the XJR 15 showed excellent change of direction and I was able to pick up power early for the long right hander leading up to Beckett's. This gradually became a long right hand power slide as my confidence increased." As a road car, the suspension was more softly set up and with the right tyres, testers were unanimous in their praise. Ian Kuah, writing in World Sports Cars in 1992: "Considering its racing pedigree, ride quality is pretty good at low speeds, better than a Ferrari 348 Levels of grip are far beyond those transgressed by any sane man, except perhaps when exiting a tight corner in a low gear when the sheer grunt pushing you through can persuade the huge Bridgestones to relinquish some grip. Seat of the pants feel and communication is terrific and the steering nicely weighted so that smooth inputs are easy. When it comes to stopping, the huge AP Racing brakes with softer pads for road use wash off speed with steely determination." Ron Grable, the racing driver, writing in Motor Trend in May 1992: "As the engine sprang into a muted rumbling idle, it was impossible to keep from grinning. Easing the unsynchronised six speed into gear, I accelerated onto the straight. Many race cars are diabolical to get moving not so the Jag, the smooth V 12 pulled cleanly away, nearly as docile as a street car. On the track, the XJR 15 is a truly wonderful ride, the perfect compromise between racing and street. You can say the savage edge of a pure race car has been softened slightly, or conversely, that it's the best handling street car you can imagine. Being 100% composite, it's so light that every aspect of performance is enhanced. Relatively low spring and roll rates are enough to keep it stable in pitch and roll, as well as deliver a high level of ride compliance. The brakes are phenomenal and the acceleration fierce. And always, there's that V 12, a medley of mechanical noises superimposed over the raucous rise and fall of the exhaust." The XJR 15 offers little in the way of practicality. Entry to the car, over a wide sill, requires the driver to step onto the driving seat. The gear lever is mounted on the right hand side of the driver (all cars are right hand drive), while the driver and passenger seat are extremely close together almost central in the car. Due to minimal sound insulation, an in car head set system is fitted. There is no storage space in the car due to its racecar like nature. However, considering the purpose for which it was intended, the interior was highly praised in contemporary automotive press publications. Ron Grable wrote: "Aesthetically, the XJR 15's interior is breathtaking. Expanses of shiny black carbon fibre woven with yellow Kevlar are everywhere, all fitting together with meticulous precision. Instrumentation is detailed and legibly analogue. The shift lever is less than from the small steering wheel, and the motion between gears is almost imperceptible. The reclined seating position provides excellent forward visibility over the top of the instrument panel you see only racetrack."
XJR-15 LM
XJR 15 өндірісі аяқталғаннан кейін, TWR британдық XK Engineering компаниясымен бірлесіп, жапондық клиент үшін XJR 15 LM деп аталатын, жоғары қуатты нұсқалардың шектеулі санын шығарды. Бұл автомобильдерде XJR 9 моделімен ортақ 7.0 литрлік V12 қозғалтқышы орнатылған, қуаты одан да жоғары болды. Корпустың өзгерістеріне үлкен артқы қанат, ортасында желдеткіштері бар қосымша алдыңғы спойлер, қосымша қозғалтқыш салқындату үшін қосымша желдеткіштері бар модификацияланған қозғалтқыш қаптамасы және үлкен қозғалтқышты салқындатуға көмектесу үшін шатырдағы ауа түсіру құрылғысы кірді. LM нұсқасы туралы жазбалардың жетіспеуіне байланысты ақпарат өте аз, алайда кем дегенде бес автомобиль жасалғаны туралы фотосуреттерде көрінеді (үшеуі қою жасыл, біреуі ақ, ал біреуі стандартты автомобильдің түсімен – көк, бұл прототип болған деп саналады). Көк автомобильді 2013 жылдан кейін Ұлыбританиядағы автомобиль коллекционері сатып алып, осылайша ол Жапониядан тыс алғашқы XJR 15 LM атанды, соның арқасында мұндай нұсқаның бар екені белгілі болды.