Кіріспе
Патент құқығындағы ұғым
Өнертабыстық деңгей және айқын емес болу талабы патенттік заңдардың көпшілігінде кездесетін жалпы талаптардың бірі болып табылады. Оған сәйкес, өнертабыс патентке ие болу үшін жеткілікті түрде жаңалыққа ие болуы керек, яғни, айқын емес болуы тиіс. Басқаша айтқанда, "айқын емес болу принципі өнертабыстың техникалық деңгейден жеткілікті түрде алшақтау немесе жоғарырақ тұруы мүмкін бе?" деген сұраққа жауап береді. "Өнертабыстық деңгей" термині Еуропалық патенттік конвенцияда және Патенттік ынтымақтастық шартында қолданылады, ал "айқын емес болу" термині көбінесе АҚШ патенттік заңнамасында қолданылады. Негізгі принцип бірдей болғанымен, өнертабыстық деңгейді және айқын емес болуын бағалау әр елде әртүрлі. Мысалы, Еуропалық патенттік бюроның (ЕПБ) тәжірибесі Ұлыбританиядағыдан өзгеше.
Негізгі себептері
Өнертабыстық қадамның немесе айқын емес болу талабының мақсаты – "қалыпты өнімді жобалау және дамыту" нәтижесінде ғана туындайтын өнертабыстарға патент беруден аулақ болу, патенттік жүйе ұсынатын ынталандыру, яғни инновацияны қолдау, мен оның әлеуметтік құны, яғни уақытша монополия беру арасындағы дұрыс тепе-теңдікті қамтамасыз ету. АҚШ патент заңнамасында "quid pro quo" термині айқын емес болу талабының қажеттілігін негіздеу үшін қолданылады. Осылайша, айқын емес болу шегі – қоғамның құнды жаңалық деп мойындайтын жаңалықтың өлшемі. Айқын емес болу талабының қосымша себептері – "ұсақ өзгерістерге" қарағанда негізгі зерттеулерге ынталандыру жасау және "іздеуге және лицензиялауға қымбат тұсатын, экономикалық маңызы жоқ патенттердің көбеюін" азайту. Ынталандыру теориясына сәйкес, "егер идея осы саланың мамандары көп еңбектенбестен-ақ дамыта алатындай айқын болса, онда идеяны жасау үшін патенттік жүйе ұсынатын ынталандырулардың қажеті болуы мүмкін". Сондықтан "патент алу ниеті болмағанда ашылмаған немесе ойлап табылмайтын өнертабыстарды іріктеудің кейбір тәсілдерін әзірлеу" қажет. Мерджес пен Даффи "ынталандыру стандарты заңдық доктринаға ықпал етпегені және оның кейінгі сот шешімдерінде болмауы патенттік құқықтың жауапсыз қалған үлкен сұрақтарының біріне әкелді: соттар патентке жарамдылықты анықтаудың ақылға қонымды және теориялық тұрғыдан дұрыс тәсілін қалай елемеуге болады?"
Қайшылықтар мен баламалар
"Оңай" өнертабыстарды іріктеуге тырысқанда, айқын емес талап жалпы патенттік жүйеге, әсіресе патенттік қорғауға ең көп тәуелді фармацевтикалық салада бірнеше кемшіліктер әкеледі. Мысалы, қазіргі уақытта белсенді жұмыс істейтін патенттік жүйелері бар барлық елдерде өнертапқыштық қадамы талап етілсе де, мұндай қағиданың қажеттілігі күмән тудырады. Мысалы, "маңызды жаңалық" баламалы тәсіл ретінде ұсынылды. Сонымен қатар, көптеген елдерде патенттерден басқа, пайдалы модельдер де бар, олар монополия мерзімінің қысқаруының орнына айқын емес талапты төмендетілген (немесе мүлдем жоқ) деңгейде ұсынады. Пайдалы модельді қорғау мүмкіндігі өнертапқыштар, әзірлеушілер және өндірушілер үшін айқын емес талдау (сот процесі) нәтижесінің белгісіздігімен байланысты тәуекелді азайтады (төменде қараңыз). АҚШ-та өнертапқыштық қадамының күшінше патент мерзімінің ұзақтығы арасында ешқандай градация жоқ, тек "бар немесе жоқ" тәсілі қолданылады. Мұндай жүйеде өнертабыстық (барлығы) мен айқындықтың (жоқтығы) арасындағы шекараны анықтау қиын, өйткені көптеген сот процестері шағымдарда өзгермелі нәтижелер көрсетіп тұр (мысалы, Sanofi Aventis GmbH v. Glenmark Pharmaceuticals, 748 F. 3d 1354 (Fed. Circuit 2014)). Сонымен қатар, АҚШ-қа тән ерекшелік – патенттік өтінім бергеннен кейін анықталған фактілерді айқындығының жоқтығын дәлелдеу үшін пайдалану мүмкіндігі (мысалы, Knoll Pharm. Co. v Teva Pharm. USA, Inc. 367 F.3d 1381, 1385 (Fed. Circ.2004) және Genetics Inst., LLC v. Novartis Vaccines & Diagnostics, Inc. 655 F.3d 1291, 1307 (Fed. Circ.2011), In re Khelgatian 53 CCPA 1441, 364 F.2d 870, 876 (1966)). Өнертапқыштық деңгейінің төмен болуының қажеттілігі жақсы мойындалғанмен, мұндай деңгейді нақты өлшеудің ұсынылған әдістері 200 жылдық сот практикасының тарихына қарамастан сәтті болған жоқ. "Нақты және дәйекті қолданылатын стандарт айқын емес талаптың шегін нақты анықтап, қоғамға және әсіресе заң шығарушыларға патенттік жүйенің тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Бұдан әрі, мұндай стандарт төменгі соттарға айқындықты дұрыс және дәйекті түрде анықтауға мүмкіндік береді, кем дегенде теориялық тұрғыдан белгісіздікті азайтады, біркелкілікті қамтамасыз етеді және жоғары инстанциядағы соттардың шешімін кері қайтару мүмкіндігін төмендетеді." Алайда, АҚШ Жоғарғы Соты патенттік агенттікті соттар қолданатын стандарттарды сақтамағаны үшін сынады: [I]т патенттелмейтін материалдарды іріктеуге жауапкершілік бірінші кезекте Патент кеңсесінде жатыр екенін естен шығармау керек. Сотқа жүгіну – бұл практикалық тұрғыдан патенттік жүйенің әлсіреуіне әкеледі. Патент кеңсесі мен соттар қолданатын стандарттардың арасындағы айқын айырмашылықты байқадық. Бұл айырмашылықты түсіндіруге көптеген себептер келтірілуі мүмкін, бірақ олардың бірі – сарапшылардың "өнертабыс" ұғымын қолданудағы еркіндігі болуы мүмкін.
Although all countries with actively functional patent systems currently have a requirement for inventive step, the need for such a doctrine has been questioned. For example, "substantial novelty" has been proposed as an alternative approach. Also, many countries have, in addition to patents, utility models, which have a lower (or none) requirement for non obviousness in return for a shorter monopoly term duration. The availability of utility model protection minimizes for inventors, developers and manufacturers the risk associated with the uncertainty of non obviousness analysis (litigation) outcome (see below). In the US, there is no gradation stronger inventive step longer patent duration, and all or nothing approach is used. Under such a system, drawing the line between inventive(all) and obvious (nothing) is ambiguous, as numerous lawsuits with changing outcomes on appeal illustrate (e. g. Sanofi Aventis GmbH v. Glenmark Pharmaceuticals, 748 F. 3d 1354 (Fed. Circuit 2014)). Also, unique to the United States is the possibility to introduce as the evidence of non/obviousness facts, discovered after filing the patent application in question. (e. g. Knoll Pharm. Co. v Teva Pharm. USA, Inc. 367 F.3d 1381, 1385(Fed. Circ.2004) and Genetics Inst., LLC v. Novartis Vaccines & Diagnostics, Inc. 655 F.3d 1291, 1307 (Fed. Circ.2011), In re Khelgatian 53 CCPA 1441, 364 F.2d 870, 876 (1966)). Although the need for low bar of inventiveness has been well acknowledged, the proposed means of actually measuring such a bar have all been rather unsuccessful despite 200 years of case law history. "A standard that is clear and easy to apply consistently will mark where the non obviousness bar exactly rests, providing society as a whole, and lawmakers in particular, with a benchmark to gauge the patent system's efficacy. Moreover, such a standard will allow the lower courts to determine non obviousness correctly and consistently, at least hypothetically reducing uncertainty, inducing uniformity, and lowering reversal odds." The US Supreme Court, however, has criticised the patent agency for failing to follow the same standards as the courts:
[I]t must be remembered that the primary responsibility for sifting out unpatentable material lies in the Patent Office. To await litigation is, for all practical purposes, to debilitate the patent system. We have observed a notorious difference between the standards applied by the Patent Office and by the courts. While many reasons can be adduced to explain the discrepancy, one may well be the free rein often exercised by Examiners in their use of the concept of "invention".
Америка Құрама Штаттары
"Айқын емес" термині АҚШ патенттік заңнамасында 1952 жылы 35 U.S.C. §103-те бекітілген, өнертабыстың патентке алуға қабілетті болуы үшін орындалуы тиіс талаптардың бірін сипаттау үшін қолданылады. АҚШ-та патент алудың басты талаптарының бірі – патентталатын өнертабыстың айқын болмауы, яғни "саладағы орташа білімі бар маман" (PHOSITA) дәл сол механизмді пайдаланып, өнертабыстың шешілуі тиіс мәселені қалай шешуді білмейді. PHOSITA стандарты практикада тым күдікті болып шыққандықтан, АҚШ Жоғарғы Соты кейіннен екі тиімді тәсіл ұсынды, олар қазір патенттік сарапшылар мен соттардың айқын еместігін практикалық тұрғыдан талдауын реттейді: Graham et al. v. John Deere Co. of Kansas City et al., 383 U.S. 1 (1966) "айқын емес" дегеннің ұғымын түсіндіреді, ал KSR v. Teleflex (2006) "айқын" дегеннің ұғымын түсіндіреді.