Кіріспе
Ирланд тілінің синтаксисі көптеген үнді-еуропа тілдерінен, әсіресе сөздердің VSO тәртібімен ерекшеленеді.
Irish syntax is rather different from that of most Indo European languages, especially because of its VSO word order.
Командалар
Бұйрықта императив сөздер қолданылады, және жат сыңары берілмейді. Теріс бұйрық беру үшін ná есімдік қолданылады. Бұл есімдікті шамамен "жасама" деп аударуға болады, ол әріптердің қараюына немесе жұмсаруына себеп болмайды, және келесі дауысты әрпіне h жалғастырады.
Сөздік есімнің синтаксисі
Прогрессивтік амал сөздік есімді экзистенциалдық етістікке прогрессивтік бөлшегі "ағ" арқылы қосып жасалады. Сөздік есімнің бағынышты атауы анықталған жағдайда, жіктеу септігінде болады. Егер баламасыз сөйлем етістіктің толықтығын білдірсе, сөздік есім сөйлемде жеке (көмекші сөзсіз) тұрады. Сөздік есімнің тікелей толықтығы сөздік есімнен бұрын келеді, олардың арасына "to" жұмсарту бөлшегі қойылады. Басқа толықтығыштар одан кейін келеді.
Пассивті
Ирланд тілінде пассивті дауыс орнына жекеше түр (автономды түр деп те аталады) жиі қолданылады. Перфектте пассивті дауыс, пассивті есімше мен барлықтық етістіктің бірге қолданылуы арқылы жасалады.
Статив етістіктер
Адамның жағдайын немесе күйін көрсететін кейбір етістіктер болмыс етістігімен, содан кейін 'менің, сіздің, оның т.б.' және етістік атауымен бірігіп, ағымдағы уақытты білдіреді.
"болу" деген мағынаны білдіретін нысандар
Ирланд тілі, испан және басқа тілдер сияқты, "to be" ағылшын етістігін білдіретін екі формаға ие. Бұл екі форманың грамматикалық қызметтері әртүрлі.
Экзистенциалдық етістік
Экзистенциалдық етістік – бі. Бұл ретсіз етістік; оның жіктелуін ирланд тіліндегі етістіктерден қараңыз.
Бар болуы, жағдайы немесе орналасқан жері
Бұл етістік бір нәрсенің болуын, оның жай-күйін немесе орналасқан жерін көрсетеді. Егер "онда" деген сөзбен бірге қолданылса, "болады" немесе "бар" деген мағынаны білдіреді. Әйтпесе, етістік сын есім, үстеу немесе сөз тіркесімен толықтырылады.
Анықтамалар
Есімдік сөз тіркесі ғана болмай, барлықтық етістіктің баяндамасын құрай алмайды. Оның орнына, зат есім толықтауышы "менің, сенің, оның" сияқты мағынаны білдіретін сөзбен алдын ала қолданылады.
Топикализация
Ирланд тілінде топикализация жарылу арқылы жасалады: топикализацияланған элемент копуланың баяндамасы ретінде алға жылжытылады, ал сөйлемнің қалған бөлігі қатыстық сөйлемге айналады. "Мен оны айттым" дегенді "Мен оны айттым" дегенмен салыстырыңыз.
Ешқандай
Барлық диалекттерде, егер предикат зат есім болса, copula is-тің алынып тасталуы мүмкін. (Ba өшірілмейді.) Егер is алынып тасталса, есімнің алдындағы келесі é, í, iad да алынып тасталады. (44а) (І) мен мұғаліммін. "Мен мұғаліммін". (44б) (І) Шон мұғалім. "Шон мұғалім". (44с) (І) мен студентпін. "Мен студентпін".
Экзистенциалдық етістік пен копуланы салыстыру
Экзистенциалдық етістік пен копула екеуі де номиналды предикатты қабылдауы мүмкін, бірақ екі құрылымның мағынасы аздап өзгеше: Is dochtúir é Seán сөйлемі көбірек тұрақтылықты білдіреді: ол Шон туралы абсолютті мәліметті көрсетеді; Шонның дәрігер екендігі – оның тұрақты қасиеті. Бұл жеке деңгейдегі предикат деп аталады. "Tá Seán ina dhochtúir" сөйлемінде Шон дәрігердің қызметін атқарады, ол қазір дәрігер, немесе дәрігер болған деп айтылады. Бұл сахналық деңгейдегі предикат.
Бағындыру
Ирланд тіліндегі көптеген толықтырушылар (бағынышты сөздер) эклипсисті тудырады және есімдік етістіктердің тәуелді түрін талап етеді. Ирланд тіліндегі бағынышты сөйлемдегі сөздердің реті негізгі сөйлемдегідей болады. Бұл жерде қарастырылатын бағыну түрлері: толықтыру, қатыстырмалы сөйлемдер және сұрақ сөздері (ирланд тілінде қатыстырмалы сөйлем түрінде жасалады).
Не туралы сұрақтар
WH сұрағы "кім, не, қалай, қашан, қайда, неге" сияқты сөздермен басталады. Ирланд тілінде мұндай сұрақтар қатыстық сөйлемдер түрінде құрастырылады, яғни оларды тікелей немесе жанама сұрақтар ретінде жасауға болады.