Кіріспе
Үстелге жабатын мата
Үстел жамылғысы – үстелді жабуға арналған мата. Кейбіреулері көбінесе әсемдік үшін қолданылады, сонымен қатар үстелді сызаулар мен дақтардан қорғауға көмектеседі. Басқа үстел жамылғылары асхана үстеліне ыдыс-аяқ пен тағамдарды қою алдында жаюға арналған. Кейбір үстел жамылғылары салфеткалар, төсеніштер немесе басқа да сәндік элементтермен үйлесімде жалпы үстел безендірілісінің бір бөлігі ретінде жасалған. Арнайы үстел жамылғыларының ішінде екі жағынан ғана үстелден асып тұратын "жолақтар" және қалыпты үстел жамылғысының астына жұмсақ қабатты қамтамасыз ететін "үстелді қорғаушылар" бар.
Пішіндері мен өлшемдері
Үстелге арналған ең көп таралған формалар – дөңгелек, шаршы, овал және тіктөртбұрышты болып табылады, бұл ең көп кездесетін үстел пішіндерімен сәйкес келеді. Үстел жамылғыларының әдетте шеттері асып тұрады, бұл "астыңғы жиегі" деп аталады. Астыңғы жиек әдетте үстелдің әр жағында болады, күнделікті тамақтану үшін қысқарақ, ал мерекелік шаралар үшін ұзақ болады. Кейде еденге дейін жететін жамылғылар да қолданылады. Тігілген үстел жамылғыларын да тапсырыс беруге болады, ал кейбір адамдар өздері тігуді қалайды.
Маталар мен күтім
Бүгінде асхана үстелдеріне арналған жаймалар көбінесе мақтадан, полиэстер-мақта қоспасынан немесе тазалауға оңай ПВХ жабынталған материалдан жасалады, бірақ олар кез келген материалдан, тіпті кестеленген жібек сияқты нәзік маталардан да жасалуы мүмкін. Асханада қолданылатын жаймаларды жуудың қарапайымдығы маңызды, себебі олар тез ластанады.
Тарих
Үстелге арналған ең ерте мәліметтер біздің заманымыздың 100 жылына дейін барып жетеді, оны ежелгі латын-испан ақыны Марциал айтқан. Еуропаның көптеген мәдениеттерінде ақ немесе көбінесе ақ түсті үстел жамылғысы ас үстелінің стандартты жабыны болып саналған. Кейінгі орта ғасырларда, бай үйлерде тойға дайындық кезінде жоғары сапалы ақ бәтес немесе мақта матаны үстелге жаю маңызды бөлік болған. Уақыт өте келе, ыдыс-аяқтарды матаға қою әдеті ең кедейлерден басқа барлық әлеуметтік топтарда кеңінен таралды. 20 ғасырда тамақтану әдеттері өзгергенімен, үстелді безендіру стильдерінің әртүрлілігі арта түсті. Кейбір ресми кештерде әлі де ақ үстел жамылғылары қолданылады, көбінесе дамаск тоқымасымен, бірақ басқа да түстер мен өрнектер де жиі кездеседі.
Ерекше жағдайлар
Перуджалық үстел жамылғылары мен салфеткалар орта ғасырдан бері жасалып келеді. Бұл маталар ақ түсті және ерекше көк түсті жолақтарымен, ою-өрнектерімен тоқылған. Бұл стиль шіркеу маталарымен де байланысты. Виктория дәуіріндегі интерьерлер терең түстердегі қалың, махралы перделермен және еденге дейін жететін үстел жамылғыларымен толы болған.
Мәдени сілтемелер
Көпшілікке танымал "әдемі тәжірибе" – үстел үстіндегі жүктелген жамылғыны тартып алып, ыдыстарды өз орнында қалдыру. Бұл тәжірибе инерция принципіне негізделген. Оны "жамылғыны тарту" немесе "жамылғыны жұлып алу" деп атайды.