Кіріспе

Француз-американдық суретші Жан Табо (5 шілде 1914 – 3 желтоқсан 1996) француз портретші және соғыс суретшісі болған.

Ерте өмір

Жан Гилберт Тэбо 1914 жылдың 5 шілдесінде Францияның Атлантика мұхитының оңтүстік-батыс жағалауында, Бордоның солтүстігіндегі Саужон деген шағын қалада дүниеге келді. Ол Люсьен Тэбо мен Эрнестин Тэбо Хиллерэттің ұлы еді. Оның әкесі ет шабушы болған, Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен, соғыс барысында жараланған және улануға ұшыраған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Балетте классикалық бидегі алғашқы мансабы, Париж, Берлин, Женева, Бельгия, Швейцария, Рио-де-Жанейро, Танжер, Касабланка және Аргентинадағы өнер көрсетулері омыртқа жарақатынан тоқтатылды, бұл оны биден толығымен бас тартуға мәжбүр етті. Ол Францияға арқасын емдету үшін оралды, бірақ орнына Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Ол дереу француз әскеріне алынды, Францияның Германияға қарсы құлауын көрді және 1941 жылы тұтқынға түсті.

Суретші ретінде бастамасы

Екінші суретші мансабы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға алынғанда басталды. Ол сол жерде уақытын басқа тұтқындардың портреттерін салумен өткізді, көп ұзамай күзетшілер мен лагерь командирі де оны осылай салуға өтінді. Түрмеден қашқаннан кейін ол Парижге қайтып келді. Ол онда көшпенді суретші ретінде өмір сүрді, кешкі уақытта бір кафеден екіншісіне барып, неміс сарбаздарының, теңізшілерінің, барлық шендегі авиаторлардың портреттерін салып, әрқайсысы үшін бірнеше франк алды. Ол өнеркәсібін Парижде ғана емес, сонымен қатар Нормандия жағалауына және Гаврға, көбінесе велосипедпен саяхаттап жүрді. Осы кезеңде салған барлық портреттерін Juvee деп қол қойды. Германия жеңілген кезде, Тэбо 1942 және 1944 жылдар аралығында 5000-нан астам портрет салған еді. Соғыс аяқталғаннан кейін, шамамен бір жыл өткен соң, Табо күнге құштарлықпен және соғысқа қиналған Еуропадан қашып, Майоркаға, содан кейін Мароккоға сапар шекті, онда сегіз жыл өмір сүрді. Танжер мен Касабланкада би мектебін ашты, қойылымдар қойды, балеттер қойды, өнер және би туралы мақалалар жазды. Осы кезеңде ол көптеген марокколық пейзаждарды, сондай-ақ жергілікті халықтың этюдтерін салды.

АҚШ-қа көшіп келу

1953 жылы оған Америка Құрама Штаттарында өзін сынап көруге ұсыныс жасалды. Ол Голливудта бастады, онда бірден табысқа ие болды, Чарльз Бойер, Дебора Керр, Пьер Анжели, Зизи Жанмайр сияқты жұлдыздардың портреттеріне тапсырыс алды. Мексикадағы француз елшісі Голливудқа келгенде, оның туындыларының, әсіресе марокколық пейзаждардың көрмесін Мексика қаласында өткізуді ұсынды. Көрме үлкен сәттілікке ие болды және одан кейін Монтеррейде және Акапулькода тағы екі көрме ұйымдастырылды. Лос-Анджелесте және Сан-Францискода өткен бірнеше мақтаулы көрмелерден кейін Тэбо 1957 жылы Нью-Йоркке көшіп, 440 East 79th Street мекенжайында студиясын құрды. Келесі он жыл бойы ол көп саяхаттап, Америка Құрама Штаттары мен Еуропада байлар мен белгілі адамдардың, сондай-ақ олардай емес адамдардың портреттерін жасады. Оның көптеген клиенттерінің арасында Генри Фордтардың әйелдері (Анн мен Кристина) және олардың балалары – Энн, Шарлотта мен Эдсел болды. Тед Кеннеди, Ставрос Ниархос (Евгения) және олардың балалары, Пьер Дюпон, Генри Миллер, Сара Расселл, Сара Крайтон Стюарт, Т. Джефферсон Кулидж, Клинт Мёрчисон және оның қызы, Сюзи Паркер, Питер мен Лили Пулитцер және олардың балалары, Джон Уорнер (Пол Мелонның қызы) және олардың балалары, Джон Кеннет Галбрайт, баронесса Фиона фон Тиссен, Хауард Кьюшинг кіші және оның балалары да бар еді. Портрет салудан басқа, Тэбо әртүрлі өнер мектептерін, әсіресе кубизмді зерттеді, сондай-ақ май бояумен кенепке және тақтайға, түрлі түсті қаламдармен, акварельмен, пастельмен, көмірмен және қаламмен, соққан қаламмен балқытылған бояумен сияқты әртүрлі техникаларды қолданды. Ол импрессионизм дәуірінің суретшілеріне, әсіресе Ренуар, Моне, Коро, Ван Гог және кейінірек Модильяниге қатты әсер етті. Марокколық картиналарында Гогеннің ықпалын байқауға болады. Карьерасының шыңында Тэбо Лерет есімімен бірнеше картина жасады, бірақ оларды сатуға қол жеткізе алмады. Сатылған – Тэбоның туындылары. Клиенттер тек Тэбоның жұмысын қалады. Бірнеше жыл бойы ол Нью-Йорктегі Portraits, Inc. компаниясының жылдық көрмелерінде танымал суретшілердің портреттерін көрсетті. Оның туындылары олардың New Yorker және басқа журналдардағы жарнамаларында, сондай-ақ клиенттеріне жаңа жылдық құттықтауларында, Portraits, Inc. компаниясының негізін қалаушылары – Лоис Шоу мен Хелен Апплтон Ридтің портреттерімен бірге пайда болды. Кейде бұл карточкаларда Андреа Эриксон Герингердің портреті де болды. 1980 жылы ғана ол Нью-Йорктегі студиясынан толығымен бас тартып, Паулингке көшіп, Францияға жылына бір рет ескі достарын көру үшін сапар шекті. Оның отбасы болған жоқ. Балалары да болған жоқ. Тэбо балаларды сурет салуда да шебер болды. Өзінің баласы болмаса да, оларды суреттеуді ұнататын. 1956 жылы "Лос-Анджелес экзаминер" газетінің сыншысы Тэбоның көрмесін көргеннен кейін: "Ол олардың бет-әлпетіне керемет сезім береді: олар рухани жағынан ересек өмірге қадам басқандай, қандай да бір белгісіз күш олардың ойларын олар қашқысы келмейтін әлемге тартатын сияқты", – деді. Паулингте Тэбо достары мен көршілерін ақысыз суретке түсіріп қуантты. Күндер мен кештерді философтардың еңбектерін оқып өткізді, олардың ойларын зерттегісі келген, бірақ бұрын уақыт таба алмаған.

Кейінгі өмірінде

Жан өмірінің соңғы бес жылын Лайм ауруымен күресте өткізді. Бірақ бұл қатерлі дерт оның өлімінен үш жыл бұрын ғана анықталды, сол кезде антибиотиктермен емдеудің тиімділігі шамалы болды. Соған қоса, Жан Табо простата безінің қатерлі ісігіне, есту қабілетінің жоғалуына және көру қабілетінің нашарлауына ұшырады. Ол 1996 жылғы 3 желтоқсанда өзіне-өзі оқ жарақатын келтіріп қайтыс болды. Оның өлімінен екі жыл өткен соң Паулинг ауылы оның үйіне дейін созылатын қисық топырақ жолдың атын Гристалл-лейннен Френчман-лейнге өзгертті.