Кіріспе

Америкалық жазушы, аболиционист және ақ нәсілшіл (1829 – 1909) Хинтон Роуэн Хелпер (27 желтоқсан 1829 – 9 наурыз 1909), Солтүстік Каролина штатынан шыққан, жазушы, аболиционист және ақ нәсілшіл болған. 1857 жылы ол Оңтүстіктегі "құлдар ұстамайтын ақтарға" арналған кітабын жариялады. "Оңтүстіктің алға тартатын дағдарысы: Оны қалай қарсы алуға болады" деп аталатын бұл кітаптың бір бөлігі Солтүстік Каролинада жазылса, қалғаны автор Солтүстік Америка Құрама Штаттарында болғанда басылып шықты. Кітапта құлдық, құл иелері емес ақтардың экономикалық жағдайын нашарлатады және Оңтүстік аймағының дамуына кедергі келтіреді деген пікір айтылды. Оның кітабына деген наразылық, оның Солтүстіктің өкілі ретінде әрекет етіп, оңтүстік халқын тап бойынша бөлуге тырысқандығына байланысты, Оңтүстікте "Helperism" деп айыптауларға әкелді.

Өмірбаян

Көмекші ((алғашқы Helfer: оның әкесі Гейдельбергтен келген)) Солтүстік Каролина штатының Моксвилл қаласының жанында дүниеге келген. Ол Батыс Солтүстік Каролинада құл иеленген шаруаның ұлы еді. Әкесі Көмекші бір жасқа толмай қайтыс болды, бірақ оны бай туыстар тәрбиелеп, ағасының қаржылық көмегімен жақсы білім алды. 1848 жылы Моксвилл академиясын бітіріп, 1851 жылы Калифорнияға байып кету ниетімен барды, бірақ 1854 жылы көңілі тоймады да қайтып келді. 1855 жылы Хелпер «Алтын ел. Шындыққа қарсы қиял» атты кітап жазды, онда ол «саяхаты барысында құл еңбегінің еркін еңбекке қарағанда тиімсіз екенін анықтағанын және кітап жарияланатын Балтиморда 1831 жылдан бері қолданылып келе жатқан, Мэриленд штатының заңына тап болғанын» айтты. Бұл заңға сәйкес, «түсті терілі адамдар арасында наразылық тудыруға бағытталған нәрсені біліп жазып немесе басу құралдарына беру құқық бұзушылық болып есептеліп, он жылдан кем емес түрме жазасымен жазаланады». Осы пікірлерін өңдеуге мәжбүр болған Хинтон Хелпер – ызақор адам – осы мәселеге толық арналған кітапта барлық ойын ашық айтуға шешім қабылдады. Сол кітап «Оңтүстіктің алдағы дағдарысы: Оны қалай болдыруға болады» деп аталды. Хелпердің құлдыққа, Оңтүстік мәдениетінің жағдайына және Оңтүстіктің экономикалық дамудың қалыптаспауына деген қарсылығын білдіруі Оңтүстік туралы ең тиімді сын-пікірлердің бірі болды. Хелпер Оңтүстіктің өсіп-өркендеуіне, гүлденуіне және мәдени дамуына құлдықтың кедергі келтіріп отырғанын айтты. Ол халық санағынан алынған статистиканы пайдаланып, Оңтүстіктегі жер құнының, сауаттылық деңгейінің және өндіріс көрсеткіштерінің Солтүстікке қарағанда едәуір төмен екенін көрсетті. Ол құлдықтың орманды жою арқылы тудыратын зиянды ескертті. Құл иелеріне Африка мен Латын Америкасындағы барлық бос қара нәсілділерді отарлау үшін салық салуды ұсынды. «Оңтүстіктің алдағы дағдарысы» кітабының сәттілігі Хелперді бірден танымал етті. Бұл саяси дағдарысты одан әрі ушықтырып, Оңтүстік тұрғындары арасында кедей, жерсіз Оңтүстік ақ адамдары құлдықтан ешқандай пайда көретін болса, оған қарсы шығуы мүмкін деген қорқыныш туды. Ақ халықтың ішіндегі таптық жікке бөлінуден қорқу, бұрын сецессияға қарсы болған көптеген Оңтүстік тұрғындарын Ыбырайым Линкольн сайланғаннан кейін оны қолдауға итермеледі. Соғыстан кейін Хелпер «От жегіш» ретінде пайда болды, бұрынғы құлдарды жаппай қууды талап етті. Ол АҚШ тек ақ адамдардан тұруы керек деп сенді (сондай-ақ қытайлар, үндістер және басқа ақ емес топтарды да қоспады). «Жұмсалатын дағдарыс» кітабының баспашысы А.Б. Бурдик Хелпердің негрлермен барлық қарым-қатынастан қашысқандарын, тіпті қарапайым жұмыстармен айналысқан негрлер жұмыс істейтін қонақ үйлер мен мейрамханаларға барудан да бас тартқандарын куәлік етті. Соғыстан бұрын Хелперді білген тағы бір адам «ол әрқашан екі нәсілді тығыз байланыстыратын барлық қатынастар мен жағдайларға қарсы болды және бұл оның құлдыққа қарсылығының басты себебі болды» деп еске алды. Дегенмен, Оңтүстіктің Реконструкцияға қарсы жауы Хелпердің құлдыққа бұрынғы қарсылығын кешіруге дайын емес еді, ол соғыстан кейінгі Америкада маргиналды және барған сайын тұрақсыз тұлға болып қалды. Линкольн Хелперді 1861 жылдан 1866 жылға дейін Буэнос-Айрестегі АҚШ консулы етіп тағайындады. Ол соғыстан кейінгі жылдардың көп бөлігін Солтүстік және Оңтүстік Американы байланыстыратын континентаралық темір жол салу жоспарын ілгерілетуге арнады, бұл қара және қоңыр терілі адамдарды ақтармен алмастыруға көмектесер еді. «Үш Америка темір жолы» Беринг теңізінен Магеллан бұғазына дейін созылуы жоспарланған еді. Оның жоспарлары ешқандай нәтиже бермеді, ол Вашингтондағы пәтерінде газды жағып, өз-өзіне қол жұмсады.

Оңтүстік елдерінің дағдарысы

Бұл кітап, статистикалық кестелер мен қоздыратын прозаның үйлесімі болғандықтан, 1859 жылға дейін көп назар аудармады, бірақ кейін құлдыққа қарсы болған солтүстік оппоненттері оны «Compendium» деп аталатын жинақталған түрінде кеңінен қайта басып шығарды. Хелпер құлдықтың Оңтүстік экономикасына зиян келтіргенін, экономикалық даму мен индустрияландыруға бөгет болғанын және Оңтүстік солтүстікке қарағанда әлдеқайда аз дамығанының басты себебі осы екенін тұжырымдады (1850 жылғы халық санауының нәтижелеріне сәйкес). Хелпер «Ескі Оңтүстіктің қарапайым халқы» деп аталатын орташа жағдайдағы Оңтүстік ақ халықтарының атынан сөйледі, олардың айтуынша, бай құл иелерінің шағын, бірақ саяси үстем аристократиясымен қысымға ұшыраған. W. E. B. Du Bois-қа сәйкес, Эндрю Джонсон Хелпердің «ерте жақтасы» болды және «оның сандарын пайдаланды». Оңтүстікте бұл жағдайға өте теріс реакция болды. Джон Спенсер Басетт бұл мәселені зерттеп, 1898 жылы Хелпердің кітабын тарату қылмыстық айыптамаға негіз болуы мүмкін екенін атап өтті. Саясаткерлер бір-бірін оны оқыды деп айыптады, бірақ ең табысты саясаткерлердің көпшілігі оны оқып, құлдықтың теріс әсерлерін бағалауды Хелпер көрсеткен кейбір мәселелерді шешу әрекеттерінің негізі ретінде пайдаланды. 1867 жылғы «Расалар соғысы. Оны кім тудыруға тырысады. Хилтон Р. Хелпердің соңғы еңбегінен көптеген үзінділермен екі хатта қарастырылған» деген мақаласында Джон Хармер Гилмер Хелперді «әдепсіз бұзық» деп атады, бұл мақалада Хелперге бағытталған көптеген қарапайым сөздердің бірі. Кітапта қара нәсілді адамдар туралы өте аз сілтемелер бар; оның басты назарында құлдықты экономикалық институт ретінде айыптау тұр. Ол Оңтүстікте үлкен қыжыр тудырды, онда билік органдары оны иеленуге және таратуға тыйым салып, қолға түскен даналарын өртеп жіберді. 1857 мен 1861 жылдар аралығында кітаптың 150 000-ға жуық данасы таратылды. «1859 жылдың желтоқсанында Конгреске оралған демократтар, 1860 жылғы президенттік сайлауда үгіт материалдары ретінде пайдалану үшін қысқартылған жинақты қолдаған алпыс сегіз республикашылды білгенде таңғалып, ашуланды». Оппозиция республикалық Джон Шерманның спикер болып сайлануына кедергі келтірді, өйткені ол кітапты қолдаған.

Құрметтеулер

Хинтон Роуэн Хелпер үйі 1829–49 жылдар аралығында Хелпердің тұрғын үйі болды және ол ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған. "Liberty" кемесі SS Хинтон Р. Хелпер. Liberty кемелерінің тізімі (G–Je) қараңыз.

Басқа авторлардың шығармалары

Жарыс соғысы. Оны кім тудыруға тырысады. Хилтон Р. Хелпердің жақындағы еңбегінен көптеген үзінділермен екі хатта қарастырылған. Джон Хармер Гилмер (1867)
Алдағы дағдарысқа арналған кітап! Америка Құрама Штаттары халқының ортақ санасы мен патриотизміне үндеу. Хелпершілдік жойылды! "Басуға болмайтын қақтығыс" және оның салдары! Луис Шейд, Айова, 1860 ж.