Кіріспе

Франция Корольдігіндегі француз басқаруындағы епархиялар

Үш епископтық (le tʁwɑz‿evɛʃe) Лотарингия аймағындағы Метц, Верден және Туль епархияларынан тұратын Франция Корольдігінің үкіметін құрады. Бұл үш епархия 1552 жылдың сәуір және маусым аралығында Франция королі Генрих II басып алғанға дейін Киелі Рим империясының князь-епископтықтары болып келді. Отыз жылдық соғыстың аяқталуымен, 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты бойынша олар Францияға ресми түрде берілді.

Тарих

Габсбург императоры Карл V-ге қарсы көтеріліс барысында 1551 жылдың мамыр айында бірнеше протестант императорлық ханзадалар Торгау қаласының жанындағы Лохау қамалында кездесті. Мұнда Веттин әулетінен сайланған Морис Саксониялық, Мекленбург герцогы Иоанн Альберт I, Гессен ханзадасы Вильгельм IV, оның әкесі Ландграф Филипп I императордың түрмеге қамауына байланысты, Гогенцоллерн маркграфы Альберт Алсибиад Бранденбург-Кульмбах және оның туысы Пруссия герцогы Альберт одақ құрды. 1548 жылы Аугсбург диетасында Карл V-нің қабылдаған Уақытша ережесіне наразы болған көтерілісшілер протестантизмді және, ең бастысы, императорлық орталық биліктен тәуелсіздіктерін қорғауға бекінді. Олар католик Франция королі Генрих II-мен байланыс орнатуға келісті, оның протестант гугеноттарына жасаған қысымын ескермеді. Күзде Генрих Карл V-ке қарсы соғыс жариялады және Рейн өзеніне дейін империяға қарсы жорыққа дайындалды. 1552 жылдың 15 қаңтарында ол Морис Саксониялық және оның протестант одақтастарымен Шамбор келісіміне қол қойды, осы арқылы француз басып алулары алдын ала заңдастырылды. Ханзадалар корольдік Метц, Туль және Верден императорлық қалалары, сондай-ақ Камбрей және неміс тілінде сөйлейтін империяның басқа қалалары бойынша "Империяның викарийі" ретінде мойындады. Көтерілісшілер француз тарапынан жәрдемақы мен әскери көмек алды, олардың әскерлері Габсбург мұрагерлік жерлеріне еніп, Инсбрукте императорды қоршауға алды, ал оның інісі Фердинанд I келіссөздерге кірісіп, 1552 жылғы Пассау бейбіт шарты арқылы Аугсбургтің Уақытша ережесін күштен шығарды. Гиз герцогы Франциск және оның ағасы, кардинал Карл Лотарингияның қолдауымен Франция королі Генрих II протестант ханзадаларымен келісімге келіп, "неміс бостандықтары үшін" Германияға саяхатқа шықты. 1552 жылғы Палм жексенбісінде Анна де Монморенси басқаратын француз әскерлері күтпеген шабуылмен Метц қабырғаларын басып алды, ал 13 сәуірде Тульді басып алды. Содан кейін Генрих Лотарингия астанасы Нансиге бет бұрып, онда кіші герцог Карл III-ті Париждегі француз сарайына құпия түрде алып кетті. 18 сәуірде король Метцке кіргенін тойлады және Императорлық Страсбург қаласына жасаған сәтсіз шабуылдан кейін 12 маусымда Верденге қайтып келді. Осы кезде француздар үш императорлық қаланы және оларды қоршаған князь-епископтықтардың аумағын басып алған еді. Императордың пікірінше, сайлаушы Морис пен оның одақтастарының императорлық аумақты заңды түрде иеленуге құқығы болмаған. Карл V француздықтарға қарсы басып алынған епархияларды қайтару үшін жорық ұйымдастырды. Экспедиция 1554 жылғы Ренти шайқасында герцог Франциск Гиз басқаратын француз әскерлері императорлық әскерді жеңгеннен кейін сәтсіз аяқталды. 1556 жылы шаршаған император тақтан бас тарғаннан кейін, оның орнына келген Фердинанд I үш епископтықты қайтаруға жасалған барлық әрекеттерді тоқтатты. Генрих II король әр қалада тұрақты гарнизон қалдырып, олардың азаматтарын біртіндеп өзінің патшалық билігіне бағындырды. Метц тұрғындары императорлық диетаға өтемақы беру үшін бірнеше петиция жолдады, бірақ жоғалған үш епископтықты қайтару конфессионализация процесі кезінде империя үшін басты мәселе болмады. Кардинал Ришелье бастамасымен Трои-Эвешелер 1633 жылы Метцте орнатылған провинциялық парламентпен белгілі бір автономия алды, оған қаланың аристократиясы үстемдік етті. Француз билігі кезінде қалалар өркендегендіктен азаматтық толқулар азайды, бірақ тұз салымының енгізілуі Метцте белгілі бір наразылық тудырды. 1643 жылы Людовик XIV таққа отырғанда, ол Метц, Туль және Верден тұрғындарының артықшылықтарын өзінің "жақсы және адал поддандылары" ретінде растады. Үш епископтықтың иеленуі 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартымен Киелі Рим империясы тарапынан ресми түрде мойындалды. Провинцияның аумағы 1659 жылғы Пиреней келісіміне сәйкес Францияға берілген Люксембург герцогтығының Тьонвиль (Диденхофен) айналасындағы бөліктерімен, сондай-ақ 1661 жылы қосылған бірнеше Лотарингия ауылдарымен кеңейтілді. 1777 жылы құрылған және кейде "Лотарингияның төртінші епископтығы" ("le Quatrième Évêché lorrain") деп аталған Сен-Дие епархиясы тарихи тұрғыдан үш епископтықпен байланысты емес.