Кіріспе
Еллиндік білім беру және философиялық мекеме
журналы
Александрия Мұсейон (Μουσεῖον τῆς Ἀλεξανδρείας; Musaeum Alexandrinum), оған Александрия кітапханасы да кірген, Птолемей I Сотер және оның ұлы Птолемей II Филадельф құрған деп есептеледі. Алғашқыда "мұсейон" сөзі Музаларға арналған, музыка мен поэзияны зерттеумен байланысты кез келген орынды білдірген, бірақ кейін Платон академиясы және Аристотельдің Лицейі сияқты білім орталықтарымен байланысты болды. Птолемейлер өздерінің Мұсейон мен кітапханасын эллиндік әлемнің ең көрнекті ғалымдарын біріктіру және сол кездегі барлық белгілі кітаптарды жинау мақсатымен құрған делінеді. "Мұсейон" сөзі қазіргі "мұражай" терминінің түбірі болып табылады, бірақ ол өнер туындыларының жинағын білдірмейді.
Тарих
Иоганн Цецестің айтуынша, Музей – Египеттің Александрия қаласында Птолемей I Сотер (б.з.д. 367 – б.з.д. 283) құрған мекеме, бірақ Птолемей II Филадельф (б.з.д. 309–246) оны аяқтаған болуы мүмкін. Музалардың қорғауында жиналған қауым ретінде Музей ғасырлар бойы Птолемейлердің патшалық отбасының, кейіннен Рим императорларының қамқорлығымен қолдау тапты. Ренессанстан бері дамыған қазіргі заманғы мұражайдан айырмашылығы, Александрия Музейінде Птолемейлердің бәсекелесі Аттал Пергам кітапханасында жинағандай, өнер туындылары ретінде ұсынылған мүсіндер мен суреттер жинағы болған жоқ. Керісінше, ол Гелленстік әлемнің ең жақсы ғалымдарын өзіне тартқан оқу орны болды, Germain Bazin айтқандай, "Принстон қаласындағы Жоғары зерттеу институтына немесе Париж қаласындағы Франция колледжіне ұқсас". Музейде қандай да бір уақытта қанша ғалым өмір сүргені белгісіз, өйткені сақталған мәліметтер аз және қысқа. Алайда, ғалымдар мен қызметкерлердің жалақысын мемлекет төлеп, салық төлемеген көрінеді. Страбонның айтуынша, оларға тегін қонақ үй, асхана және қызметшілер берілді. Грек шығармаларынан басқа, египет, ассириялық, парсы, еврей және басқа тілдерден кейбір шетелдік мәтіндер де аударылған. Бұл сипаттамаға сәйкес, Музейде шатыры бар жаяу жүргінші жолы, орындықтар аркадасы және ғалымдар әдетте тамақтанып, идеялармен бөлісетін қоғамдық асханасы болды. Алайда, ғимарат анатомиялық зерттеулер немесе астрономиялық байқаулар үшін қолайлы орын болатыны белгісіз. Александрия кітапханасынан басқа, жақын маңдағы Серапеумда (Серапис ғибадатханасы) басқа кішігірім кітапхана орналасқан, ол Музей ғалымдарынан басқа адамдарға да ашық болуы мүмкін. Иоганн Цецес және басқа да Византиялық дереккөздер одан кейін басқа директорларды атамайды, бірақ Оксиринх фрагментінде төрт белгісіз "бақылаушы" аталады, ал б.з.д. 80 жылдардағы жазбада Пафостың Онесандры кітапханаға тағайындалғаны туралы айтылады. 47 жылғы Александрия қоршауы кезінде кітапхананың кейбір бөліктері өртеніп, жойылған деген мәліметтер бар. Музей Рим билігі кезінде де жалғасып, бұрынғы салтанатына қайта ие бола алмады. Император Клавдий біздің заманымыздың бірінші ғасырында қосымша ғимаратты қосты, ал көп ұзамай император Каракалла біздің заманымыздың 216 жылы Музей мүшелігін уақытша тоқтатты. Музейді де қамтитын сарайлар мен бақтар кешені – Брухеон, 272 жылы император Аврелианның бұйрығымен өртенген болуы мүмкін, бірақ сол кездегі бастапқы ғимараттардың қаншасы бар екені нақты белгісіз. Кейінгі дереккөздердегі шашыраңқы сілтемелер 4-ші ғасырда басқа жерде салыстырмалы мекеме құрылғандығын көрсетеді, бірақ оның ұйымы туралы аз мәлімет бар және оның алдыңғысының ресурстары болған деп болмайтындығы. Александриялық математик Тео (шамамен б.з.д. 335 – шамамен 405), философ Гипатияның әкесі, 10-ғасырдағы Судада "Музейден келген адам" деп сипатталған, бірақ оның онымен қандай байланысы болғаны анық емес. Захария Ретор мен Газалық Эней екеуі де V ғасырдың аяғында "Музей" деп аталатын нақты кеңістік туралы айтады.
According to this description, the Mouseion featured a roofed walkway, an arcade of seats, and a communal dining room where scholars routinely ate and shared ideas. However, it is unclear if the premises provided accommodations for anatomical research or astronomical observations. In addition to the Library of Alexandria, another smaller library was housed in the nearby Serapeum (Temple of Serapis), which may have been open to people other than Mouseion scholars. Johannes Tzetzes and other Byzantine sources do not mention any further directors after him, albeit four obscure 'caretakers' are mentioned in an Oxyrhynchus fragment, and an inscription from the 80s BC speaks of a certain Onesander of Paphos being appointed to the Library. There are reports that, during the Siege of Alexandria in 47 BC, parts of the library collection caught fire and were destroyed. Despite the fact that the Mouseion continued as an institution under Roman rule, it never regained its former glory. Emperor Claudius added an additional building in the first century AD, and much later the emperor Caracalla temporarily suspended Mouseion membership in 216 AD. The Brucheion, the complex of palaces and gardens that included the Mouseion, was probably destroyed by fire on the orders of Emperor Aurelian in 272 AD, although it is not known with certainty how much of the original buildings existed at the time. Scattered references in later sources suggest that another comparable institution was established in the 4th century at a different location, but little is known about its organisation and it is unlikely to have had the resources of its predecessor. The mathematician Theon of Alexandria (ca. 335 – ca. 405), father of the philosopher Hypatia, is described in the 10th century Suda as "the man from the Mouseion," but it is not clear what connection he actually had with it. Zacharias Rhetor and Aeneas of Gaza both speak of a physical space known as the "Mouseion" in the late 5th century.
Мұра
Птолемейлер грек тарихының өзгеру кезеңінде, ауызша мәдениеттен әдеби мәдениетке көшу кезінде түпнұсқалық Мусейонды құрды. Сол жерде жиналған ғалымдардың арасында: ақын және алғашқы толық кітап каталогын (Пинаки) жариялаған Каллимах болды. Зенодот – Александрия кітапханасының алғашқы бас кітапханашысы, Гомер филологиясының негізін қалаушы. Родос Аполлонийі – эпостық ақын және жаңашыл “Аргонавтика” еңбегінің авторы. Киринеялық Эратостен – Птолемей III Эвергеттің кезінде бас кітапханашы болған және әдебиет тану, философия, география және математика (мысалы, жай сандарды анықтауға арналған решети және Жердің көлемін өлшеу) салаларында жұмыс істеген ғалым. Самотракиялық Аристарх – ежелгі дүниенің ең көрнекті грамматигі, қазіргі сындық басылымдарда қолданылатын шартты белгілерді ойлап тапқан. Александриялық Дидим, “кітап ұмытушы” (βιβλιολάθας) деп аталған, классикалық авторларға қатысты 4000-нан астам түсіндірме жазған. Мусейон мүшелері тарихи, әдеби және ғылыми еңбектердің сақталуын және жаратылуын қамтамасыз етті, олар ғасырлар бойы батыс мәдениетінің бір бөлігі болып қала берді. Олардың еңбегінің арқасында бүгін де Гомерді және трагедияларды оқуға мүмкіндік бар. Музаларға арналған мекеме ретінде “мусейон” сөзі қазіргі “музей” сөзінің бастауы болды. Жаңа заман Франциясында бұл сөз бір шатыр астында біріккен ғалымдар қауымын да, сонымен қатар олардың жинақтарын да білдірді. Француз және ағылшын жазушылары бұл жинақтарды бастапқыда “қызықты нәрселердің кабинеті” деп атаған. 17 ғасырдағы Джон Трэдскант Үлкен және оның ұлы Джон Трэдскант Кішінің жинағының каталогы Оксфордтағы Эшмолеан мұражайының негізін құрады. Ол “Musaeum Tradescantianum: немесе сирек кездесетін заттар жинағы” деген атпен жарияланды және 1656 жылы Лондонның South Lambeth аймағында Джон Трэдскант сақтаған.
Callimachus, a poet and the first to publish a comprehensive book catalogue (the Pinakes). Zenodotos, the first head librarian of the Library of Alexandria, who laid the foundations for Homeric philology. Apollonius of Rhodes, epic poet and author of the ground breaking Argonautica. Eratosthenes of Cyrene, head librarian under Ptolemy III Euergetes and a polymath, who worked on literary criticism, philosophy, geography, and mathematics (e. g., his sieve for prime numbers and his measure of the Earth’s circumference). Aristarchus of Samothrace, arguably the greatest grammarian of antiquity, who invented conventional signs nowadays used in critical editions. Didymos of Alexandria, known as βιβλιολάθας (“Book Forgetting”), who reportedly composed more than 4,000 commentaries on classical authors. The members of the Mouseion ensured the preservation and production of historical, literary, and scientific works, which would remain part of the Western heritage for centuries, and thanks to their efforts today one can still read Homer and the tragedians. As an institution dedicated to the Muses, the word mouseion became the source for the modern word museum. In early modern France, it denoted as much a community of scholars brought together under one roof as it did the collections themselves. French and English writers often referred to these collections originally as a "cabinet of curiosities." A catalogue of the 17th century collection of John Tradescant the Elder and his son John Tradescant the Younger was the founding core of the Ashmolean Museum in Oxford. It was published as Musaeum Tradescantianum: or, a Collection of Rarities. Preserved at South Lambeth near London by John Tradescant (1656).