Әлеуметтік мәртебе және әлеуметтік мобильділік: Мәдени капитал тұжырымы

Кіріспе

Әлеуметтік мәртебе және әлеуметтік ұтқырлық ұғымы

Әлеуметтану саласында мәдени капитал – адамның әлеуметтік активтерінен (білім, интеллект, сөйлеу стилі, киім кию стилі, әлеуметтік капитал және т.б.) тұрады, ол қабатталған қоғамда әлеуметтік ұтқырлықты ынталандырады. Мәдени капитал тәжірибе экономикасының (яғни, алмасу жүйесінің) ішіндегі әлеуметтік қатынас ретінде жұмыс істейді және әлеуметтік мәртебе мен билік беретін жинақталған мәдени білімді қамтиды; осылайша, мәдени капитал қоғамның сирек және құнды деп санайтын материалдық және символдық игіліктерді ажырата алмайды. Мәдени капиталдың үш түрі бар: (i) денеге сіңген капитал, (ii) объективті капитал және (iii) институционалды капитал. Пьер Бурдье мен Жан-Клод Пассерон «Мәдени өндіріс және әлеуметтік өндіріс» (1977) атты мақаласында мәдени капитал терминін ойлап тауып, анықтады. Бурдье кейін бұл ұғымды «Капиталдың түрлері» (1985) атты мақаласында және «Мемлекеттік аристократия: билік саласындағы элиталық мектептер» (1996) кітабында адамның білімі (білім және интеллектуалдық дағдылар) қоғамда жоғары әлеуметтік мәртебеге қол жеткізуде әлеуметтік ұтқырлықты қамтамасыз ететінін түсіндіру үшін дамытты.

Шығу тегі

"Мәдени көшіру және әлеуметтік көшіру" (1977) еңбегінде Пьер Бурдье мен Жан-Клод Пассерон 1960 жылдардағы Францияның білім беру жүйесіндегі балалардың үлгерім деңгейі мен академиялық жетістіктері арасындағы айырмашылықтарды түсіндіру үшін "мәдени капитал" тұжырымдамасын енгізді. Бурдье осы ұғымды "Капиталдың түрлері" атты мақаласында (1985) және "Мемлекеттік аристократия: билік саласындағы элиталық мектептер" (1996) кітабында одан әрі дамытты. Мақалада Бурдье мәдени капиталды капиталдың басқа екі түрімен бірге қарастырады: экономикалық капитал, ол экономикалық ресурстарды (ақша, активтер, мүлік) иеленуді білдіреді; және әлеуметтік капитал, ол институционалды қарым-қатынастардың берік желісіне ие болу арқылы туындайтын нақты және потенциалды ресурстарды қамтиды.

Тұрғылықты жері және өрісі

Жеке тұлғаның мәдени капиталы оның тұрмысымен (яғни, қалыптасқан көзқарастар мен бейімділіктерімен) және әлеуметтік кеңістігімен (яғни, әлеуметтік позицияларымен) байланысты, олар әлеуметтік қатынастар жүйесі ретінде құрылады. Адамның тұрмысы – отбасы мен отбасылық ортаның оған сіңірген интеллектуалдық қасиеттері мен бейімділіктерінен қалыптасады, және ол адамның мінез-құлқында көрінеді. Осылайша, адамның тұрмысының әлеуметтік қалыптасуына отбасы, әлеуметтік таптың объективті өзгерістері және күнделікті өмірдегі басқа адамдармен болатын әлеуметтік өзара әрекеттесулер әсер етеді; сонымен қатар, адамның тұрмысы әлеуметтік кеңістіктегі өз позициясын өзгерткенде де өзгеріске ұшырайды. Әлеуметтік кеңістік – әлеуметтік топтар белгілі бір әлеуметтік ортада мәдени капиталдың мәнін анықтауға және бекітуге тырысқанда туындайтын қақтығыстардың нәтижесінде құрылатын әлеуметтік позиция орны; сондықтан, әлеуметтік кеңістікке байланысты мәдени капиталдың бір түрі бір уақытта заңды да, заңсыз да болуы мүмкін. Осылайша, мәдени капиталдың бір түрін заңды түріне келтіру (қоғамдық мойындау) тәртібсіз болуы мүмкін және символдық капиталдан туындайды.

Объективті мәдени капитал

Объективті мәдени капитал – адамның меншігін құрайды (мысалы, өнер туындысы, ғылыми құралдар сияқты), оны экономикалық пайда табу үшін (сатып алу және сату) беруге болады, сондай-ақ мұндай заттарға ие болу арқылы мәдени капиталға ие екенін символдық түрде көрсетуге мүмкіндік береді. Алайда, адам өнер туындысына ие болғанда (объективтенген мәдени капитал), оны тұтынуы (мәдени мағынасын түсінуі) үшін бұрынғы мәдени капиталдың тиісті тұжырымдамалық және тарихи негіздері болуы керек. Сондықтан мәдени капитал өнер туындысын сату кезінде берілмейді, тек сатушы сатып алушыға туындының маңыздылығын түсіндірген жағдайда, кездейсоқ және тәуелсіз жағдайларда берілуі мүмкін.

Институционалды мәдени капитал

Институционалды мәдени капитал – институттың адамның мәдени капиталын, әдетте академиялық дәрежелерді немесе кәсіби біліктілікті ресми мойындауы. Институционалды мәдени капиталдың ең маңызды әлеуметтік қызметі еңбек нарығында (жұмыста) көрінеді, онда ол адамның мәдени капиталының жиынтығын сапалық және сандық өлшемдер түрінде көрсетуге мүмкіндік береді (бұл өлшемдер басқа адамдардың мәдени капиталының өлшемдерімен салыстырылады). Институционалдық мойындау мәдени капиталды экономикалық капиталға айналдыруды жеңілдетеді, сатушының өзінің мәдени капиталын сатып алушыға сипаттауға мүмкіндік беретін (практикалық шешім) құрал ретінде қызмет етеді. Авторлар бір географиялық орналасқан жерде (баспанада) жұмыс істейтін екі бөлек сала және олардың әрқайсысында қолданылатын және бағаланатын капитал түрлері туралы айтады. Олар қалай үйсіз адамдардың «қызметкерлер бекіткен капиталы» немесе «клиенттер бекіткен капиталы» болуға болатынын көрсетеді және баспанада олардың екі саланың қайсысында әрекет ететініне байланысты бір уақытта қалаулы да, қалаусыз да, бағалы да, кемсітілген де болуы мүмкін екенін көрсетеді. Авторлар «ақпараттық дәуірдегі буржуазиялық технологияларды білу және оларды жақсы қабылдау мәдени капиталдың қосымша түрі болып саналады, бұл оларды иеленген отбасыларға артықшылық береді» дейді. Атап айтқанда, компьютерлер – объективті мәдени капиталдың бір түрін құрайтын «машиналар». Хейдждің нәсіл туралы пікірі Бурдьедің мигранттар мен олардың лингвистикалық капиталы және тұрмысы туралы көзқарасынан өзгеше. Шын мәнінде, Хейдж «ақ түс» ұғымын қалыптастырады. Бурдье теориясы мәдени капиталдың қазіргі заманғы түрлерін көрсету үшін кеңейтілді. Мысалы, Асаф Ниссенбаум мен Лимор Шифман (2017) интернет-мемдер тақырыбында зерттеу жүргізіп, 4chan веб-сайтын пайдаланып, осы мемдерді мәдени капиталдың түрлері ретінде қалай қарастыруға болатынын талдады. Дискурс мемдердің 4chan-дағы түрлі «бөлмелер» сияқты әртүрлі форумдар мен орталарда көрініс табуы мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар, ғалымдар Бурдье теориясын дін саласына да қолданды, онда көрініс тапқан мәдени капитал орта тапқа ерекше діни стильдер мен талғамдарды дамытуға мүмкіндік береді. Осы стильдер мен талғамдар арқылы олар төменгі топтардан келген достарға қарсы символдық топтық шекараларды салады.

Institutionalized cultural capital comprises an institution's formal recognition of a person's cultural capital, usually academic credentials or professional qualifications. The greatest social role of institutionalized cultural capital is in the labor market (a job), wherein it allows the expression of the person's array of cultural capital as qualitative and quantitative measurements (which are compared against the measures of cultural capital of other people). The institutional recognition facilitates the conversion of cultural capital into economic capital, by serving as a heuristic (practical solution) with which the seller can describe his or her cultural capital to the buyer. The authors talk of the two separate fields that operate in the same geographic location (the shelter) and the types of capital that are legitimate and valued in each. Specifically they show how homeless people can possess "staff sanctioned capital" or "client sanctioned capital" and show how in the shelter, they are both at the same time, desirable and undesirable, valued and disparaged, depending on which of the two fields they are operating in. The authors state that "a familiarity with, and a positive disposition towards the use of bourgeoisie technologies of the information age can be seen as an additional form of cultural capital bestowing advantage on those families that possess them." Specifically computers are "machines" that form a type of objectified cultural capital, Hage's discussion around race is distinct from Bourdieu's treatment of migrants and their amount of linguistic capital and habitus. Hage actually conceives of "whiteness"

Bourdieu's theory has been expanded to reflect modern forms of cultural capital. For instance, studies conducted by Asaf Nissenbaum and Limor Shifman (2017) on the topic of internet memes, utilising the website 4chan to analyse how these memes can be seen as forms of cultural capital. Discourse demonstrates the different forums and mediums that memes can be expressed through, such as different 'boards' on 4chan. Additionally, scholars have extended Bourdieu's theory to the field of religion where embodied cultural capital allows middle classes for developing distinctive religious styles and tastes. Through these styles and tastes, they draw symbolic class boundaries in opposition to co believers from lower class backgrounds.

Білім

Әлеуметтанушы Пол ДиМаджио Бурдьедің мәдени капиталға қатысты көзқарасын және білім берудегі оның ықпалын кеңейтеді: "Бурдьеге сүйене отырып, жоғары сынып оқушыларының мәдени капиталын өнер, музыка және әдебиет саласындағы қатысуы туралы өздерінің баяндамалары арқылы өлшеймін". Зейнеткер педагог Джон Тейлор Гатто "Мектепке қарсы" (2003) атты мақаласында заманауи білім беруді талқылайды. Мәдени капиталдың байланысын Александр Инглис жасаған "Орта білім беру принциптері" (1918) еңбегімен қарастыруға болады, онда американдық мектептің 1820 жылдардағы пруссиялық мектептерге қаншалықты ұқсас екені көрсетілген. Мақсат – балаларды пән, жас және емтихан нәтижелері бойынша бөліп, топтарға жіктеу. Инглис заманауи білім берудің алты негізгі функциясын ұсынады; Инглис тізімдеген үшінші, төртінші және бесінші негізгі функциялар мәдени капиталмен байланысты және мектепте әр баланың мәдени капиталын жас кезінен бастап қалай қалыптастыратынын сипаттайды:

Диагностика және бағыт беру (функция #3): Мектеп математикалық және айғақтар негізіндегі мәліметтерді жинақтап, әр оқушының қоғамдағы лайықты рөлін анықтауға тиіс. Дифференциация (функция #4): Оқушының әлеуметтік рөлі анықталғаннан кейін, балалар рөлдері бойынша сұрыпталып, тек олардың болашақ әлеуметтік мақсатына сай білім алады. Таңдау (функция #5): Бұл Дарвиннің табиғи іріктеу теориясының "бақытты нәсілдерге" қатысты қолданылуы. Мақсат – американдық қоғамға жақсы тұқымды өсіру арқылы көмектесу. Мектептер әлеуметтік жағынан бейімсіздерді нашар бағалармен, түзету сабақтарына жіберу және басқа да айқын әлеуметтік жазалармен белгілеуге тиіс, осылай олардың сыныптастары оларды интеллектуалды деңгейі төмен деп қарап, қабылдайды және оларды өмірдің репродуктивтік (жыныстық, экономикалық және мәдени) бәсекесінен шеттетеді. Мектептегі ұсақ қорлаудың мақсаты осы еді: "Бұл – ағынға құйылған лас су". Бұл үш функция тікелей мәдени капиталмен байланысты, себебі мектепте балалар әлеуметтік жағдайлары бойынша кемсітіліп, оларды сол әлеуметтік рөлді сақтауға қабілетті ететін бағытта когнитивтік тұрғыдан орналастырылады. Бұл олардың белгілі бір әлеуметтік тобына апаратын жол; ал бесінші функция кезінде олар артықшылықты балаларға әлеуметтік жағынан ұнамайды, сондықтан олар төменгі әлеуметтік топта қалады. Стантон Салазар мен Дорнбуш (1995) мектептегі қажетті мәдени (әдістемелік және тілдік) капиталға ие адамдардың осы капиталды "құралдық қатынастарға" немесе институционалдық агенттермен әлеуметтік капиталға қалай айналдыратынын зерттейді, олар адамға құнды ресурстарды беру арқылы мектептегі жетістіктерін арттырады. Олар бұл – Бурдье теориясының толықтырылған түрі екенін айтады. Дюмей (2002) білім берудегі жетістіктерді арттыру үшін мәдени капиталдың қабілетін анықтау үшін гендерлік айнымалыны енгізеді. Автор гендер мен әлеуметтік жағдайдың мәдени капиталдан алуға болатын пайданы қалай өзгерткенін көрсетеді. Шындығында, "Айырмашылықта" Бурдье былай деп жазады: "Сексуалдық қасиеттер сыныптық қасиеттерден ажырамас, өйткені лимонның сары түсі оның қышқылдығынан ажырамас". Ол білім беру жүйесіндегі жалпы теориясында гендерлік айырмашылықтарды толыққанды түсіндірмеген.

Diagnosis and direction (function #3):↵School is meant to determine the proper social role of each student, by logging mathematic and anecdotal evidence into cumulative records. Differentiation (function #4): Once the social role of a student is determined, the children are sorted by role and trained only as merited for his or her social destination. Selection (function #5): This refers to Darwin's theory of natural selection applied to "the favoured races". The idea is to help American society by consciously attempting to improve the breeding stock. Schools are meant to tag the socially unfit with poor grades, remedial schooling placement, and other notable social punishments that their peers will then view and accept them as intellectually inferior, and effectively bar them from the reproductive (sexual, economic, and cultural) sweepstakes of life. That was the purpose of petty humiliation in school: "It was the dirt down the drain." The three functions are directly related to cultural capital, because through schooling children are discriminated by social class and cognitively placed into the destination that will make them fit to sustain that social role. That is the path leading to their determined social class; and, during the fifth function, they will be socially undesirable to the privileged children, and so kept in a low social stratum. Stanton Salazar & Dornbusch (1995) examine how those people with the desired types of cultural (and linguistic) capital in a school transform this capital into "instrumental relations" or social capital with institutional agents who can transmit valuable resources to the person, furthering their success in the school. They state that this is simply an elaboration of Bourdieu's theory. Similarly, Dumais (2002) introduces the variable of gender to determine the ability of cultural capital to increase educational achievement. The author shows how gender and social class interact to produce different benefits from cultural capital. In fact in Distinction, Bourdieu states "sexual properties are as inseparable from class properties as the yellowness of lemons is inseparable from its acidity." He simply did not articulate the differences attributable to gender in his general theory of reproduction in the education system.