Кіріспе
Ресейде туған американдық актриса Сара Адлер (қыздығы Левицкая, кейбір дереккөздер Левицкий немесе Левицкий деп атайды, Льюис фамилиясын қабылдады; 26 мамыр 1858 – 28 сәуір 1953) – мансабын негізінен АҚШ-та жасаған идиш театрының актрисасы. Ол идиш театрының "анасы" немесе "герцогинясы" деп белгілі болды. Ол Джейкоб Адлердің үшінші әйелі және көрнекті актерлер Лютер мен Стелла Адлердің, сондай-ақ, аз танымал актерлер Джей, Джулия, Франсис және Флоренс Адлердің анасы болды. Оның 300-ге жуық басты рөлдерінің ішіндегі ең танымалдары Якоб Гординнің Толстойдың "Қайта тірілу" романы негізінде жазылған "Катюша Маслова" және Гординнің "Баспанасыз" пьесасындағы "Батьшева" рөлдері болды. Ол жасөспірім кезінде жергілікті әуесқойлық қойылымдарда өнер көрсетті. Ол орыс тілінде өсіп, идиш театрына қатысу арқылы ғана идиш тілін үйренді.
Sara Adler (née Levitskaya, some sources give Levitsky or Levitzky, changed to Lewis; 26 May 1858 – 28 April 1953) was a Russian actress in Yiddish theater who made her career mainly in the United States. She was known as the "mother" or "duchess" of Yiddish theater. She was the third wife of Jacob Adler and the mother of prominent actors Luther and Stella Adler, and lesser known actors Jay, Julia, Frances, and Florence Adler. The most famous of her 300 or so leading roles included the redeemed prostitute Katusha Maslova in Jacob Gordin's play based on Tolstoy's Resurrection and Batsheva in Gordin's The Homeless. During her teens, she performed in local amateur productions. She grew up speaking Russian, only learning Yiddish through her participation in Yiddish theater.
Еуропадағы алғашқы мансабы
Он жеті жасында Адлер идиш труппасына қосылды, ол провинциялық идиш театрының жетекшісі еді. Императорлық Ресейде идиш театрына тыйым салынғаннан кейін, Морис пен Сара Хайн 1881 жылы Лондонға кетіп, Ресейде Александр II-нің қазасынан кейін идиш театрына тыйым салынды. Лондонға барған соң Хайннің труппасы Джейкоб Адлердің труппасымен бірікті, ал 1883 жылы Нью-Йоркке аттанды. Сара "Мадам Хайн" рөлінде Шомердің "Жетімдер" пьесасындағы басты рөлді ойнады.
Америкадағы мансап
1890 жылы Морис пен Сара ажырасты. Ол Адлердің Финкель Фейнман Могулеско труппасына драмалық және оперетталық рөлдерде басты актриса ретінде қосылды. 1891 жылы ол Адлерге үйленді, ол өзі Дина Штеттинмен қысқа мерзімді екінші некеден ажырасып кеткен еді. Ол және Адлер келесі үш онжылдық бойы Нью-Йорктегі идиш тіліндегі театрдың ең көрнекті актерлерінің қатарында болды. 1891 жылы Адлер күйеуі режиссерлік еткен Джейкоб Гординнің «Сибирь» қойылымында ойнады, бұл идиш тіліндегі театрдың қалыптасуының бастамасы деп есептелді (бұрынғы водевиль мен мелодрамадан өзгеше). Келесі жылы ол «Идиш патшасы Лир» қойылымында Теитель рөлін ойнады, осы рөлді келесі тридцать жыл бойы қайталады. Ол Гордин, Х. Лейвик және Перец Хиршбейннің пьесаларында көптеген маңызды кейіпкерлерді сомдады. Сондай-ақ, ол басқа тілдерде жазылған пьесалардың кейіпкерлерін идиш тіліне аудармада ойнады, мысалы, «Қуыршақ үйіндегі» Нора рөлін. Ол және Джейкоб кәсіби және қаржылық тұрғыдан табысқа жетті, еврей суретшілері мен зиялыларының орталығында болды. Олар екеуі де 1908 жылы Джейкоб Гординнің «Бейнесары» пьесасында ойнады. 1911 жылы ол Гординнің «Елиша Бен Абуя» пьесасында (алғаш рет 1906 жылы қойылған) ойнады. 1914 жылы Иван Абрамсонның «Ата-ананың күнәлары» атты үнсіз фильмінде түсті. Бұл фильм оның түскен жалғыз екі фильмінен бірі болды. Күйеуінің 1920 жылы инсульт алғаннан және 1926 жылы қайтыс болғаннан кейін ол сирек-сирек ғана сахнаға шықты. 1939 жылдың 14 наурызында оның 50 жылдық еңбегі Ұлттық театрдың сахнасында марапатталды, онда ол «Қайта тірілу» пьесасының үшінші әрекетін орындады. Сара Адлер күйеуімен бірге ойнаған басты рөлдерімен есімдері сақталғанмен, ол Бруклиндегі «Новелти» театрында жекелеген қойылымдар ұйымдастырды, онда Ибсен мен Шоудың шығармаларын (идиш тілінде) ағылшын тіліндегі көрермендерге таныс болғанға дейін көрсетті. Ол сонымен қатар француз феминисі Эжен Брюдің шығармаларын да ұсынды. Рудольф Шилдкраут Венада Макс Рейнхардтпен дауласқаннан кейін, Сара Адлер оны Бруклинге шақырып, Гординнің Лео Толстойдың «Крейцер сонатасы» пьесасының сахналық нұсқасында күйеу рөлін ойнатты. Бұл қойылымға Джейкоб Бен Ами (Вильня труппасымен байланысты), сондай-ақ Адлердің балалары Стелла және Лютер Адлер де қатысты.
Кейінгі өмір және өлім
Қартайған шағында көп ойнамаса да, Адлер белсенді өмір салған. 70 жасқа келгенде ол танго үйреніп, соңғы ауруына дейін әр түні түнгі жарыққа дейін достарымен бірге уақыт өткізді. Адлер ұзаққа созылған аурудан кейін 1953 жылғы 28 сәуірде Нью-Йорк қаласында қайтыс болды.
Жеке өмір
Адлердің Хайнемен екі ұлы болды, Жозеф және Макс Хайне. Адлерлердің бес баласы болды: Франсис (1892), Джей (1896), Джулия (1899), Стелла (1902) және Лютер (1903), олардың бәрі актерлікпен айналысты. Олардың некесі даулы болды, көптеген адалдықтар, ажырылыстар мен қайта қосылулар орын алды. Бірде Сара күйеуінің опасыздығынан кейін санаторийге түсті, ал екіншіде ол махаббаттас алып, туберкулез ауруының басталуына дейін қарсылас театр құруды жоспарлады, бірақ содан кейін ол бұл жоспардан бас тартып күйеуіне оралды. Бірде Джейкоб Адлер оны тастап, басқа әйелмен бірге тұрғанда, Сара Адлер мен Рудольф Шилдкраут жеке компания құрды, онда Сара актерлікпен қатар, костюмдерді жобалаудан бастап тігуге және үзіліс кезінде сатылатын жемістерді жылтыратуға дейін барлық жұмыстарды өзі атқарды.
Оқулар
Адлер, Джейкоб, Сахнадағы өмір: Толғаулар, Лулла Розенфельд аударған және түсіндірмелермен, Кнопф, Нью-Йорк, 1999, 266, passim. Адлер, Сара, «Британника энциклопедиясы» сайтындағы «Америка тарихындағы әйелдер» бөлімінен. 2005 жылдың 22 ақпанында қарастырылды.