Тонган әйел құдайы Хавеа Хикулео және әлемнің жаратылуы

Кіріспе

Тонганың әлем құдайы
Тонга құдайы
Тонга мифологиясында Хавеа Хикулео – әлем, Пулуту құдайы. Као, Тофуа, Хунга Хаапай, Хунга Тонга, Летте және Фонуалей аралдары Хикулеоның аспаннан лақтырған тастарынан пайда болған. Олардың бәрі – вулкандық аралдар. Ал қалған (коралл) аралдарды оның інісі немесе туысы Мауи теңізден шығарған.

Мифология

Хикулеоның ата-бабалары, бір дереккөзге сәйкес, Пилье (басқалары бойынша Лиму) және Келе құдайы болды, олар Пулутудан келді және өздерінің балалары үшін Тонгамамао мифтік жерін жаратты. Олардың ұлы Тоиукамеа "Жасырын темір" және қызы Маиамоаалугон "Естілудің патшалық ойыны" бір-біріне үйленіп, балалары болды. Бұл жұп қазіргі заманғы ойлап табу сияқты көрінеді, себебі "темір" сөзі еуропалықтармен қарым-қатынас орнағаннан кейін пайда болды; басқа хабар берушілер бұл буынды жіберді. Олардың балаларының арасында көптеген ұлдары болды, соның ішінде Тауфулифонуа ұлы және Хавеа Лолофонуа қызы. Бір күні олар жағажайда жалаңаш жатып, әлі күнге дейін күнәсіз болғандықтан, аяқтарын теңізге салды. Толқын көтеріліп, оларды толығымен жапты. Содан кейін "тесіп өтетін" оо балығы жүзіп келіп, қыздың еріндерін сорып, оған зор қуаныш сыйлады. Балықты қуғаннан кейін, ұл оның зақымдалған жерлерін ақырын сипап көрді, бірақ ол оған жеңілдік бермеді. Содан кейін ол қолының орнына өзінің мүшесімен тырысты, және кенеттен қыз жұбаныш тапты. Осылайша жыныстық қатынас ойлап табылды, және Хавеа Хикулео көптеген балалардың біріншісі болды. Осы арада Тауфулифонуа мен Хавеа Лолофонуаның кіші інісі мен қарындасы, сондай-ақ егіздер, бір-біріне үйленді. Олар Фонуута "Құрлық тасбақасы" және Фонутахи "Теңіз тасбақасы" деп аталды, ал олардың баласы Мауи (яғни Мауи Мотуа, егер ол Тауфулифонуа мен Хавеа Лолофонуаның баласы болмаса) болды. Ал келесі кіші інісі мен қарындасы, сондай-ақ бір-біріне үйленген егіздер, Велеси'и "Кішкентай әуескер" және Велелахи "Үлкен әуескер" болды, олар Тангалоа (яғни Тангалоа Эики) тудырды. Тауфулифонуа қартайып, өлімге жақын келгенде, ол ғаламды бөліп берді: Тангалоа аспанды басқару үшін алды, Мауи жерді, ал Хавеа Хикулео Пулутудың иесі болды. Тангалоаның ұрпақтары кейіннен (құдайлық) Туи Тонга атанды, ол 'Ахоэитумен басталды. Мауи ұрпағы Туи Талау болды, ал Хикулео ұрпағы Лоу болды, және Туи Хатакалауаның тегін құрады. Бұл үштік (Хикулео, Мауи, Тангалоа) Фиджидегі Туи Пулуту империясының үстемдігінен Тонганы босату үшін күрескен болуы мүмкін, содан кейін жеңімпаздар олжаны бөлісті. Теориялық тұрғыдан алғанда, олар самоалықтар болуы мүмкін, бұл Тонга мен Фиджиді Туи Мануа империясының бөлігіне айналдырған болар еді. Бірақ сенімді дәлелдер немесе талаптар болмағандықтан, әлі күнге дейін Туи Мануа Тонга, Фиджи немесе басқа аралдарда болғандығы немесе билігі бар екендігі құпия болып қалуда.

Hikuleʻo's ancestors were, according to one source, the god Pil'e (Limu according to others) and the goddess Kele, who came from Pulotu and created the mythical land of Tongamamaʻo for their children to dwell in. They had a son Toiukamea "Hidden Iron" and a daughter Māʻimoaʻalōngona "Royal Game of Hearing" who married each other and had children. This pair seems to be a modern invention, since ukamea "iron" is a word that postdates European contact; other informants leave out this generation. Among their children were many sons, the boy Taufulifonua and the girl Havea Lolofonua. One day they lay on the beach, naked, as they were still innocent, with their legs in the sea. The tide rose and the water covered them more and more. Then an oʻo ("penetrate") fish swam along and started to suck from the girl's labia, which caused her a lot of joy. Once the fish had been chased away the boy tried to gently stroke her inflicted parts but that did not give her relief. Then instead of his hand, he tried it with his penis, and suddenly the girl was consoled. So copulation was invented, and Havea Hikuleʻo was the first of many children. Meanwhile, Taufulifonua and Havea Lolofonua's younger brother and sister, also twins, also married each other. They were named Fonuʻuta "Land Turtle" and Fonutahi "Sea Turtle" and their child was Maui (Maui Motuʻa, that is; if he was not the child of Taufulifonua and Havea Lolofonua themselves). And the next younger brother and sister, also twins who married each other, were Velesiʻi "Small Enticer" and Velelahi "Big Enticer", who brought forth Tangaloa (Tangaloa ʻEiki, that is). When Taufulifonua had become old and close to death, he divided the universe: Tangaloa got the sky to rule, Maui the earth, and Havea Hikuleʻo became the lord of Pulotu. Tangaloa's descendants would become later the (divine) Tuʻi Tonga starting with ʻAhoʻeitu. Maui's line became the Tuʻi Talau, while Hikuleʻo's offspring was Loʻau, and the ancestry of the Tuʻi Haʻatakalaua. The historical interpretation of this triumvirate (Hikuleʻo, Maui, Tangaloa) may be a struggle to liberate Tonga from the dominance of the Tuʻi Pulotu empire in Fiji, after which the victors could divide the spoils. Or theoretically they could have been Samoans, which made would have made Tonga and Fiji part of the so called Tuʻi Manuʻa empire. But without credible evidence or claim, it is still a mystery whether Tu'i Manu'a even existed or had power over the isles of Tonga, Fiji or any other.

Танымал мәдениетте

Америкалық тонгалық кәсіби күрескер Таула Фифита "HIKULEO" ринг есімімен өнер көрсетеді.