Кіріспе

Ибн Саудтың араб көшпелі тайпалық әскері. Ихван (الإخوان, Ағалар), көбінесе Ихван ман атаа Алла (إخوان من أطاع الله, Құдайға бағынғандардың ағалары) деп танылатын, дәстүрлі көшпелі тайпалардан құралған діни жауынгерлер тобы болды. Олар Ибн Саудтың маңызды әскери күшін құрады және Сауд Арабиясы Корольдігінде Арабия түбегінің көп бөлігінде оны билеуші ретінде орнатуда маңызды рөл атқарды. Ихван алғаш рет 1902 жыл шамасында пайда болды. Олар бедуин тайпаларын таратып, оларды Наджд аймағындағы тұрғын халықтың құдықтары мен оазистеріне қоныстандыруды мақсат тұтқан дін қызметкерлерінің күшінде туды. Олардың пікірінше, көшпелі өмір исламның қатаң талаптарына сай келмейді. Жаңадан ислам дініне өткен бедуиндер көшпелі шабуылшылардан исламның жауынгерлеріне айналдырылды. Ихванның дін қызметкерлері мен ұстаздары исламды тазарту және біріктіру идеясына берілді, ал жаңадан өткен Ихванның бір бөлігі діни салғырттыққа айыптап, Ибн Сауд әміріне қарсы шықты. 1924 жылы Хиджазды бағындыру бүкіл қазіргі Сауд мемлекетін Ибн Саудтың бақылауына алды. Содан кейін монарх Ихванның бір бөлігімен қақтығысқа түсті. Ол 1929 жылы Сабилла шайқасында олардың күшін жойды, одан кейін жауынгерлер Сауд Арабиясы Ұлттық гвардиясына қайта ұйымдастырылды.

Өмірбаян

Дэвид Комминс ғалымының айтуынша, 1913 жылы Ибн Сауд әл-Хасаны қайта басып алған кезде, Іхван (Ағалар) деп аталатын ынталы қозғалыс белгісіз жағдайда пайда болды. Салафи ғалымдары көшпелі тайпаларды жарастыруға, оларды жалған құдайларға табынудан Исламға көшіруге және Сауд Арабиясының кеңеюі үшін сарбаздарға айналдыруға шықты. Іхван Ибн Саудқа адалдықтан гөрі идеализмге негізделген, біріккен және ынталы діни жауынгерлерге айналды. Соның салдарынан Іхванның бір бөлігі өздерін жаратқан адамға қарсы бүлік көтерді, ол оларды талқандап, діни миссияға династиялық билікті қайта орнатты. Наджд аймағының құрғақ, шалғайы Сауд әулетінің билігінде болды және 18 ғасырдың ортасынан бері Вахабизм деп аталатын Исламдық қайта жаңғыру қозғалысы (кейбір ерекшеліктермен) діни үстемдік құрды. Вахабизм қала тұрғындарының қозғалысы болды және бедуин көшпелі малшыларын дәстүрлі түрде «діни білімсіздік, жахилия және осылайша, түрлендіруге жарамды материал» деп қарастырды. Бұл жағдайды түзету үшін бедуиндер ауыл шаруашылығына орналасқан елді мекендерге жиналды, онда оларға егіншілік, қолөнер немесе кәсіптік біліктерге үйретілді және «нағыз мұсылмандар» болуға тәрбиеленді. 1920 жылға қарай 52 хижра (хиджраның көпше түрі) және 1929 жылға қарай 120 елді мекен болды. Іхван дәстүрлі араб куфиясы (бас киім) орнына ақ тюрбан тағып, Сауд Арабиясынан тыс еуропалықтармен немесе арабтармен кездескенде беттерін жабатын. Тайпаларды бағындыру толығымен сәтті болмады, бұрынғы көшпелілер шабуылдарын жалғастырды, енді олар діни мақұлдауға ие болды және бұрынғыдан да қанды болды. Көшпелі шабуылшылардан айырмашылығы, Іхван «ер адамдарды тұтқынға алып, өлтіруімен» және кейде «балалар мен әйелдерді өлтіруімен» танымал болды. 1914 жылдан 1926 жылға дейін Ибн Сауд және оның одақтасы Вахаби дін басшылары Іхванды басқа көшпелілерге және Наджд қала тұрғындарына шабуыл жасаудан немесе қысым көрсетуден аулақ болуға шақырды. 1926 жылдан 1930 жылға дейін қақтығыс одан да күшейді, бұл Іхван басшыларының аз бөлігінің Ибн Саудты құлатуға жасаған бүлігі мен әрекетіне айналды. Мекке мен Мединаның екі қасиетті қаласын жаулап алғаннан кейін – бұл қалалар төрт ғасыр бойы Осман империясының құрамында болды және көптеген діни мәдениетті дамытты – Ибн Сауд «жаңа Сауд режимі қажылыққа кедергі келтірмейтініне мұсылман әлемін сендіруге» тырысты, ал Іхван «тамақтанып темекі шегуге және қабірлерде ғибадат етуге тыйым салу сияқты нормаларды қатаң сақтауға» талап етті. 1926 жылы әл-Артавияда өткен Іхван басшыларының мәжілісінде Ибн Сауд «сенім мен күпірлік арасында нақты ажыратуды сақтамағаны үшін» кінәлі деп танылды. Оның жасаған қателіктерінің арасында екі ұлына «күпірлік елдерге» (Файсал Англияға, Сауд Мысырға) саяхаттауға рұқсат беруі; (олардың пікірінше) Ирак пен Трансжорданиядан келген күпірлік көшпелілерге «Ислам жерінде» мал жаюға рұқсат беруі; Шииттерге мейірімділік көрсетуі; заманауи өнертабыстарды (автомобиль, телефон және телеграф) енгізуі; және (олардың санайтынындай) көшпелі тайпалардан заңсыз салық алуы. Ибн Сауд Іхванды олардың айыптамаларын діни ғалымдарға (уламаларға) жіберіп, олардың уахаби емес азаматтарға қатысты қатаң саясатты қолдау қажеттігі туралы келісімге келді, сонымен қатар тек билеушінің (Ибн Сауд) ғана джихад жариялауға құқылы екенін растады.

Қару-жарақ пен жауынгерлік стиль

Иквандар, тұрақты тайпалар болмағандықтан, негізінен найза, қылыш сияқты дәстүрлі қаруларға, сондай-ақ кейде көне түрдегі атыс қаруларына сүйенді. Көбінесе олар Арабия далаларында бедуиндер әрқашан қолданған шабуылдар түрінде шабуыл жасады. Бұл шабуылшылар көбінесе түйелерде, ал кейбіреулері жылқыда жүретін. Әдетте, тұтқынға түскен әрбір ер адамның мойны кесіліп өлтірілетін.

Трансжорданияға шабуылдар

1922 және 1924 жылдары британдық протекторат – Трансжордания әмірлігіне екі маңызды шабуыл жасалды. 1922 жылдың тамызында шамамен 1500 Ихван жауынгері, түйеге мініп, Екаб бин Мохая басқаруымен Транс-Иорданияға шабуылдады. Бір дерек бойынша, олар мақсаттарына – астанасы Амманға жетпес бұрын шегінді. Тағы бір дерекке сәйкес, британдық бронеавтомобильдер мен ұшақтар тарапынан жойылмас бұрын олар екі шағын ауылдың тұрғындарын қырғынға ұшыратты. 1924 жылдың тамызында тағы да ірі Ихван күштері, шамамен 4500 шабуылшыдан тұрады. Ирак полиция бекетін жою, Ұлыбритания мен Ибн Сауд (1927-1928 жж.) құрған Ирак пен Арабия арасындағы Сауд Арабиясының бейтарап аймағын бұзып, халықаралық жағдайға әкелді. Британдықтар жауап ретінде Надждты бомбалады. 1928 жылдың қазанында Ибн Сауд шақырған құрылтайда көтерілістің басшылары – Ибн Хумаид ад Дауиш және Ибн Хитлайн қызметтен алынды. 1929 жылдың 30 наурызында Сабилла шайқасында ауыр жеңіліске ұшырағаннан кейін, Ихванның негізгі күштері 1930 жылдың қаңтарында Сауд-Кувейт шекарасында британдық күштерге бағынды. Ибн Сауд Ихван көтерілісшілерін әскери тұрғыдан жеңуді "жазалау мен жақсартудың тиімді үйлесімімен" аяқтады, көтерілісшілердің наразылықтарымен келісетін, бірақ жақты қалған Ихванның наразылығын тудырмау үшін. Көтерілісшілердің басшылары Дууиш пен Ибн Буджад "Риядта тұтқын күйінде қайтыс болды". Олардың тайпалық ізбасарлары "түйелері мен жылқыларының басым бөлігін тартып алып" жазаланды. Тұрақсыз Ихванның қалдықтары Ибн Саудтың жаңа әскери мекемесінде бөлімдер құрды, бастапқыда Ақ армия (ақ түбік, шапан атынан) деп аталды, кейін Ұлттық гвардия деп өзгертілді. Оларға Хухайман әл Отайби басшылық етті, бұл 1921 жылы оның әкесінің бұрынғы Сауд короліне қарсы айыптауының жалғасы болды. Оқиға және оның салдары Сауд Арабиясының саяси, мәдени және әлеуметтік өмірінде консервативті дін қызметкерлерінің билігі мен ықпалының күшеюіне әкелді, бұл патшалықтың (сол кезде) модернизация мен батыстықтандыруға қатысты салыстырмалы түрде либералды көзқарасына күрт нүкте қойды.