Киберпанк жанрының түрлері мен эволюциясы

Кіріспе

Бұл болжамды көркем жанрдың қосалқы түрлері

Киберпанк жанрының пайда болуынан бері, көптеген киберпанк туындылары болжамды көркем әдебиетте, әсіресе ғылыми фантастикада жеке қосалқы түрлер ретінде мойындалды. Бұл туындылар міндетті түрде киберпанкке тән цифрлық және механикалық бағытталған ортамен шектелмейді, олар басқа да болашаққа қадам басатын, тіпті ретрофутуристік сипаттарды көрсете алады: өте жоғары деңгейде дамыған бір технологияға негізделген әлем (бұл ретрофутуризмге ұқсас фантастикалық немесе тарихи уақытына сәйкес келмейтін технология болуы мүмкін), қатал трансреалистік қалалық стиль немесе әлеуметтік тақырыптарға ерекше көзқарас. Стимпанк, осы қосалқы түрлердің ең танымалдарының бірі, «технологиялық фантазияның бір түрі» деп анықталды. Ғалымдар бұл қосалқы түрлердің постмодернистік әдебиеттегі стильдік орны және постколониализмнің тарихи перспективасымен күрделі байланысы туралы жазған. Киберпанк атауымен аталған басқа қосалқы түрлерге эльфпанк және мифпанк жатады.

Өмірбаян

Америкалық автор Брюс Бетке 1983 жылы осы аттас повесінде «киберпанк» терминін ойлап тапты, оны Ақпараттық дәуірге тән қабылдауларға шабыттанған «панк» жасөспірімдер буынына сипаттама беру үшін қолданды. Бұл термин Уильям Гибсон, Брюс Стерлинг, Джон Ширли, Руди Раккер, Майкл Суонвик, Пэт Кадиган, Льюис Шайнер, Ричард Кадрей және басқалардың туындыларына қолданылатын атау ретінде тез танылды. Ғылыми фантастика авторы Лоуренс Персон «посткиберпанк» терминін анықтағанда, «киберпанк» сипаттамаларын былай қорытындылады:
Классикалық «киберпанк» кейіпкерлері – қоғамның шетінде, көбінесе дистопиялық болашақта өмір сүретін, күнделікті өмірге қарқынды технологиялық өзгерістердің, компьютерленген ақпараттың кең таралған кеңістігінің және адам денесіне қатысты инвазивті түзетулердің әсеріне ұшыраған шеттенуші, жалғыз жандар еді. «Киберпанк» стилі – 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында дамыған цифрлық қоғамның нигилистік және подпольелік жағын көрсетеді. «Киберпанк» әлемі – антиутопиялық, яғни ол ғылыми фантастикада жиі кездесетін утопиялық көріністерге қарама-қарсы, мысалы, «Жұлдызды жол» әлемі сияқты, бірақ олардың кейбір элементтерін де қамтиды. Ол кейде жалпылама «киберпанк фэнтези» немесе «киберфэнтези» деп аталады – интернет немесе киберкеңістік туралы фантастикалық жанрдың туындысы. Ең танымал өкілдері ретінде Уильям Гибсон, оның стильдік және тақырыптық тұрғыдан ерекше жаңашылдығымен және ерекше повестері мен романдарымен, сондай-ақ Брюс Стерлинг, оның теориялық зерттемелерімен жиі аталады. Стерлинг кейінірек «киберпанк» терминін «жаңа интеграция түрі» деп анықтады – бұрын бөлек болған әлемдердің үйлесуі: жоғары технология мен заманауи подпольелік мәдениет. «Киберпанк» жанрының панк субмәдениетімен байланысы күмәнді және нақты «киберпанк» субмәдениетінің болмауымен қиындыққа тап болады. «Кибер» қозғалысы «киберпанк» көркем әдебиеттерімен ортақ тақырыптарды бөліседі және панк пен готикадан шабыттанса, кибермәдениет әлдеқайда танымал, бірақ аз анықталған, виртуалды қауымдастықтарды және жалпы киберкеңістікті қамтиды және көбінесе болашаққа қатысты оптимистік үміттерді білдіреді. Дегенмен, «киберпанк» табысты жанр ретінде қарастырылады, өйткені ол көптеген жаңа оқырмандарды қызықтырды және постмодернистік әдебиет сыншыларының қызығушылығын тудырған қозғалысты қамтамасыз етті. Сонымен қатар, автор Дэвид Бриннің пікірінше, «киберпанк» ғылыми фантастиканы негізгі бұқаралық ақпарат құралдары мен бейнелеу өнері үшін тартымды және пайдалы етті.

American author Bruce Bethke coined the term cyberpunk in his 1983 short story of that name, using it as a label for a generation of "punk" teenagers inspired by the perceptions inherent to the Information Age. The term was quickly appropriated as a label applied to the works of William Gibson, Bruce Sterling, John Shirley, Rudy Rucker, Michael Swanwick, Pat Cadigan, Lewis Shiner, Richard Kadrey, and others. Science fiction author Lawrence Person, in defining postcyberpunk, summarized the characteristics of cyberpunk:
Classic cyberpunk characters were marginalized, alienated loners who lived on the edge of society in generally dystopic futures where daily life was impacted by rapid technological change, an ubiquitous datasphere of computerized information, and invasive modification of the human body. The cyberpunk style describes the nihilistic and underground side of the digital society that developed from the last two decades of the 20th century. The cyberpunk world is dystopian, that is, it is the antithesis of utopian visions, very frequent in science fiction produced in the mid twentieth century, typified by the world of Star Trek, although incorporating some of these utopias. It is sometimes generically defined as "cyberpunk fantasy" or "cyberfantasy" a work of a fantasy genre that concerns the internet or cyberspace. Among the best known exponents are commonly indicated William Gibson, for his highly innovative and distinctive stories and novels from a stylistic and thematic point of view, and Bruce Sterling, for theoretical elaboration. Sterling later defined cyberpunk as "a new type of integration. The overlapping of worlds that were formally separated: the realm of high tech and modern underground culture. The relevance of cyberpunk as a genre to punk subculture is debatable and further hampered by the lack of a defined 'cyberpunk' subculture. Where the small 'cyber' movement shares themes with cyberpunk fiction, as well as drawing inspiration from punk and goth alike, cyberculture is considerably more popular though much less defined, encompassing virtual communities and cyberspace in general and typically embracing optimistic anticipations about the future. Cyberpunk is nonetheless regarded as a successful genre, as it ensnared many new readers and provided the sort of movement that postmodern literary critics found alluring. Furthermore, author David Brin argues, cyberpunk made science fiction more attractive and profitable for mainstream media and the visual arts in general.

Биопанк

Биопанк синтетикалық биология мен биотехнологияға негізделеді (мысалы, бионанотехнология және биороботика), көбінесе генетикалық инженерия мен жақсартуға байланысты ықтимал қауіптерге назар аударады. Осы жанр рекомбинантты ДНҚ ашылғаннан кейін биотехнологиялық революцияның болашақтағы күтпеген салдарларын бейнелейді. 1990-шы жылдарда пайда болған биопанк әдебиеті көбінесе адамдардың немесе топтардың күресін көрсетеді, олар көбінесе адамдармен жүргізілген тәжірибелердің нәтижесі болып табылады, ал фон ретінде тоталитарлық үкіметтер немесе биотехнологияларды әлеуметтік бақылау немесе пайда табу құралы ретінде қолданатын мегакорпорациялар бейнеленеді. Посткиберпанк сияқты, адамдар көбінесе протездік киберқұрылғылар немесе құрғақ нанотехнологиялармен емес, олардың хромосомаларының генетикалық манипуляциясы арқылы өзгертіліп, жақсартылады (бірақ, нанопанк сияқты, био-, нанотехнологиялар және киберқұрылғылар көбінесе бірге кездеседі), кейде нанобиотехнология, ылғалды технологиялар, арнайы биоинженерлік органдар және жүйке және тіндік трансплантациялар сияқты басқа биотехнологиялармен де қолданылады. Мысал ретінде "Жылаңаш түскі ас" (1991), "Гаттака" (1997), "Адам балалары" (2006) және наноидтар фильмдерін келтіруге болады. Бұл киберпанктың басқа туындыларымен салыстырғанда әлі де сирек кездесетін, дамып келе жатқан жанр.

Посткиберпанк

Посткиберпанк жанрға әртүрлі тәсілдермен тәжірибе жүргізетін жаңа киберпанк туындыларын қамтиды. Көбінесе мұндай туындылар киберпанктың негізгі футуристикалық элементтерін сақтайды – мысалы, адамның күшеюі, кең тараған информатикалық кеңістіктер және басқа да озық технологиялар – бірақ дистопиялық болжамдардан бас тартады. Дегенмен, ғылыми фантастиканың барлық санаттары сияқты, посткиберпанк шекаралары да өзгергіш немесе нақты анықталмаған болуы мүмкін. Киберпанк көркем әдебиетінің өркендеуі «кибер» әлі де жаңа, бейтаныс және орташа адамға шамалы ғажапты болып саналған кезде болды деуге болады. Осы тұрғыдан алғанда, посткиберпанк негізінен адамзат киберкеңістік тұжырымына бейімделген және киберпанктың кейбір элементтерін алыс әлемнен көріп тұрмайтын жағдайды мойындау арқылы пайда болды. Жаңа жазушылар мен суретшілер киберпанк идеяларымен тәжірибе жүргізе бастағанда, көркем әдебиеттің жаңа түрлері пайда болды, кейде классикалық киберпанк туындыларына айтылған сынға жауап берді. 1998 жылы Лоуренс Персон интернет-форумға Slashdot сайтында посткиберпанк жанрының пайда болуын талқылайтын эссе жариялады:

Киберпанктың ең жақсы туындылары болашақ туралы үлкен білімдік жүктемені бейнелеу арқылы (ең жақсы «көрсет, айтпа» қағидасымен) кейіпкерлерінің қоршаған ортасының күнделікті ең ұсақ бөлшектерімен өзара әрекеттесуін көрсетті. Киімдерімен, жиһаздарымен, құрылғыларымен және көзіне кигізілетін құрылғыларымен қарым-қатынаста болған киберпанк кейіпкерлері өздері өмір сүрген қоғам туралы «классикалық» ғылыми-фантастикалық әңгімелерден гөрі роботтармен және зымыран кемелерімен қарым-қатынаста болғанда көбірек айтты. Посткиберпанк әлемді құрудың сол техникасын қолданады, бірақ әртүрлі кейіпкерлер, оқиға орындары және, ең бастысы, болашақ туралы түбірінен өзгеше болжамдар ұсынады. Посткиберпанк кейіпкерлері оқшауланған жалғыздыққа бейім емес, көбінесе қоғамның ажырамас бөлігі болады (яғни, олардың жұмысы бар). Олар болашақтағы жағдайдың дистопиялық болуын қаламайды (әрине, олар көбінесе сақтықтан құлшынысқа дейінгі оптимизмге ие), бірақ олардың күнделікті өміріне жылдам технологиялық өзгерістер мен кең тараған компьютерлік инфрақұрылым әсер етеді. Huereca (2011) пікірінше, ата-бабаларының жанрлық тақырыптарына қосымша, посткиберпанк нанопанк пен биопанк элементтерін де біріктіруі мүмкін. Кейбір посткиберпанк оқиға орындарында бір түрге назар аудармай, әртүрлі түрдегі күшеюлер болуы мүмкін, ал басқалары классикалық киберпанк сияқты, протездер сияқты бір ғана технологияның айналасында айналуы мүмкін, мысалы, «Ghost in the Shell» (GitS) туындысында. Посткиберпанк романдарының жиі аталатын мысалдары – Нил Стивенсоннің «Алмас дәуірі» және Брюс Стерлингтің «Киелі от». Телевидениеде Персон «Ghost in the Shell: Stand Alone Complex» туындысын «қазіргі кездегі ең қызықты және тұрақты посткиберпанк медиа жұмысы» деп атады. 2007 жылы Сан-Франциско жазушылары Джеймс Патрик Келли мен Джон Кессел «Rewired: The Post Cyberpunk Anthology» атты антологияны жариялады.

Киберәдістемелік дайындық

Киберпреп – посткіберпанк терминімен мәндес ұғым. Киберпреп әлемінде киберпанк болжамдарының барлық технологиялық жетістіктері іске асқан деп есептеледі, бірақ өмір утопиялық, ал емес қатал және қауіпті. Қоғам көбінесе демалысқа бағытталғандықтан, жетілдірілген дене мүшелері спорт, ләззат алу және өзін-өзі жетілдіру үшін қолданылады. Бұл сөз кибернетикаға қатысты «кибер» префиксі мен «преппи» сөзінің қосындысынан тұрады, бұл киберпанктың панк элементтерінен ерекшеленеді. Стимпанк термині 1987 жылы Тим Пауэрс, Джеймс П. Блэйлок және К. В. Джетердің кейбір романдарына әжуалық сілтеме ретінде пайда болған. Гибсон мен Стерлинг 1990 жылы «Артықшылық қозғалтқышы» атты бірлескен романымен бұл жанрға енгенде, бұл термин шын мәнінде қолданыла бастады. Алан Мур мен Кевин О'Ниллдің 1999 жылы жарық көрген «The League of Extraordinary Gentlemen» тарихи фантастикалық комикс сериясы (және одан кейінгі 2003 жылғы фильм адаптациясы) стимпанк жанрын танымал етіп, оны басты көркем әдебиетке айналдыруға көмектесті. 2007 жылға қарай бұл термин кеңінен таралды және киім стилі мен субмәдениетті де білдіре бастады. Стимпанк субмәдениетінің ең тікелей түрі – жанрды қоршап тұрған жанкүйерлер қауымдастығы. Басқалары одан да әрі барып, сән, интерьер және тіпті музыка арқылы «стимпанк» эстетикасын қабылдауға тырысады. Бұл қозғалысты (әлде болмаса дәлірек айтқанда) «Неовикториандық» деп те атауға болады, ол викториандық эстетикалық принциптердің қазіргі заманғы сезімталдықтар мен технологиялармен үйлесімде болуын білдіреді. Бұл ерекшелік стимпанк сәнінде айқын көрінеді, ол көбінесе панк, готика және викториандық дәуірде өңделген ривет стильдерін біріктіреді. Объект ретінде стимпанк түрлі шеберлердің қазіргі заманғы құрылғыларды псевдовикториандық механикалық «стимпанк» стиліне өзгертуі арқылы ерекше сипаттама алады. Мұндай қайта жасаудың мақсаты – викториандық дәуірге сәйкес келетін дизайн элементтері мен шеберліктің материалдарын (мысалы, жылтыратылған мыс, темір және ағаш) пайдалану. Басқа мысалдарға «Wild Wild West» (1999), «Hugo» (2011) кіреді. Мұндай дизайн Джей Лейктің «Mainspring» және S. M. Peters-тің «Whitechapel Gods» туындыларымен байланысты. Бұл термин GURPS роледік ойын жүйесінде пайда болған. «Астро Найтс аралы» ойынындағы Poptropica ойыны, «Dishonored 2» сағаттық сарайы, 2011 жылғы «Үш мушкетер» фильмінің нұсқасы, «Da Vinci's Demons» телесериалы, сондай-ақ «Thief: The Dark Project», «Syberia» және «Assassin's Creed 2» бейнеойындары. Иан Трегиллистің «Механика» кітабы өзін «сағаттық панк» әдебиеті деп жариялайды. The Games Workshop Warhammer Fantasy Battles әлемі, әсіресе Империя мен Карлыгаштар, сағаттық панкты бейнелейді. Кейбіреулер үшін сағаттық панк – бусыз стимпанк, және постмодернистік сезімталдық. Алғаш рет 2001 жылы ойын дизайнері Льюис Поллак өзінің «Күн балалары» роледік ойынын сипаттау үшін маркетингтік термин ретінде қолданған, содан бері дизельпанк көркем өнердің, музыканың, киноның, көркем әдебиеттің және инженерияның ерекше стилін білдіреді. Мысалдарға «Iron Sky» (2012), «Капитан Америка: The First Avenger» (2011), «The Rocketeer» (1991), «K 20: Legend of the Mask» (2008), «Sky Captain and the World of Tomorrow» (2004) және «Dark City» (1998) фильмдері, «Crimson Skies» сериясы, «Greed Corp», «Gatling Gears», «BioShock» және оның жалғасы, «Skullgirls», «Wolfenstein» сериясы, «Iron Harvest» және «Final Fantasy VII» бейнеойындары, сондай-ақ «The Legend of Korra» телешоуы жатады.

Cyberprep is a term with a similar meaning to postcyberpunk. A cyberprep world assumes that all the technological advancements of cyberpunk speculation have taken place, but life is utopian rather than gritty and dangerous. Since society is largely leisure driven, advanced body enhancements are used for sports, pleasure, and self improvement. The word is an amalgam of the prefix cyber , referring to cybernetics, and preppy, reflecting its divergence from the punk elements of cyberpunk. The word steampunk was invented in 1987 as a jocular reference to some of the novels of Tim Powers, James P. Blaylock, and K. W. Jeter. When Gibson and Sterling entered the subgenre with their 1990 collaborative novel The Difference Engine, the term was being used earnestly as well. Alan Moore and Kevin O'Neill's 1999 The League of Extraordinary Gentlemen historical fantasy comic book series (and the subsequent 2003 film adaptation) popularized the steampunk genre and helped propel it into mainstream fiction. Around 2007, the term became more common, and also began to refer to a clothing style and subculture. The most immediate form of steampunk subculture is the community of fans surrounding the genre. Others move beyond this, attempting to adopt a "steampunk" aesthetic through fashion, home decor and even music. This movement may also be (perhaps more accurately) described as "Neo Victorianism", which is the amalgamation of Victorian aesthetic principles with modern sensibilities and technologies. This characteristic is particularly evident in steampunk fashion which tends to synthesize punk, goth and rivet styles as filtered through the Victorian era. As an object style, steampunk adopts more distinct characteristics with various craftspersons modding modern day devices into a pseudo Victorian mechanical "steampunk" style. The goal of such redesigns is to employ appropriate materials (such as polished brass, iron, and wood) with design elements and craftsmanship consistent with the Victorian era. Other examples include Wild Wild West (1999), Hugo (2011), Such designs are in the vein of Mainspring by Jay Lake, and Whitechapel Gods by S. M. Peters. The term was coined by the GURPS role playing system. Astro Knights Island in the nonlinear game Poptropica; the Clockwork Mansion level of Dishonored 2; the 2011 film version of The Three Musketeers; the TV series Da Vinci's Demons; as well as the video games Thief: The Dark Project, Syberia, and Assassin's Creed 2. Ian Tregillis' book The Mechanical is self proclaimed clockpunk literature. The Games Workshop Warhammer Fantasy Battles settings, especially the Empire and the Dwarves, represent clockpunk. For some, clockpunk is steampunk without steam. and postmodern sensibilities. First coined in 2001 as a marketing term by game designer Lewis Pollak to describe his role playing game Children of the Sun, dieselpunk has since grown to describe a distinct style of visual art, music, motion pictures, fiction, and engineering. Examples include the movies Iron Sky (2012), Captain America: The First Avenger (2011), The Rocketeer (1991), K 20: Legend of the Mask (2008), Sky Captain and the World of Tomorrow (2004), and Dark City (1998); video games such as the Crimson Skies series, Greed Corp, Gatling Gears, BioShock and its sequel, Skullgirls, the Wolfenstein series, Iron Harvest, and Final Fantasy VII; and television shows like The Legend of Korra.

Декопанк

Декопанк – дизельпанктың жақында пайда болған бір тармағы, арт-деко және Streamline Moderne өнер стильдеріне баса назар аударады. Басқа да ықпалдарға 1927 жылғы «Метрополис» фильмі, сондай-ақ 1920-1950 жылдар аралығындағы Нью-Йорк, Чикаго және Бостон сияқты американ қалаларының атмосферасы жатады. Стимпанк авторы Сара М. Харви декопанкты «дизельпанктан жылтырап тұрады» деп атап көрсетті; дәлірек айтқанда, дизельпанк – «1920-1950 жылдарға (яғни соғыс кезеңіне) орналасқан, стимпанктың қатаң нұсқасы», ал декопанк – «жылтыр, әдемі, өте арт-деко нұсқасы; уақыт аралығы бір, бірақ бәрі хромдалған!» Бұл жанрдың ең танымал мысалдары – BioShock сериясының бірінші екі ойыны және Skullgirls; «Дик Трейси» (1990), «The Rocketeer» (1991), «The Shadow» (1994) және «Dark City» (1998) фильмдері; «The Goon» комиксі; сондай-ақ «Бэтмен: Анимациялық серия» мультфильмі, онда VHS кассеталарын қолдану сияқты заманауи элементтермен қатар нео-нуар элементтері де бар.

Атомпанк

Атомпанк (немесе атомдық панк) 1945–1969 жылдар аралығындағы цифрлық дәуірге дейінгі кезеңді қамтиды, соның ішінде орта ғасырлық модернизм; атом, реактивтік және ғарыш дәуірлері; коммунизм, неосовет стилі және АҚШ-тағы антикоммунистік және «Қызыл үрей» параноясы, сондай-ақ суық соғыстың алғашқы кезеңдегі тыңшылық; подполье киносы; Гуги архитектурасы; Спутник және ғарышқа қатысты жарыс; комикстер және супергеройлар туралы әдебиет; американдық әскери-өнеркәсіптік кешеннің өркендеуі. Оның эстетикасы Популукс және Рейган готикасына ұқсас, бұл әлемнің ретро-футуристикалық көрінісін сипаттайды. «Доктор Странгелов», «Жұлдызды жол», «Түнгі аймақ», «Шексіздік шегі», «Өтірікшілер», «Доктор Кто» сериалының алғашқы эпизодтары, «U.N.C.L.E.-ден келген адам», «Жасыл құйрық», «Джетсон», «Джонни Квест», «Thunderbirds», «Speed Racer» және күміс дәуір комикстерінің кейбір үлгілері. Осы кезеңнен кейін жарық көрген танымал атомпанк туындылары: «Dexter's Laboratory», «The Powerpuff Girls», «Venture Bros», «Archer» және «The Mercury Men» веб-сериалы; «Ignition City» және «Atomic Age» комикстері; «Logan's Run» (1976), «The Incredibles» (2004), «The Iron Giant» (1999), «Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull» (2008), «The Man from U.N.C.L.E.» (2015), «X-Men: First Class» (2011) және «Men in Black 3» (2012) фильмдері; «Destroy All Humans!» (2005), Fallout сериясы, «Atomic Heart» (2023) және «The Invincible» (2023) бейне ойындары; сондай-ақ Адам Кристофердің «The Age Atomic» романы.

Басқа да ұсынылған ғылыми фантастика туындылары

Стимпанктың негізгі ұғымдарына қатысты бірнеше түрлі терминдер пайда болған. Олар көбінесе ресми емес саналады және оларды оқырмандар немесе авторлар өз туындыларында, көбінесе әзілдеп ойлап табады. Мысалы, Брюс Стерлинг 2004 жылғы "Зенит бұрышы" романын, 11 қыркүйек шабуылынан кейін өмірі өзгерген хакердің тарихын баяндайтын шығармасын "nowpunk" деп сипаттады. Neo Cab компьютерлік ойынының жасаушылары да өздерін осылай атады. Тағы бір мысал – рококо және панк киімдерін біріктіретін рококопанк, ол көбінесе косплейде немесе театрлық костюмдерде қолданылады. Сондай-ақ, "stonepunk" термині неолиттік технологияларды пайдаланатын ортаға, мысалы, 2017 жылғы Horizon Zero Dawn видео ойынына сілтеме жасау үшін қолданылады. GURPS ролелік ойыны Steampunk анахронизмдік технологияларды және орталарды сипаттау үшін көптеген терминдерді пайдаланды, оның ішінде clockpunk (Ренессанс технологиясы) және transistorpunk (Атом дәуірі технологиясы) – соңғысы atompunk-қа ұқсас. Бұл терминдер GURPS шеңберінде аз қолданылды.

Раяпанк

Raypunk (сонымен қатар "Raygun Gothic" деп те аталады) – ерекше (ішкі) жанр, ол сценарийлермен, технологиялармен, тіршілік иелерімен немесе ортамен айналысады, олардың бәрі жер бетіндегі немесе ғылымның қабілетімен белгілі немесе мүмкін нәрседен мүлдем өзгеше. Ол ғарыштық сюрреализмді, параллель әлемдерді, шетелдік өнерді, технологиялық психоделияны, дәстүрден тыс "ғылымды", балама немесе бұрмаланған шындықты және тағы да басқаларын қамтиды. Бұл атомпанк жанрының алдындағы түрі, олардың "ғарыштық" тақырыптары ұқсас, бірақ көбінесе ядролық энергияға немесе нақты технологияға сілтеме жасамайды. Ол сонымен қатар көне/схемалық/көркемдік стильмен және атмосферасымен ерекшеленеді: қараңғы, көлеңкелі, ескірген, таңғажайып, құпиялы, арманды, тұманды немесе эфирлік (бастапқы нұсқалары 1880-1950 жылдарға дейін жетеді), steampunk және dieselpunk жанрларымен салыстырылады. Бастапқыда осылай ойдастырылмаған болса да, алғашқы Star Trek сериалының эстетикасы raypunk-ті еске түсіреді. "The Manhattan Projects" комикстер сериясы, "Fantastic Planet" (La Planète Sauvage) анимациялық фильмі және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі "Buck Rogers" және "Flash Gordon" комикстері мен сериалдары raypunk-тің мысалдары болып табылады.

Күндізгі панк

Solarpunk – бұл қозғалыс, жанрдың бір саласы және киберпанк әдебиетіне қарама-қарсы бағыт, ол климаттың өзгеруі және ластану сияқты қазіргі экологиялық мәселелерді, сондай-ақ әлеуметтік теңсіздік туралы алаңдаушылықты ескере отырып, болашақты оптимистік көзқараспен бейнелеуге шақырады. Solarpunk әдебиеті болашақты суреттейді, онда қоршаған ортаға қатысты мәселелерге әртүрлі деңгейдегі оптимизммен кезес салынады.

Айлық панк

Лунарпанк – күн панкінің қараңғы эстетикалық сипаттамалары бар бір саласы. Ол түнгі өмірді, руханилықты және күн панкілік утопиялардың терең ойлы жағын көрсетеді.