Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Полинезия құдайы
the Polynesian deity
Полинезия мифологиясында Тиньрау туралы әңгімелер Полинезия аралдарының барлық жерінде кездеседі. Ол балықтардың қамқоршысы. Әртүрлі нұсқаларда көптеген тақырыптар қайталанады. Көбінесе ол әйелін іздеу үшін басқа елге сапар шегеді, немесе әйелі оны іздеу үшін басқа елге барады; кейде ол әйеліне жамандық жасайды, немесе ол оны қабылдамайды; ол балықтардың қамқоршысы болғанымен, оның әйелі балықтарға ерекше белгілер сыйлайды. Кейде олардың алаңдаған немесе қызғанған туыстары осы махаббатты бұзуға тырысады (Тремеван 2002:120). Кейбір дәстүрлерде оның екі түрлі жаратылысы бар; бірі акулалардың қорғаушысы ретінде құртқыш, ал екіншісі мейірімді, сұлу жігіт; ал басқаларында оның оң жағы адам, сол жағы балық. Полинезия тілдеріндегі балама аттары – Kinilau, Sinilau, Tigilau және Tinilau.
In Polynesian mythology, stories about Tinirau are found throughout the islands of Polynesia. He is a guardian of fish. Many themes recur in the various versions. Often he travels to another land in search of his wife, or his wife travels to another land in search of him; sometimes he treats his wife badly, or she rejects him; while he is guardian of fish, it is his wife who gives the fish their individual characteristics. Sometimes their anxious or jealous relatives try to separate the lovers (Tremewan 2002:120). In some traditions, he has a dual nature; one destructive as the guardian of sharks, and one a kind, handsome male youth; in others, his right side is human and his left side is a fish. Alternate names in the various Polynesian languages include Kinilau, Sinilau, Tigilau, and Tinilau.
Самоада
Самоада Тинилау (немесе Тигилау) және оның әйелі Сина туралы әңгімелер өте танымал. Сансыз аңыздар бар, олардың айтылуында көптеген айырмашылықтар кездеседі (Тремеван 2002:157). Мысалы:
Stories about Tinilau (or Tigilau) and his wife Sina are very popular in Samoa. There are numerous legends, and much variation in the tellings (Tremewan 2002:157). Here are some examples:
Тинилау тонгалық ‘Аэге екі тасбақасын береді. ‘Аэ үйге келген соң, тасбақаларды өлтіріп, халқына үлкен той жасайды. Жағаға қанды толқын соққанда, Тинилау Савайидің барлық кек алу құдайларын шақырады. Құдайлар Тонғаға барып, ‘Аэні алып, Тинилаудың үйіне қайтарады. ‘Аэ оянғанда әтештің әуені естиді, ол оған Тинилауда болғанда естігенін еске түсіреді. ‘Аэ өзінің Тинилаудың үйінде екенін білмей, «шошқа, мырза» деп сөйлей бастайды. Сәтке дейін ол өлтіріліп, желінеді (Треgear 1891:110, Тремеван 2002:157). Тонгалық ‘Аэ Тигилауға келіп, Тигилаудың екі тасбақасын алып кетеді, Тоганы өлтіреді, ал Ұтууту қашып құтылады. Супа есімді бір джен ‘Аэні ұстап, Тигилауға өлтіру үшін Самоаға әкеледі (Тремеван 2002:157). Сина Тонга мен Фиджи патшаларының үйлену ұсыныстарын қабылдамай, көп әйелі бар Тигилауды іздеп табады. Бір күні Тигилау балық аулауға кетеді, ал қызғанышпен толған әйелдерінің бірі Синаның жанын ұрлап алады. Оны қайтару үшін Тигилау күнге сапар шегеді (Тремеван 2002:157). Сина мен Тигилаудың тойына арналған балықты Тигилаудың тағы бір әйелі жұтып қояды. Тигилау Синаны кінәлайды және оны екі қызметшімен бірге орманға қуады. Лупе әпкесінің басына келген жамандықты естіген соң, оның үйіне асығады, оның келуі бүкіл елді қараңғылыққа бөлейді. Ол оған жақсы кілемдерді сыйға береді. Сина өзіне жасалған қатыгездікке шағымданып, оны алып кетуді сұрап ән айтады. Тигилау мұны естіп, әйелдерін өлтіреді және Лупеге Синаның оған оралуын қалағанын айтады. Ол Синаның үйіне жақын жердегі үйінде ұлын көріп, Синаға келген жігіттердің көптігіне қызғанады. Соңында, Сина ұлы үшін Тигилаумен бірге өмір сүруге келіседі (Тремеван 2002:157).
Tinilau lends his two turtles to ‘Ae, a Tongan. When he gets home, ‘Ae kills the turtles and has a great feast for his people. When a bloody wave washes up on the beach, Tinilau calls a meeting of all the avenging gods of Savaii. The gods go to Tonga and pick 'Ae up, and return him to the house of Tinilau. When ‘Ae wakes up, he hears the rooster crowing, and it reminds him of the one he heard when he was staying with Tinilau. 'Ae, not knowing that he is in Tinilau's house, begins talking about “the pig, my master”. At once he is killed and eaten (Tregear 1891:110, Tremewan 2002:157). ‘Ae of Tonga comes to visit Tigilau and returns with Tigilau's two turtles, Toga, whom he kills, and Utuutu, who gets away. A demon named Supa catches ‘Ae and brings him back to Samoa to be killed by Tigilau (Tremewan 2002:157). Sina rejects offers of marriage from the kings of Tonga and Fiji, instead seeking out Tigilau, who lives with his many wives. One day, Tigilau goes out fishing, and one of the jealous wives steals Sina's soul. To get it back, Tigilau travels to the sun (Tremewan 2002:157). The fish for the wedding feast of Sina and Tigilau are swallowed by one of Tigilau's other wives. Tigilau blames Sina and banishes her to the forest with two servants. When he hears what has happened to his sister, Lupe flies to her home, his arrival throwing the whole land into shadow. He presents fine mats as gifts for her wedding. Sina sings a song complaining about her harsh treatment, asking to be taken away. Tigilau overhears and kills his wives, telling Lupe that he wants Sina to return to him. When he visits his son in a house near to Sina's, he becomes jealous when he sees how many suitors are visiting Sina. At last, Sina returns to live with Tigilau for her son's sake (Tremewan 2002:157).