Кіріспе

Воеводинаның демографиялық тарихы оның бай тарихын және Осман мен Габсбург империяларының шекарасында, сондай-ақ түрлі халықтардың тоғысқан жерінде орналасқандығын көрсетеді. Осы себепті, Воеводина басып алу, отарлау және ассимиляция процестеріне ұшыраған аймаққа айналды. Қазіргі таңда Воеводинада 25-тен астам этникалық топ өмір сүреді және алты ресми тіл қолданылады.

Демографиялық тарихы

Воеводина аймағында палеолит дәуірінен бері адамдар қоныстанған. Индоевропалық халықтар бұл аймаққа 4200, 3300 және 2800 жылдары үш толқынмен көшіп келген. Б.з.б. 1 ғасырда римдіктер басып алғанға дейін, аймақта иллюрийлік, фракиялық және кельттік текті индоевропалық халықтар тұрған. Рим әкімшілігі кезінде (Сирмия мен Банатқа дейін созылған), жергілікті тұрғындар римдік мәдениетіне сіңіп, кейіннен влахтар деп аталған. Бачка аймағы Рим империясына кірмеген, онда ирандық сарматтар (язигтер) қоныстанған. Рим үкімдігі аяқталғаннан кейін, аймақтың румындық тұрғындары Балқан тауларына (онда олар оңтүстік славяндармен араласты) және Румын Карпаттарына (кейін румындар деп аталды) қашып кетті. Воеводинаға ғұндар мен аварлар сияқты турандық көшпелілер, сондай-ақ германдық готтар, гепидтер мен ломбардтар шабуыл жасады, бірақ олардың әскери жеңілісінен кейін жергілікті (славян) халыққа тез сіңіріліп, аймақ халқында елеулі этникалық із қалдырмады. Ерте ортағасырлық көші-қон кезінде славяндар (северлер, абодриттер, браничевци, тимочанилер және сербтер) 6 және 7 ғасырларда қазіргі Воеводинаға қоныстанды. Кейбір деректерге сәйкес, аймақта римдік мәдениетке сіңген шағын топтар қалған. 10 ғасырда венгрлер басып алғанға дейін аймақта славян халқы басым болды. Аймақ 10 ғасырда Венгрия княздығы тарапынан жаулап алынды, венгрлер аймаққа қоныстанды. Мажарлар негізінен аймақтың солтүстік бөлігінде қоныстанды, онда олар славяндармен араласып өмір сүрді. 12 ғасырдың соңы мен 13 ғасырдың басына дейін аймақта негізінен славяндар тұрды, содан кейін этникалық қатынастар венгрлердің пайдасына өзгерді. 13 ғасырдан бастап аймаққа венгрлер көптеп қоныс аударды. 14 ғасырда оңтүстіктен көптеген сербтердің келуімен аймақта славяндардың саны қайтадан артты. Венгрия билігі кезінде жергілікті славяндардың көпшілігі мадьярланды. Бастапқыда мажар тілінде тек Венгрия Корольдігінің рыцарлары мен дворяндары сөйлеген, бірақ кейіннен оны халықтың қалған бөлігі де қабылдады. Сербтер Воеводина аумағындағы (әсіресе Сирмияда) жергілікті славян халқының бір бөлігі болғанымен, 14 ғасырдан бастап сербтердің саны арта түсті. Серб халқының көптігіне байланысты, 15-тен 18 ғасырларға дейінгі көптеген тарихи жазбалар мен карталарда қазіргі Воеводина аумағы Рашка деп аталды. Осман империясы 16 ғасырда Воеводинаны басып алды, бұл аймақтың үлкен бөлінуіне себеп болды. Венгрлердің көпшілігі және көптеген жергілікті славяндар аймақтан қашып, солтүстікке қашты. Бұл аймақтан кеткендердің басым көпшілігі сербтер болды, олар негізінен ауыл шаруашылығымен немесе Осман әскерінде қызмет етті. Осман саясаты бойынша көптеген сербтер жаңадан осы аймаққа қоныс аударды. Османдық әкімшілік кезінде сербтер Воеводина халқының абсолютті көпшілігін құрады. Сол кезде ауылдарда тек сербтер, ал қалаларда әртүрлі этникалық және діни топтар тұрды, соның ішінде негізінен мұсылмандар мен сербтер, сонымен қатар кейбір цинкарлар, гректер, еврейлер мен ромалар. Габсбург монархиясы Воеводинаны Карловцы (1699) және Пожаревац (1718) келісімдерімен өз бақылауына алды. Габсбург әкімшілігінің құрылуынан кейін мұсылман халқы аймақтан қашып кетті. Мұсылман босқындардың кейбіреулері Босния мен Герцеговинаға қоныстанды. Габсбург билігі кезінде Осман империясынан көптеген серб қоныстанушылары аймаққа көшіп келді. 1687 жылы аймақтың солтүстік бөлігін буневцилер қоныстанды. 18-19 ғасырларда қазіргі Воеводина аумағында серб емес көптеген басқа да қоныстар орналасты. Бұл қоныс аударушылар негізінен немістер мен венгрлер болды, бірақ русиндер, словактар, румындар және басқалар да болды. Осы қоныстанудың нәтижесінде сербтер енді аймақтағы абсолютті этникалық көпшілік емес еді, ал Воеводина Еуропаның этникалық жағынан ең әртүрлі аймақтарының бірі болды. Осыған қарамастан, сербтер аймақтағы ең ірі этникалық топ болып қала берді. 1910 жылғы санақ бойынша сербтер қазіргі Воеводина аумағындағы халықтың 33,8% -ын құрады. Сербтерден кейін ең көп этникалық топтар венгрлер (28,1%) және немістер (21,4%). 1918 жылы Воеводина Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрамына кірді және аймаққа жаңа серб қоныстанушылары келді. Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Воеводинадан ең көп немістер (шамамен 200 000 адам) жеңілген неміс армиясымен бірге кетті. 1948 жылға дейін аймақта қалғандар тұтқын лагерьлерінде болды, ...

9 ғасыр

Венгрлер Орталық Еуропаға (896 жылы) келгенде, бұл аймақта тек қана славяндар тұрған.

15 ғасыр

15-ші ғасырда, әртүрлі зерттеушілердің пікірінше, Оңтүстік славян (серб және хорват) халқы Сырмия мен оңтүстік Банатта басымдық құрған, ал венгр халқы Бачка мен солтүстік Банатта басымдық құрған. Венгр авторы Кароли Кочистің сөзіне сәйкес, 1495 жылы қазіргі Воеводина аумағында 194 мың адам тұрған болуы мүмкін. Бұл сан Кубиньидің (1966) жұмысына сүйене отырып есептелген, ол 1495 жылы патшалық қазынаның канцлері Зигмунд Эрнуст жүргізген салық тізімін өңдеген. Аймақта 52 қалашық (цивитас, оппидиум) және 801 ауыл болған, Кочистің пікірінше, оларда венгрлер халықтың көп бөлігін құраған. Осы көзқарас бойынша, аймақ халқы 148 000 (76,1%) венгр, 39 000 (20%) серб және 7 500 (3,9%) хорваттан тұрған. Алайда, осы кезеңдегі демографиялық деректерді есептеу шамалы және алуан түрлі болуы мүмкін. Осы уақытта аймақтың дерлік барлық халқы сербтерден тұрған, соның ішінде шокцтар да болған.

1715 жыл

1715 жылғы Бачкадағы австриялық халық санауы мәліметтері бойынша, сербтер, буньевци және шокцтар халықтың 97,6% құрады.

17181720

1720 жылы Бачкадағы халық санағында 72% сербтер және 22% буневци мен шокци тұрғындары тіркелді. Пасаровиц шартынан (1718) кейін, Габсбургтер жүргізген алғашқы санақ Банатта шамамен 20 000 азаматты көрсетті, олардың көп бөлігі сербтер еді.

1787 жыл

Саны % БАРЛЫҒЫ 476,018 100.0 сербтер 281,690 59.2 немістер 58,866 12.4 венгрлер 50,316 10.6 хорваттар 38,161 8.0 румындар 27,436 5.8 словактар 9,704 2.0 русиндер 3,836 0.8 ромалар 1,600 болгарлар 400

1828 жыл

Саны % БАРИ 864 281 100.0 Сербтер 442 923 51.1 Немістер 142 653 16.4 Мажарлар 130 918 15.1 Хорваттар 67 692 7.8 Румындар 46 645 5.4 Словактар 19 464 2.2 Русиндер 6 068 0.7 Ромалар 1700 Болгарлар 1264

1840 жыл

Саны % БАРИ 912,754 100.0 Сербтер 448,341 49.1 Немістер 154,047 16.9 Мажарлар 145,930 16.0 Хорваттар 66,362 7.3 Румындар 55,984 6.1 Словактар 22,924 2.5 Русиндер 7,373 0.8 Ромалар 1,900 Болгарлар 686

1857 жыл

Саны % БАРЛЫҒЫ 1,030,545 100.0 Сербтер 417,838 40.5 Немістер 217,510 21.1 Мажарлар 202,188 19.6 Румындар 65,387 6.3 Хорваттар 60,690 5.9 Словактар 35,328 3.4 Русиндер 8,452 0.8 Болгарлар 2,160 Ромалар 1,297

1880 жылғы санақ

% саны БАРИ 1,172,729 100.0 сербтер 416,116 35.5 немістер 285,920 24.4 венгрлер 265,287 22.6 хорваттар, бунйевцилер және шокцтар 72,486 6.2 румындар 69,668 5.9 словактар 43,318 3.7 русиндер мен украиндер 9,299 0.8 басқалары 10,635 0.9

1890 жылғы санақ

% саны БАРИ 1,331,143 100.0 Сербтер 457,873 34.4 Мажарлар 324,430 24.4 Немістер 321,563 24.2 Хорваттар, Буньевци және Шокци 80,404 6.0 Румындар 73,492 5.5 Словактар 49,834 3.7 Русиндер мен украиндер 11,022 0.8 Басқалары 12,525 1.0

1900 жылғы санақ

% саны БАРИ 1,432,748 100.0 сербтер 483,176 33.7 венгрлер 378,634 26.4 немістер 336,430 23.5 хорваттар, бунйевци және шокцтар 80,901 5.6 румындар 74,718 5.2 словактар 53,832 3.8 русиндер мен украиндер 12,663 0.9 басқалары 12,394 0.9

1910 жылғы санақ

Саны % БАРЛЫҒЫ 1,512,983 100.0 Сербтер 510,186 33.8 Мажарлар 424,555 28.1 Немістер 323,779 21.4 Румындар 75,223 5.0 Словактар 56,689 3.7 Хорваттар 34,089 2.3 Русиндер 13,479 0.9 Басқалар 72,804 4.8 Осы санақтан алынған тілдік мәліметтер кейбір елді мекендердегі (Нови Сад, Суботика, Зреньянин және т.б.) этникалық құрамына сәйкес келмеуі мүмкін, себебі венгр тіліне бірнеше этнос (мажарлар, еврейлер, бунжевци және т.б.) жатады.

1921 жылғы санақ

Саны % БАРЛЫҒЫ 1,528,238 100.0 Сербтер 526,134 34.7 Венгрлер 370,040 24.4 Немістер 333,272 22.0 Хорваттар 122,684 8.1 Румындар 65,197 4.3 Словактар 58,273 3.8 Русиндер 13,664 0.9 Басқалар 25,182 1.7

1941 жылғы санақ

Ескерту: 1941 жылғы Бачка айманының санақ деректері 1931 жылғы Банат және Шрем аймандарының санақ деректерімен біріктірілді. Саны % БАРЛЫҒЫ 1 636 367 100.0 Сербтер 577 067 35.3 Мажарлар 465 920 28.5 Немістер 318 259 19.4 Хорваттар 105 810 6.5 Басқалары 169 311 10.3

1948 жылғы санақ

Сан % БАРИ 1,663,212 100.0 Сербтер 841,246 50.6 Мажарлар 428,932 25.8 Хорваттар 134,232 8.1 Словактар 72,032 4.3 Румындар 59,263 3.6 Немістер 31,821 1.9 Монтенегриялықтар 30,589 1.9 Русиндер және украиндер 22,083 1.3 Македониялықтар 9,090 0.5 Ромалар 7,585 0.4 Словендер 7,223 0.4 Ресейліктер 5,148 0.3 Чехтер 3,976 0.3 Болгарлар 3,501 0.2 Этникалық югославтар 1,050 0.1 Басқалар 5,441 0.3

1953 жылғы санақ

Сан % БАРИ 1,699,545 100.0 сербтер 865,538 50.9 венгрлер 435,179 25.6 хорваттар 127,027 7.5 словактар 71,153 4.2 румындар 57,218 3.4 монтенегриялықтар 30,516 1.8 русиндер 23,038 1.4 македониялықтар 11,622 0.7 басқалары 78,254 4.6

1961 жылғы санақ

Сан % БАРИ 1,854,965 100.0 сербтер 1,017,713 54.9 венгрлер 442,560 23.9 хорваттар 145,341 7.8 словактар 73,830 4.0 румындар 57,259 3.1 монтенегриялықтар 34,782 1.9 русиндер 23,038 1.4 македониялықтар 11,622 0.7 басқалар 83,480 4.4

1971 жылғы санақ

Сан % БАРИ 1,952,533 100.0 сербтер 1,089,132 55.8 венгрлер 423,866 21.7 хорваттар 138,561 7.1 словактар 72,795 3.7 румындар 52,987 2.7 монтенегриялықтар 36,416 1.9 русиндер 20,109 1.0 македониялықтар 16,527 0.8 немістер 7,243 0.4 басқалар 94,897 4.9

1981 жылғы санақ

% саны БАРИ 2,034,772 100.0 сербтер 1,107,375 54.4 венгрлер 385,356 18.9 хорваттар 119,157 5.9 словактар 69,549 3.4 румындар 47,289 2.3 монтенегрлер 43,304 2.1 русиндер және украиндер 24,306 1.2 немістер 3,808 0.2 басқалары 234,628 11.6

1991 жылғы санақ

% саны БАРИ 2,012,517 100.0 Сербтер 1,151,353 57.2 Мажарлар 340,946 16.9 этникалық югославтар 168,859 8.4 Хорваттар 74,226 3.7 Словактар 63,941 3.2 Монтенегриндер 44,721 2.2 Румыниялықтар 38,832 1.9 Ромалар 24,895 1.2 Буньевци 21,552 1.1 Русиндер 17,889 0.9 Македониялықтар 16,641 0.8 этникалық мұсылмандар 6,079 0.3 Албандар 2,959 0.2 Словендер 2,563 0.1 Украиндер 2,057 0.1 Шокчилер 1,866 0.1 Басқалары 33,140 1.7

2002 жылғы санақ

% саны Барлығы 2,031,992 100.00 Сербтер 1,321,807 65.05 Мажарлар 290,207 14.28 Словактар 56,637 2.79 Хорваттар 56,546 2.78 Этностық югославтар 49,881 2.45 Монтегриндар 35,513 1.75 Румындар 30,419 1.50 Ромалар 29,057 1.43 Бунжевци 19,766 0.97 Русиндер 15,626 0.77 Македониялықтар 11,785 0.58 Украиналықтар 4,635 0.23 Этностық мұсылмандар 3,634 0.18 Немістер 3,154 0.16 Словендер 2,005 0.10 Албаниялықтар 1,695 0.08 Болгарлар 1,658 0.08 Чехтер 1,648 0.08 Ресейліктер 940 0.05 Горандар 606 0.03 Босниялықтар 417 0.02 "Влахиялықтар" (Румындар) 101 0.00 Басқалар 5,311 0.26 Аймақтық белгілілік 10,154 0.50 Белгісіз 55,016 2.71 Белгісіз 23,774 1.17

2011 жылғы халық санағы

% саны Толық 1 931,809 100.00 Сербтер 1 289,635 66.76 Мажарлар 251,136 13.00 Словактар 50,321 2.60 Хорваттар 47,033 2.43 Ромалар 42,391 2.19 Румындар 25,410 1.32 Монтегриндар 22,141 1.15 Буневьецтер 16,469 0.85 Русиндер 13,928 0.72 Македониялықтар 10,392 0.54 Украиналықтар 4,202 0.22 Этнилік мұсылмандар 3,360 0.17 Немістер 3,272 0.17 Албандар 2,251 0.12 Словендер 1,815 0.09 Болгарлар 1,489 0.08 Горандар 1,179 0.06 Орыстар 1,173 0.06 Босниялықтар 780 0.04 "Влаштар" (румындар) 170 0.01 Этнилік югославтар 12,176 0.63 Басқалар 6,710 0.35 Аймақтық идентичность 28,567 1.48 Белгісіз 81,018 4.19 Белгісіздер 14,791 0.77

Болашақтағы демографиялық үрдістер

Воеводинадағы жалпы демографиялық үрдіс – халықтың табиғи азаюы. 2011 жылғы халық санауы бойынша провинция халқының орташа жасы 41,8 құрады. 1989 жылдан бері Воеводинада барлық этникалық топтарды қамти отырып, табиғи өсім теріс болып келеді. Оған қарамастан, Сербияның басқа аймақтарынан, сондай-ақ Серб Республикасы мен Хорватияның Сербиямен шектес аймақтарынан сербтердің үнемі көшіп келуіне байланысты провинциядағы этникалық сербтердің саны артып келеді. 2021 жылғы халық санауында Бечей және Чока муниципалитеттерінде, сондай-ақ Суботица қаласында сербтердің салыстырмалы көпшілікке айналуы күтілуде.