Кіріспе

Фридрих Даниэль Рудольф Кухлау (неміс; кейде даниялық Фредерик Кулав) (11 қыркүйек 1786 – 12 наурыз 1832) – Данияның кейінгі классикалық және ерте романтикалық кезеңдерінде өнер көрсеткен пианист және композитор. Ол Данияның алтын дәуірінің маңызды тұлғасы және «Елфтер төбесі» үшін жазған музыкасы арқылы Дания мәдени тарихында мәңгілікке қалды. Бұл – Дания ұлттық романтизмінің алғашқы нағыз туындысы және абсолюттік монархияға жасалған сырлы құрмет. Бүгінгі күнге дейін осы мелодияның оның нұсқасы – түпкілікті аранжировка саналады. Өмірінде Кухлау көбінесе концерттік пианист және даниялық опера композиторы ретінде танымал болды, бірақ ол Көпенгаген көрермендеріне Бетховеннің көптеген шығармаларын таныстырды, оны өте жоғары бағалады. Кухлау өнімді композитор болды, себебі үйі өртеніп, жарияланбаған қолжазбаларының барлығы жойылғанмен, ол әртүрлі жанрларда 200-ден астам жарияланған туындыны мұра етіп қалдырды.

Ерте өмір және білім

Кухлау 1786 жылдың 11 қыркүйегінде Лүнбургтің оңтүстігінде, Төменгі Саксонияның Уэльзен ауданында (Германия) дүниеге келді. Жеті жасында мұзға сығалап құлап, оң көзін жоғалтты. Оның әкесі, әдесі және ағасы әскери обойшілер болған. Кухлау кедей отбасында туғанына қарамастан, оның ата-анасы фортепиано сабақтарына төлеуге қол жеткізді. 1802 жылы ол Гамбургке көшіп, онда ғалым С. Ф. Г. Швенкеден фортепиано оқыды.

Мансап

1804 жылы Кухлау тұңғыш рет сахнаға шығып, концерттік пианист ретінде жұмыс істей бастады. Осы шамада ол ақша табу үшін әндер мен камералық музыка жаза бастады. Кухлаудың өмірі бойы жазған көптеген шығармалары флейтаға арналған, бірақ ол өзі бұл аспапта ойнаған жоқ. 1810 жылы ол Наполеон армиясына шақырудан қашу үшін Копенгагенге қашты, ол армия Солтүстік Германияның көптеген кішігірім княздықтары мен герцогтықтарын басып алған болатын. Сол жылы Кухлау өзінің алғашқы фортепиано мен флейтаға арналған шығармаларын жариялады. 1811 жылы Кухлау Копенгагенде фортепиано сабақтарын беруші және композитор болып жұмыс істеді. Кейіннен 1812 жылы Дания сарайында жалақысыз музыкант болып тағайындалды. 1813 жылы Кухлау Дания азаматы атанды. "Жарлаушы сарайы" атты ән-драмасының сәттілігінен кейін, Кухлау 1816 жылы Корольдік театрдың ән сабақтарын берушісі ретінде жоғары жалақы алатын қызметке ие болды. 1817-1820 жылдар аралығында Кухлаудың туындылары аса танымал болған жоқ. Оның "Сиқырлы арпа" операсының сәттілікке жете алмауына себебі, дау тудырған либреттосы болды деседі. 1821 және 1825 жылдары Кухлау Венаға сапар шегіп, Людвиг ван Бетховенмен танысты. Бетховеннің ықпалы Кухлаудың кейінгі шығармаларында көрінеді, мысалы, оның "Эльверхой" немесе "Эльфтер төбесі" атты ән-драмасы, ол Дания монархиясына жасалған құрмет ретінде және Данияның алтын ғасырының шабыттандыратын туындысы ретінде кеңінен танылған. 1828 жылы Кухлауға құрметті профессор атағы берілді.

Опералық шығармалар

Кухлау 1814 жылы Дания Корольдік театрында Адам Оеленшлягердің либреттосымен «Жарлаушылар қамалы» (Røverborgen) атты әнші-орындарымен танылды. Оның келесі драмалық туындылары, соның ішінде «Trylleharpen» (1817), «Elisa» (1820) және «Hugo og Adelheid» (1827) драмалық тартымдылығы жетіспеуінен сәтсіздікке ұшырады. 1824 жылы «Лулу» арқылы ол тағы да бір әнші-орындарымен сәттілікке қол жеткізді. Ол сонымен қатар Уильям Шекспирдің пьесаларына музыка жазды. 1828 жылы «Elverhøj» музыкасын жазғанда ол ең үлкен жетістігіне ие болды. Ол бірден үлкен танымаллыққа ие болды, әсіресе овертюрасы және соңғы патшалық әнұраны, «Король Кристиан Towering Mast жанында тұрды» (Kong Christian stod ved høien Mast) әні ерекше көзге түсті. Музыкасында Кухлау даниялық және шведтік халық әуендерін тиімді пайдаланды. 1976 жылы овертюраны даниялық композитор Бент Фабрициус Бьерре қайта өңдеп, «Олсен тобы қызыл көреді» фильміндегі бір сахнаның саундтрегі ретінде қолданды. Сахнада Олсен тобы Копенгаген Корольдік театрына шабуыл жасап, жарылғыш заттар мен басқа құралдарды қолдана отырып, кірпішпен қапталған қабырғаларды бұзып өтеді. Бұл шабуылдың барлық кезеңі музыкамен үйлесімді хореографиялық түрде бейнеленген. Бұл сахна Дания киносы тарихындағы ең танымал сахналардың бірі болып саналады.

Басқа жұмыстар

Драмалық туындыларымен қатар, Кухлау флейтаға арналған бірнеше композиция және фортепианоға арналған көптеген шығармалар жазды. Әсіресе оның фортепианоға арналған қысқа сонатиналары Данияда да, шетелде де зор танымалдылыққа ие болды. Кухлаумен жеке таныс болған Бетховен оның музыкасына ең зор әсер етті. Кухлаудың C мажорлық фортепиано концерті, Op. 7, 1810 жылы жазылған, Бетховеннің 14 жыл бұрын жазылған C мажорлық фортепиано концертінің күшті ықпалында жасалған. Туындының үш бөлімі де Бетховеннің сәйкес бөлімдерін еске түсіреді, оны музыкалық имитацияға айналдырады. Аталған фортепиано концертінен басқа, скрипкалық квартет және фортепианоға арналған сол заманғы барлық жанрларды қамтитын бірнеше шығармалар болды: сонаталар, сонатиналар, вальстер, рондолар және вариациялар. Ол сонымен қатар фортепианомен қоса скрипкалық квартеттер (үш квартет және екі квинтет, бірнеше скрипкалық сонаталар), қосымша музыка және бірнеше опералар жазды. Дегенмен, оның ең көп жазылған және орындалған шығармалары фортепиано сонатиналары мен флейтаға арналған көптеген туындылары. Ол өмірінде флейтаға арналған осы шығармалары үшін "флейтаның Бетховені" деп аталды.