Falaise (falɛz) is a commune in the Calvados department in the Normandy region in northwestern France.
География
Фалаиз қаласынан Анте және Трайнфеюль өзендері ағып өтеді, екеуі де Див өзенінің салалары. Фалаиздің шығыс жағында «Суис Норманд» деп аталатын аймақ орналасқан.
Flowing through Falaise are The River Ante and The River Trainefeuille, both tributaries of the river Dives. Falaise borders the area known as Suisse Normande, on its eastern side.
Тарих
Falaise айналасындағы аймақта тас дәуірінен бері адамдар қоныстанған, бірақ аймақта, әсіресе Falaise-те тұрақты түрде қоныстану тас дәуірінің соңында және Галло-рим дәуірінің басында ғана басталды. Сол кездегі қоныс іздері қазіргі қаланың солтүстік-шығысында орналасқан Вастон шаруашылық аймағынан табылды. Қазіргі Falaise қаласы, көптеген жағдайларда, қамалдың төңірегінде қалыптасқан. Бұл қала Англияның Норман патшаларының біріншісі, Жеңімпаз Уильямның туған жері. Ол Герлевадан заңды емес туғандығы үшін көбінесе «Жексұрын Вильгельм» деп аталды, ал Герлева Фалаиздегі терішінің қызы болған деп есептеледі. Қалаға биік тік жардан қарап тұратын Шато-де-Фалаз (12–13 ғасырлар) бұрын Нормандия герцогтарының резиденциясы болған. Сонымен қатар, 1174 жылдың желтоқсанында осы қамалда Шотландия королі I Вильгельм мен Англия королі II Генрих арасында Фалаиз шартына қол қойылды. Рашидің немересі, Фалаиз рабині Йом Тов та осы қалада раббилік сот өткізген. 1851 жылдың 26 қазанында оның туған жерінде Жеңімпаз Уильямның ескерткіші ашылды.
The area around Falaise has been inhabited from prehistoric times, but it was only at the end of the prehistoric period and the beginning of the Gallo Roman era that the area, Falaise in particular, was regularly inhabited. Evidence of settlement from the time has been found at Vaston, an agricultural area just north east of the modern town. Falaise, as it is sited today, probably came into being around the castle. The town was the birthplace of William the Conqueror, first of the Norman Kings of England. He was frequently referred to as William the Bastard, on account of his being born out of wedlock to Herleva from Falaise, reputedly a tanner's daughter. The Château de Falaise (12th–13th century), which overlooks the town from a high crag , was formerly the seat of the Dukes of Normandy. Also, the Treaty of Falaise was signed at the castle in December 1174 between the captive William I, King of Scots, and the Plantagenet King of England, Henry II. The town was also the place that Rabbi Yom Tov of Falaise, grandchild of Rashi, held his rabbinical court. On 26 October 1851, a statue of William the Conqueror was inaugurated here (at his place of birth).
Екінші дүниежүзілік соғыс
Қазіргі заманда, Фалаиз 1944 жылдың тамызында Францияны одақтастар қайта басып алған кезде (Оверлорд операциясы деп аталады) болған Фалаиз қалтасы шайқасымен әйгілі. Осы шайқаста екі неміс әскері одақтас әскерлермен қоршалып, жойылды. Шамамен 10 мың неміс әскері қаза тапты, ал 50 мыңы тұтқынға алынды. Қаланы канадалық және поляк әскерлерінің біріккен күші басып алғанша, Фалаиздің үштен екі бөлігі одақтастардың бомбалауы салдарынан қирады. Соғыстан кейін Фалаиз көбінесе қалпына келтірілді.
In modern times, it is known for the battle of the Falaise Pocket during the Allied reconquest of France (called Operation Overlord) in August 1944 in which two German armies were encircled and destroyed by the allied armies. Some 10,000 German troops were killed and 50,000 taken prisoner. Two thirds of Falaise was destroyed by allied bombing before the town was taken by a combined force of Canadian and Polish troops. Falaise was largely restored after the war.
Фалаз шатыры
Қаланың басты тартылысы – Фалеза қамалы, Нормандық патшалары Нормандия герцогтарының резиденциясы ретінде XIII ғасырға дейін пайдаланған. Оны Франция королі Филипп II жаулап алғанға дейін қамалда осылай қолданылды. Ол көбінесе Гвийом Жеңімпаз немесе Вильгельм Басқыншының қамалы деп белгілі, себебі ол осы жерде дүниеге келді. 1840 жылы ол тарихи ескерткіш деп жарияланды және қазірде көпшілікке ашық.
The main attraction for the town is the Château de Falaise, which was used by Norman Royalty as the seat of the Dukes of Normandy, until the 13th century, when it was captured by King Philip II of France. It is commonly known as Château Guillaume le Conquérant or William the Conqueror's Castle as he was born here. In 1840 it was declared a Monument historique in 1840, and today is open to the public.
Мұражайлар
1994 жылы құрылған мұражай Автоматтарға, әсіресе 1920-1960 жылдар аралығындағы автоматтарына арналған, онда 300-ден астам экспонаттар қойылған. 2000 жылы құрылған Андре Лемастр мұражайы суретші Андре Лемастрдің туындыларына арналған. 2022 жылдың желтоқсанында мұражайға Micro Folie de Falaise – Espace André Lemaitre қосылды, ол келушілерге 12 ірі француз мұражайларынан алынған 2500 өнер туындысын үлкен экрандарда цифрлық форматта көруге мүмкіндік береді. 2016 жылы ашылған "Соғыстағы бейбіт азаматтар ескерткіші" мұражайы Екінші дүниежүзілік соғыстың ортасындағы адамдардың күнделікті өміріне арналған және Нормандия шайқасында қаза болған 20 000 бейбіт тұрғынға құрмет көрсетеді.
Musée des Automates Established in 1994, the museum is dedicated to Automatons, mainly ones between 1920 to 1960, with over 300 on display. André Lemaître Museum established in 2000 is dedicated to the work of artist André Lemaître. in December 2022 the museum added Micro Folie de Falaise Espace André Lemaitre, which allows visitors to access digitally on giant screens 2,500 art works from 12 major French museums. Memorial des Civils dans La Guerre histoire inaugurated in 2016, the museum is dedicated to the daily life of the people at the heart of the Second World War and pays tribute to the 20,000 civilians killed at the Battle of Normandy.
Белгілі тұлғалар мен жануарлар
Герлева (өлген шамамен 1050 – ?) – Вильгельм Жеңімпаздың анасы және Вильгельмнің танымал жартылай бауырлары Одо Бае және Роберт, Мортен графы болғандығымен белгілі норман әйелі. Англияның болашақ патшасы Вильгельм Жеңімпаз (шамамен 1028 – 1087) Фалаизде дүниеге келді. 11-ғасыр француз раввині Йом Тов Фалаизский, Рашидің немересі осы жерде дүниеге келді. 12-13 ғасырлардағы француз раввині Сэмюэль бен Соломон Фалаизский, сонымен қатар Сэр Морель деген атпен де танымал, осы жерде дүниеге келді. Антуан де Монкрестян (шамамен 1575 – 1621) – француз сарбазы, драматург, авантюрист және экономист осы жерде дүниеге келді. Франсуа Боннемер (1638 – 1689) – француз суретшісі және гравюрашы осы жерде дүниеге келді. Пьер Генри Ларивьер (1761 – 1838) – француз саясаткері және Кальвадостан Конвенцияға депутат болған. Фредерик де Лафренье (1783–1861) – орнитолог, осы жерде дүниеге келді және қайтыс болды. Луи Феликс Этьен, Турго маркизі (1796 – 1866) – француз дипломаты және саясаткер осы жерде дүниеге келді. Луи Альфонс де Бребиссон (1798 – 1888) – француз ботанігі және фотографы осы жерде дүниеге келді және қайтыс болды. Мұстах (1799 – 1812) – француз революциялық және Наполеон соғыстарында рөл атқарды деген барбет, осы жерде дүниеге келді. Паулин Роланд (1805 – 1852) – француз феминисті және социалісі осы жерде дүниеге келді. Шарль Филипп де Шенневьерс Пойнтель (1820 – 1899) – француз жазушысы және өнер тарихшысы осы жерде дүниеге келді. Луи Альфонс Гассион (1881 – 1944) – Эдит Пиафтың әкесі, сонымен қатар әртіс, цирк артисі және театр актері, осы жерде дүниеге келді. Лусьен Плантефол (1891 – 1983) – француз ғылым академиясының мүшесі, ботаник және филотаксисті түсіндіру үшін жапырақ спиральдерінің теориясын жасады. Жакус Хеберт (1920 – 2018) – француз саясаткері осы жерде дүниеге келді және кейін қайтыс болды. Ален Ферте (1955 ж.т.) – француз кәсіби жарыс жүргізушісі, осы жерде дүниеге келді. Мишель Ферте (1958 – 2023) – француз кәсіби жарыс жүргізушісі, осы жерде дүниеге келді. Родольф Томас (1962 ж.т.) – француз саясаткері және MoDem мүшесі, осы жерде дүниеге келді. Стефан Ле Буоннек (1962 ж.т.) – канадалық саясаткер, осы жерде дүниеге келді. Седрик Хенгбарт (1980 ж.т.) – француз кәсіби футбол жаттықтырушысы және бұрынғы футболшы, осы жерде дүниеге келді.
Herleva (died c. 1050 – c. yes) a Norman woman known for having been the mother of William the Conqueror, and also of William's prominent half brothers Odo of Bayeux and Robert, Count of Mortain was born here. William the Conqueror (c. 1028 – 1087), future king of England, was born in Falaise. Yom Tov of Falaise, an 11th century French rabbi, grandson of Rashi was born here. Samuel ben Solomon of Falaise, 12th and 13th century French rabbi also known by his name, Sir Morel was born here. Antoine de Montchrestien (c. 1575 1621) a French soldier, dramatist, adventurer and economist was born here. François Bonnemer (1638 1689) a French painter and engraver, was born here. Pierre Henry Larivière (1761 1838) a French politician and député for Calvados to the Convention was born here. Frédéric de Lafresnaye (1783–1861), ornithologist, was born and died here. Louis Félix Étienne, marquis de Turgot (1796 – 1866) a French diplomat and politician was born here. Louis Alphonse de Brébisson (1798 – 1888) a French botanist and photographer was born and died here. Moustache (1799 – 1812) a barbet who is reputed to have played a part in the French Revolutionary and Napoleonic Wars, was born here. Pauline Roland (1805 – 1852) a French feminist and socialist was born here. Charles Philippe de Chennevières Pointel (1820 – 1899) a French writer and art historian was born here. Louis Alphonse Gassion (1881 – 1944) was the father of Édith Piaf also an entertainer, circus performer and theatre actor, who was born here. Lucien Plantefol (1891 1983) a botanist and member of the French Academy of Sciences who developed a theory of leaf helices to explain phyllotaxis was born here. Jacques Hébert (1920 – 2018) a French politician was born and later died here. Alain Ferté (b.1955) is a French professional racing driver, who was born here. Michel Ferté (1958 – 2023) was a French professional racing driver who was born here. Rodolphe Thomas (b. 1962) is a French politician and member of the MoDem who was born here. Stéphane Le Bouyonnec (b. 1962) is a Canadian politician who was born here. Cédric Hengbart (b.1980) is a French professional football manager and former player who was born here.