Кіріспе
XII ғасырдағы Иерусалим Корольдігінің дворяны Ибелиннің Балианы (;), сондай-ақ Барисан Кіші деп те аталады, XII ғасырда Иерусалим Корольдігінің крестонос дворяны болды. Ол 1170 жылдан 1193 жылға дейін Ибелинге иелік етті. 1187 жылы Иерусалимді қоршағанда қаланың қорғанысын басқарған ол 1187 жылдың 2 қазанында Иерусалимді Саладинге тапсырды.
Balian of Ibelin (; ), also known as Barisan the Younger, was a crusader noble of the Kingdom of Jerusalem in the 12th century. He was lord of Ibelin from 1170 to 1193. As the leader of the defense of the city during the siege of Jerusalem in 1187, he surrendered Jerusalem to Saladin on 2 October 1187.
Алғашқы жылдар
Балиан – Ибелиннің Барисанның кенже ұлы, Хью мен Болдуиннің інісі. Оның әкесі Яффа графтығының рыцары болған, Ле Пуизеттің Хью II-нің бүлігінен кейін Ибелин иелігімен марапатталған. Барисан Рамланың бай иелігінің мұрагері Хелвис Рамлаға үйленді. Балианның да аты Барисан болған, бірақ ол шамамен 1175-76 жылдары ескі француз тіліндегі "Балиан" есімін қабылдаған сияқты; оны кейде Балиан кіші немесе Балиан II деп атайды, әкесі де Балиан аталғандықтан. Оны Рамлалық Балиан немесе Наблус Балиан деп те атайды. Латын тілінде оның аты Балиан, Барисан, Барисанус, Балианус, Балисан және Балисанус түрлерінде кездеседі. Араб деректері оны Балиан ибн Барзан деп атайды, яғни "Барзанның ұлы Балиан". Оның нақты туған жылы белгісіз, бірақ 1158 жылы ол көпшілік жасына (әдетте 15 жас) жеткен, алғаш рет құжаттарда пайда болған, 1156 жылы "жас" ("infra annos") деп сипатталған. Балианның үлкен ағасы Хью шамамен 1169 жылы қайтыс болғаннан кейін Ибелин қамалы келесі ағасы Болдуинге өтті. Болдуин Рамла иелігінде қалуды жөн көрді, сондықтан оны Балианға берді. Балиан Ибелинді ағасының вассалы ретінде, ал Болдуин Рамланы ұстаған патшаның вассалы ретінде иеленді.
Мұрагерлік даулар
Балдуин 1174 жылы король Балдуин IV-нің регенті лауазымына Майлз Планси емес, Триполидің Реймонд III-ін қолдады, ал 1177 жылы ағайындылар Монгисар шайқасына қатысты, мұсылман қатарының ең бекем тұсына қарсы шабуылды жеңіспен бастап шықты. Сол жылы Балиан Амальрик I-нің жесірі Мария Комнинаға үйленді, соның арқасында Амальриктің кіші қызы Изабелланың әкесі болды. Ол Наблус иелігін алды, бұл Мария Амальрикке үйленген кезде күйеуіне берілген садақа еді. 1179 жылы Рамлалық Балдуин Якоб Форды шайқасынан кейін Саладиннің қолына түсті, ал Балиан оның құны үшін келіссөз жүргізіп, келесі жылы босатуға көмектесті; құнының төлемі Марияның әйелінің туысы, Византия императоры Мануил I Комнен жасады. 1183 жылы Балиан мен Балдуин Амальриктің үлкен қызы Сибилланың күйеуі және Балдуин IV-нің регенті болған Гю де Лузиньянға қарсы Реймондты қолдады, Балдуин IV дені қызыл жегіге шалдығып, өліміне аз уақыт қалған еді. Король өзінің 5 жасар туысы Монферраттың Балдуинін тірілігінде бірге патшалыққа отырғызды, Гайдың билікке таласуына жол бермеу үшін. 1185 жылғы көктемде қайтыс болғанға дейін Балдуин IV өзінің туысын Киелі Құдс шіркеуінде салтанатты түрде тәж кигізуге бұйырды. Балианның өзі – аса бойлы адам – салтанат кезінде бала Балдуин V-ті иығына көтеріп, Изабелла отбасының туысына деген қолдауын білдірді. Ұзақ өтпей, сегіз жасар бала жалғыз патша атанды. Ол да 1186 жылы қайтыс болғаннан кейін Балиан мен Мария, Реймондтың қолдауымен, Марияның 14 жастағы қызы Изабелланы таққа үміткер ретінде ұсынды. Бірақ оның күйеуі Торонның Гумфри IV тәжді қабылдаудан бас тартып, Гайға адалдық серт берді. Балиан да Гайға құрмет көрсетті, ал оның інісі одан бас тартып, Антиохияға жер аударылды. Балдуин Балианды өзінің ұлы Томас тәрбиесіне тапсырды, ол әкесімен бірге Антиохияға бармады, болашақта Рамланың иесі болар еді.
Реймонд пен Гай арасындағы дау
Балиан патшалықта Гайдың кеңесшісі болып қалды. 1186 жылдың соңында Мысыр мен Дамаск сұлтаны Саладин, Гайдың одақтасы Шатильондық Рейнольд, Ольтрежордайнның иелері, мұсылман керуенін шабуылдағаннан кейін патшалықтың шекарасына қауіп төндірді. Саладин патшалықтың солтүстігіндегі Тиберия гарнизонымен одақтасты, бұл аймақты Реймонд III басқарды. Гай әскерін Назаретте жинап, Тиберияны қоршауға алуды жоспарлады, бірақ Балиан бұған қарсы болды және Гайдың Саладиннің үлкен әскеріне асығыс шабуыл жасамас бұрын, екеуін татуластыруға үміттеніп, Триполидегі Реймондқа елші жіберуді ұсынды. Бірінші елшілік сәтсіз аяқталды және жағдай 1187 жылдың басында өзгеріссіз қалды. Сол жылғы Пасхадан кейін Балиан, Ридефорттан Герард (Темплиерлер орденінің ұлы магистрі), Роджер де Мулинс (Госпитальдерлер орденінің ұлы магистрі), Сидондық Реджинальд және Тир архиепископы Иосий Триполиге жаңа елшілікпен жіберілді. Саяхат барысында олар Балианның Наблус феодалында тоқтады, ал Балиан қалғандары алға кеткенде қысқа уақытқа қалуды жоспарлады. 1 мамырда Темплиерлер мен Госпитальдерлер Саладиннің ұлы әл-Афдалдан Крессон шайқасында жеңілді; Балиан әлі бір күн қалып қойды және Себастеяда мейрамды тойлау үшін тоқтады. Ла Фев бекінісіне жеткеннен кейін, Темплиерлер мен Госпитальдерлер лагерь құрған жерде, ол оның қараусыз екенін анықтады және көп ұзамай апатты шайқас туралы аман қалған бірнеше адамнан хабар алды. Реймонд шайқас туралы естіп, Тиберияда елшілікпен кездесіп, Иерусалимге бірге қайтуға келісті.
Хаттин шайқасы
Әл-Афдал әскеріне Реймондпен одақтасу арқылы мемлекетке кіруге рұқсат берілген соң, граф енді өз ісіне өкініп, Гаймен келісті. Гай солтүстікке қарай жорықтап, Сефорияда лагерь құрды, бірақ Тиберияны азат ету үшін әскерді құрғақ, шөл дала арқылы өткізуді талап етті. Әскерде су болмады және Саладин әскерлері оларды үнемі мазалады. Нәтижесінде, шілде айының басында Тиберияның сыртындағы Хатин мүйіздерінде олар қоршауға түсті. 4 шілдеде болған Хатин шайқасында Балиан мен Эдессалық Иоселин III арттық күштерге басшылық етті, бірақ крестонос әскері толық жеңіліске ұшырады. Анонимді мәтін, De Expugnatione Terrae Sanctae per Saladinum Libellus, Балиан, Реймонд және Сидондық Реджинальд шайқас ортасында қашып, "христиандарды, түріктерді және крестті" басып кеткендерін айтады, бірақ бұл басқа деректермен расталмады және автордың Полейндерге (Левантта туған еуропалықтарға) деген жаулығын көрсетеді. Бұл жеңіліс Иерусалимдегі күзетшілердің ауысуына әкелді: король Гай тұтқынға алынды, ал дерлік барлық қалалар мен қамалдар Саладинге қарады. Балиан, Реймонд, Реджинальд және Хайфалық Пайен Тирге қашып құтыла алған бірнеше көрнекті дворяндардың қатарында болды. Реймонд пен Реджинальд өздерінің аймақтарын қорғауға асықты, ал Тир Монферраттың Конрады басшылығына көшті, ол Хатиннен кейін көп ұзамай келген еді. Балиан оның ең жақын серіктерінің біріне айналды. Тирден кеткен Балиан Саладиннен Иерусалимге әйелі мен балаларын Триполиге эскорттау үшін жол беруге рұқсат сұрады. Саладин Балиан қаладан кетіп, оған қарсы қару көтермеуге ант берсе, бұған рұқсат берді.
Иерусалимді қорғау
Балиан мен оның шағын тобы қалаға келгенде, тұрғындар оларды қалуға өтінді, ал Балианды Патриарх Эраклиус Саладинге берген антынан босатты, ол христиан дінінің үлкен қажеттілігі, христиан емес кісіге берген антынан артық екенін айтты. Балиан қаланың қорғанына жетекшілік етуге шақырылды, бірақ он төрттен аз, тіпті мүмкін екі ғана басқа рыцарь бар екенін анықтады, сондықтан ол қала тұрғындарының қатарынан 60 жаңа рыцарь жасады. Патшайым Сибилла қорғанысқа көмектеспегендей көрінеді, ал Балианға иелік етуге ант берілді. Ол Эраклиуспен бірге азық-түлік пен ақша жинап, күтілетін қоршауға дайындық жасады. Саладин 1187 жылдың 20 қыркүйегінде Иерусалимді қоршауға алды, бұл патшалықтың қалған бөлігін, соның ішінде Ибелин, Наблус, Рамла және Аскалонды бағындырғаннан кейін болды. Сұлтан Балианның антын бұзғанына наразы болған жоқ және Мария мен олардың балаларын Триполиге қауіпсіз жеткізу үшін күзет жасады. Ибн әл-Атир жазғандай, Иерусалимдегі ең жоғары дәрежелі ие ретінде Балиан мұсылмандар тарапынан "шамамен патшаға тең" дәрежеде қарастырылды. Саладин қабырғаның бір бөлігін қиратты, бірақ қалаға енуге тырыса алмады. Балиан сұлтанмен кездесу үшін аттанды және қорғаушылар қаланы күшпен басып алудың орнына, бір-бірін өлтіріп, қаланы қиратуға дайын екенін хабарлады. Келіссөздерден кейін қала бейбіт түрде тапсырылатыны және Саладин 30 000 безантқа жеті мың адамды босататыны, ал екі әйел немесе он бала бір ер адамның орнына сомасымен алынатыны туралы келісімге келді. Балиан 2 қазанда Дәуіт мұнарасының кілттерін тапсырды. Саладин Иерусалимнен тәртіпті түрде кетуге рұқсат берді, 1099 жылы крестшілер қаланы басып алғанда болған қырғынды сияқты жағдайдың алдын алды. Балиан мен Патриарх Эраклиус қалған франк азаматтарын құтқару үшін кепіл ретінде ұсынылды, бірақ Саладин бас тартты. Құтқарылған тұрғындар үш колоннамен кетуге бағытталды. Балиан мен Патриарх үшінші колоннаны бастады, ол қаладан соңғы болып, шамамен 20 қарашада кетті. Балиан Триполиде әйелі мен балаларымен қосылды.
Балиан патшаны құрушы ретінде және Үшінші крест жорығы
Иерусалимнің құлауы және 1190 жылы Акра қоршауында Сибилланың қаза болуы патшалық тағы үшін күреске әкелді. Балианның әйелінен болған қызы Изабелла енді заңды патшайым болды, бірақ Гай өзінің құқығынан бас тартпады, ал Изабелланың күйеуі Хамфри – оның мүддесін 1186 жылы қолдамаған – оған адал қалды. Егер Изабелла таққа отырса, оған саяси тұрғыдан қабылданып, әскери жағынан да қабілетті күйеу керек болды. Осыған ең лайықты үміткер Монферраттың Конрады еді, ол сондай-ақ Бальдуин V-нің әкесінің туысы болып саналды. Балиан мен Мария Изабелланы ұстап алып, оны ажырасуға көндірді. Мұндай оқиғалар бұрын да болған: Амальрик I-нің Агнес Куртенэйге үйленуінің жойылғаны және Сибилланы Гайдан ажырастыруға жасалған сәтсіз әрекеттер. Изабелланың некесін Папаның өкілі, Пиза архиепискобы Убальдо Ланфранчи және Бове епискобы Филипп Дрюс бұзды. Бове епискобы кейін оны Конрадқа үйлендірді (бұл даулы болды, өйткені оның інісі Изабелланың жарты әпкесіне үйленген еді және ол Византиялық әйелінен ажырасқан-ажыраспағаны белгісіз еді). Мұрагерлік дау үшінші крест жорығына Англияның Ричард I және Францияның Филипп II-нің келуімен күшейді: Ричард Гайды, өйткені ол Пуату вассалы еді, қолдады, ал Филипп Конрадты, қайтыс болған әкесінің туысын қолдады. Балиан мен Марияның Изабелланың ажырасуына қатысуы және Конрадты патша ретінде қолдауы оларға Ричард пен оның жақтастарының қатты ашуын тудырды. Крест жорығы туралы поэма жазған Амброаз Балианды "гоблиннен де жалған" деп атады және оны "иттермен қуу керек" деді. Itinerarium Peregrinorum et Gesta Regis Ricardi атты еңбектің анонимді авторы Балианды Конрадтың төңірегіндегі "зор жамандық кеңесінің" мүшесі деп жазды, оны Конрадтың парасын алғандықтан айыптады және Мария мен Балианды жұп ретінде былай сипаттады: "Бала кезінен грек ласының ішінде өскен, оның мінезі өзіне сай күйеуі болды: ол қатыгез, ол дінсіз; ол өзгергіш, ол икемді; ол адал емес, ол алаяқ." 1192 жылдың 28 сәуірінде, оның патшалығы сайлау арқылы расталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Конрад Тирде өлтірілді. Ол кісі өлтірушілердің бірі бірнеше ай бұрын Балианның үйіне кіріп, оның құрбанын іздеп, қызметші болып көрсеткені айтылады; екіншісі де Реджинальд Сидонның немесе Конрадтың үйіне кірген болуы мүмкін. Ричардтың кісі өлтіруге қатысы бар деген күдік туды. Алғашқы баласын (Монферраттың Мариясын) күтіп жүрген Изабелла бір аптадан кейін Шампань графы Генрих II-ге үйленді. Балиан Генрихтің кеңесшілерінің бірі болды, содан кейін сол жылы (Вильгельм Тибериямен бірге) 1192 жылғы Яффа шайқасында Ричард әскерінің арттық бөлігіне басшылық етті. Кейіннен ол 1192 жылы Ричард пен Саладин арасындағы Яффа шартына келісуге көмектесті, бұл крест жорығын аяқтады. Осы келісім бойынша Ибелин Саладиннің бақылауында қалды, бірақ крест жорығы кезінде қайта басып алынған жағалаудағы көптеген жерлер христиандардың қолында қалды. Ричард кеткеннен кейін Саладин Балианды Кеймонт қамалымен және оның маңындағы бес жермен сыйлады, бәрі де Акрадан тыс жерде орналасқан.
Steeped in Greek filth from the cradle, she had a husband whose morals matched her own: he was cruel, she was godless; he was fickle, she was pliable; he was faithless, she was fraudulent. On 28 April 1192, only days after his kingship was confirmed by election, Conrad was assassinated in Tyre. It is said that one of the two assassins responsible had entered Balian's household in Tyre some months previously, pretending to be a servant, in order to stalk his victim; the other may have similarly infiltrated Reginald of Sidon's or Conrad's own household. Richard was widely suspected of involvement in the murder. Isabella, who was expecting her first child (Maria of Montferrat), married Henry II of Champagne only a week later. Balian became one of Henry's advisors, and later that year (along with William of Tiberias), he commanded the rearguard of Richard's army at the Battle of Jaffa of 1192. Later, he helped negotiate the Treaty of Jaffa in 1192 between Richard and Saladin, essentially ending the crusade. Under this treaty, Ibelin remained under Saladin's control, but many sites along the coast which had been reconquered during the crusade were allowed to remain in Christian hands. After Richard departed, Saladin compensated Balian with the castle of Caymont and five other nearby sites, all outside Acre.
Танымал мәдениет
Ридли Скотттың 2005 жылғы "Көк патшалығы" фильмінің басты кейіпкері – ағылшын актері Орландо Блум ойнаған Балианның жоғары көркемделген нұсқасы.