Кіріспе

Мохотани (кейде Мохо Тани деп те жазылады; Молопу немесе Мотан деп те аталады) – Оңтүстік Маркиза аралдарындағы Хива Оаның оңтүстік-шығысында және Тауатаның шығысында орналасқан, адам тұрмайтын арал. Оның ауданы 15 км². Аралдың сирек өсімдіктерінің көп бөлігі жабайы ешкілер мен қойлардың салдарынан жойылған, сондықтан сирек жаңбырдан кейін айналасындағы теңіз ағып түскен қызыл топырақтан қызыл түске боялады. Алғашқы хабарламаларда аралдың құнарлы, орманды және егістік жерлері болғаны айтылған. 1938 жылы Тор Хейердал аралға келгенде, онда тек бірнеше ешкі және тастау қалдықтары мен ауылдардың іздері ғана болды. Мохотани әкімшілік тұрғыдан Хива Оа коммунасының (муниципалитет) құрамына кіреді, ол Маркиза аралдарының әкімшілік бөлінісіне қарасты. Бір кезде бұл аралда "Мои а Тью" тайпасы тұрған, бірақ аурулар мен соғыстардан кейін олардың саны көп бұрын жойылған, ал қалғандары Хива Оаға көшіп кеткен. Еуропалықтар келгенге дейін арал Пепан провинциясының бір бөлігі саналған. 1992 жылы арал және оны қоршаған кішірек аралдар (Теріхи аралдары да бар) Мотан табиғи қорығы деп жарияланғаннан кейін ресми түрде қорғауға алынды.

Тарих

Батыс адамдары келгенге дейін Мохотаниде Мои а Тью тайпасы қоныстанған. Бұл архипелагтағы ең кішкентай мекенделген арал еді. Шет елдік теңізшілер әкелген соғыстар мен аурулар салдарынан азайып, қалғандары аралды тастап, Хива Оаға бет бұрды. Бүгінде Мохотаниде адам тұрмайды, бірақ полинезиялықтардың тұрақты қонысы болғанын көрсететін археологиялық дәлелдер жеткілікті. Американдық антрополог Ральф Линтон (1893–1953) қоныстың қалдықтарын тапты. 1938 жылы Тор Хейердал аралдың құрғақ шығысында бірнеше тас үй платформаларын (паэпаэ) тапты. Бұл аралда "Мои Атиу" деп аталатын бір ру өмір сүрген, ол Хива Оадан келген тайпаның тармағы еді. Мохотаниді еуропалықтар 1595 жылы испандық теңізші Альваро де Менданя де Нейра Еуропаға жасаған екінші сапарында ашты. Ол аралға аяқ баспады, бірақ оны Әулие Петрдің құрметіне және капитан Педро Фернандес де Кирос атының еске алуымен "Сан-Педро" деп атады. Менданя оны "көп орманды" арал деп сипаттады және онда адамдардың іздерін көре алмады. Джеймс Кук Тынық мұхитына жасаған екінші сапарында 1774 жылдың 7 сәуірінде Хива Оа мен Мохотани аралдары арасындағы бұғаздан өтті, бірақ Мохотаниге кірмеді. Ол аралды былайша сипаттады: text="Сан-Педро [Мохотани] жақсы биік, бірақ таулы емес, және оның шеңбері шамамен 3 лигадай. [Арал] Ла Доминиканың [Хива Оа] шығыс нүктесінен оңтүстікке қарай 4 ½ лига қашықтықта жатыр және оның мекенделгені немесе жоқ екенін білмейміз, бірақ, мүмкін емес, себебі табиғат оны адамдарға қажетті нәрселермен жабдықтамаған сияқты." Resolution кемесінің астрономы Уильям Уэльстің картографиялық эскизінде Мохотани "Onateayo" деп белгіленген, бұл Хива Оа аралының тұрғындары берген аты болуы мүмкін. 1992 жылы ол жойылып бара жатқан экожүйесін қорғау үшін "Мотан аралы табиғи қорығы" (réserve naturelle de l'île de Motane) деп жарияланды. Қорық Терихи аралына дейін созылып, онда құсқұстар, қара құстар және фрегаттар сияқты теңіз құстарының колониялары мекендейді.

География

Мохотани Хива Оадан оңтүстік және оңтүстік-шығысқа қарай 17 км, Тауатадан шығысқа қарай 21 км және Фату Ивадан солтүстікке қарай 47 км жерде орналасқан. 15 км² аумақты алып, шығысында ашық жарты ай пішіндес, солтүстіктен оңтүстікке қарай 8 км-ге созылып, шығыстан батысқа қарай ең көп жерінде 2 км енді. Бұл жоғары аралы, ең биік нүктесі (520 метр) оңтүстікте орналасқан, ал жалпы пішіні киттің арқасын еске түсіреді.

Терихи

Оңтүстік-шығысқа қарай 300 метр жерде Терихи орналасқан – 0,150 км² ауданы бар, өте тік жағалауы мен 3,4 километрлік жалпы шеңбері бар жартасты арал. Ол сол жанартау кешенінің бір бөлігі. Арал теңіз деңгейінен 245 метр биіктікте көтеріледі. Өсімдік әлемі сирек, негізінен төзімді Eragrostis xerophila шөбі және өте баяу өсетін Nicotiana fragrans var. Fatuhivensis түнгі көлегінен тұрады. Бұл түр Фатү Хива мен Мохотаниге ендемик.

Геология

Мохотани – диаметрі шамамен он шақырымды құрайтын, ірі жанартауға тиесілі құлаған кальдераның батыс-оңтүстік бөлігіне сәйкес келеді. Бұл жанартау бірнеше миллион жыл бұрын әлемнің осы аймағындағы қайнар нүктенің нәтижесінде пайда болған. Арал екі кезеңде қалыптасқан, соның ең соңғысы шамамен 2,2 миллион жыл бұрын болған. Оның құрамы негізінен базальттен тұрады.

Флора мен фауна

Мохотани 1971 жылдан бері қорғалып келеді (Француз Полинезиясының ескерткіштер комиссиясы, 1971 жылғы 28 шілдедегі № 2559 бұйрық). Аң аулау реттелген және рұқсат қажет, бірақ бұл шалғай аралға рұқсатсыз да бару орын алады. Сонымен қатар, сувенир жасау үшін ағаштар заңсыз кесілуде. Қорғау аймағын тиімді басқару және бақылау әлі де жеткіліксіз. XIX ғасырдың екінші жартысында Хива-Оадан француз қоныс аударушылары әкелген қойлар бақырылып көбейіп, жайылым арқылы төменгі жапырақтарды жеп, топырақ эрозиясына себеп болып отыр.

Флора

Мохотани аралын үш өсімдік аймағына бөлуге болады: шығысында кең аумақта құрғақ дала, солтүстігінде өсімдік жамылғысы сирек, ал аралдың батыс орталығында тығыз орман жатыр, ол көбінесе табиғи күйінде сақталған. Бүкіл шығыс жануарлардың жайылуынан құрғақ, өсімдік жамылғысы азақ. Қолайлы жағдайларда Nicotiana fragrans var. fatuhivensis (темекі тұқымдасының өкілі, Fatu Hiva және Мохотаниға ендемик), шөптегі жусан (Portulaca oleracea) және Eragrostis xerophila, Brachiaria reptans сияқты шөптер өседі. Аралдың солтүстік бөлігі де мал жаюдан қиын жағдайға тап болған. Әрқашан жасыл Арбутилон хиртум, Кордия лютеа және Уолтерия томентоза төмен бойлы бұталар түрінде кездеседі. Pisonia grandis, Premna tahitensis және Morinda citrifolia жануарлардың жете алмайтын сирек жерлерінде өседі. Батыстағы орталық плато аралдың шамамен төрттен бір бөлігін алып жатқан тығыз орманмен жабылған. Онда 30-40 метрге дейін биіктікке жететін алып Pisonia grandis ағаштары өседі. Басқа да көп кездесетін ағаштар: Cordia subcordata, Thespesia populnea, Hibiscus tiliaceus, Pandanus tectorius, Ficus marcuesensis, Casuarina equisetifolia және арасында сирек кокос пальмалары.