Кіріспе
Бірінші маори патшасы Потатау Те Веруверо (өлген 25 маусым 1860 жылы) – маори батыры, Вайкато иви (тайпалар конфедерациясы) басшысы, тұңғыш маори патшасы және Те Веруверо патшалық әулетінің негізін қалаушы. Ол бастапқыда Те Веруверо деп белгілі болды және 1858 жылы патша болғаннан кейін Потатау есімін қабылдады. Жер дауы мен таластар күшейген сайын Те Веруверо үкімет пен оның саясатына наразылық білдірді.
Pōtatau Te Wherowhero (died 25 June 1860) was a Māori warrior, leader of the Waikato iwi (confederation of tribes), the first Māori King and founder of the Te Wherowhero royal dynasty. He was first known just as Te Wherowhero and took the name Pōtatau after he became king in 1858. As disputes over land grew more severe Te Wherowhero found himself increasingly at odds with the Government and its policies.
Ерте өмір
Те Уэроухеро – 1807-1845 жылдардағы мылтық соғыстарынан бұрын және оның кезінде белгілі әскери басшы болған, Нгати Махутаның жоғары әулеттік тармағына жататын Те Рау ангаанганың үлкен ұлы. Те Уэроухеро Тайнуи және Те Арава вака (каноэ) капитандарының ұрпағы еді. Оның туысы және Нгати Махута басшысы Те Уира Нгати Тоа адамын өлтірген кезде, Нгати Тоа басшысы Те Раупараха бастаған соғыс отряды оны өлтірді. Те Уэроухеро Каухиадағы Нгати Тоаға шабуыл жасауға әкесімен бірге қосылды, өйткені ол Уайкатоның қаза тапқан басшысының денесін тастап кетуден бас тартты. Те Раупараханың араласуы оны құтқарды, бірақ содан кейін ол тек қазба құралымен қаруланған бірнеше жау басшыларымен жеке шайқасқа түсуге мәжбүр болды. 1836 жылға қарай Те Уэроухеро Таранаки тайпаларымен бейбітшілік орнатты. Ол британдық тәжге егемендікті бермегенімен, Жаңа Зеландияның алғашқы губернаторларымен, әсіресе Джордж Греймен жақсы қарым-қатынаста болды. 1850-ші жылдардың басында Жаңа Зеландияға көшіп келгендердің саны артқан сайын Те Уэроухеро пакехаларға деген ықыласы азайды. Бұл, кем дегенде, Вайкато жеріне келгендердің мінез-құлқына байланысты болды, олар көбінесе маори тайпаларының жерлеріне ресми келісім немесе сыйлықсыз қол сұғып отырды.
When his fellow Ngāti Mahuta chief and relative Te Uira killed a Ngāti Toa man, and was in return killed by a war party led by Ngāti Toa chief Te Rauparaha, Te Wherowhero joined his father in attacks on Ngāti Toa at Kāwhia. when he refused to retreat and abandon the body of a slain Waikato chief. The intervention of Te Rauparaha saved him, but subsequently he had to engage a number of enemy chiefs in single combat, armed with only a digging implement. By 1836 Te Wherowhero made peace with the Taranaki tribes. Although he never ceded sovereignty to the British Crown, he did have good rapport with early New Zealand governors, especially George Grey. As more settlers came to New Zealand, from the early 1850s Te Wherowhero became less friendly to the Pākehā. This was at least partially due to the nature of these arrivals in the Waikato lands, who often encroached on Māori tribal lands with no formal jurisdiction or consensual purchasing or gifting of the land.
Маори патшасы
1850-ші жылдардың басында маори королін құру қозғалысы пайда болды. Оның мақсаты – маори халқын біріктіру және королева Викторияға қарсы салмақ құру еді. Бірақ ең бастысы, Корольдік қозғалыс пакеха үкіметінің маори жерін сатуы мен бөліп алуын тоқтатуды көздеді. Матень Те Виви Жаңа Зеландияны аралап, король болуға дайын, жоғары беделді басшы іздеді. Ивикау Те Хеухеу Тукино III, Ngāti Tūwharetoa тайпасынан, Те Вхеровероға үндеу жасауды ұсынды, ал оның таңдауын Ngāti Hauā тайпасының Вирему Тамиханасы қолдады. Потатау өзі британ үкіметімен ынтымақтастықта жұмыс істеуді жалғастыруды қалаған, бірақ оның көптеген жақтастары әлдеқайда тәуелсіз көзқарас ұстанды. Бірте-бірте екі тараптың арасы суынып, бес жыл өткен соң соғысқа ұласты (Ваикатоға шабуыл және Жаңа Зеландия соғыстарына қараңыз).
Өлім
Потатау 1860 жылдың 25 маусымында Нгаруавахиада қайтыс болды және Нгаруавахиадағы патшалық резиденциясына жақын Таупири тауында жерленді. Оның орнына ұлы Матуаера Тавиао келді.