Кіріспе

Кансей инженериясы (жапонша: 感性工学 кансей когаку, эмоционалды немесе әсерлі инженерия) тұтынушының психологиялық сезімдері мен қажеттіліктерін өнім дизайны (яғни параметрлер) саласына аудару арқылы өнімдер мен қызметтерді дамытуға немесе жақсартуға бағытталған. Оның негізін Хиросима университетінің құрметті профессоры Мицуо Нагамачи қалады (сонымен қатар Хиросима халықаралық университетінің бұрынғы деканы және Халықаралық Кансей дизайн институтының бас директоры). Кансей инженериясы клиенттің эмоциялық жауаптарын (яғни физикалық және психологиялық) өнімнің немесе қызметтің қасиеттерімен және ерекшеліктерімен параметрлік тұрғыда байланыстырады. Осының нәтижесінде, өнімдер қажетті әсерді беру үшін жобалана алады. Қазіргі таңда Корольдік Статистикалық Қоғам оны кәсіби даму тақырыбының бірі ретінде қабылдады.

Кіріспе

Қазіргі нарықтағы өнім дизайны күрделене түсуде, себебі өнімдер көбірек функцияларды қамтиды және қолдануға ыңғайлы болу, өндіріс жеңілдігі және экологиялық талаптар сияқты артып келе жатқан талаптарға жауап беруі керек. Өнімнің өмірлік циклі қысқарғандықтан, даму шығындарының артуы мүмкін. Нарық тенденцияларын дұрыс бағаламау өте қымбатқа түсуі мүмкін болғандықтан, компаниялар стратегиялық, процестік, маркетингтік және өнімдік деңгейлерде бәсекелестермен салыстыру үшін бенчмаркинг зерттеулерін жүргізеді. Дегенмен, нарықтың белгілі бір сегментінде табысқа жету үшін бәсекелестер туралы және бәсекелес өнімдердің көрсеткіштері туралы ғана емес, сонымен қатар өнімнің тұтынушыға қалдыратын әсері туралы білу де қажет. Соңғы талап өнімдер мен компаниялар жетіліп келе жатқан сайын маңыздырақ болады. Тұтынушылар өнімдерді бренд имиджі, беделі, дизайны, әсері сияқты субъективті факторларға негізделіп сатып алады. Көптеген өндірушілер мұндай субъективті қасиеттерді ескере бастады және өнімдерін компания имиджін жеткізетіндей етіп әзірлеуде. Сондықтан, сенімді құрал қажет: даму шығындары тым жоғары болмас бұрын, өнімнің нарықта қабылдануын болжауға мүмкіндік беретін құрал. Осы қажеттілік клиенттің субъективті, жасырын қажеттіліктерін нақты өнімдерге аударуға бағытталған зерттеулерді күшейтті. Зерттеулер негізінен Азияда, соның ішінде Жапония мен Кореяда жүргізілуде. Еуропада 6-шы Еуроодақ аясында желі құрылды. Бұл желі жаңа зерттеу саласын "эмоционалды дизайн" немесе "әсерлі инженерия" деп атайды.

Тарих

Қазіргі таңда адамдар физикалық деңгейде функционалды, психологиялық деңгейде қолдануға ыңғайлы, ал эмоционалдық деңгейде тартымды өнімдерді пайдалануға ұмтылады. Әсерлі инженерия – бұл үшінші деңгейдегі тұтынушы мен өнім арасындағы өзара әрекеттесуді зерттеу саласы. Ол өнімнің физикалық ерекшеліктері мен пайдаланушыға тигізетін әсері арасындағы байланысқа назар аударады. Осы зерттеулердің арқасында тартымды өнімдерді қалай жобалауға және тұтынушыларды қанағаттандыруға болатыны туралы білім алуға мүмкіндік туады. Әсерлі инженерияның әдістері (немесе Кансей инженериясы) – эргономиканың (адам факторының инженериясы) маңызды салаларының бірі. Артефакттарға әсерлі құндылықтарды енгізуді зерттеу ешқандай жаңалық емес. Көне заманда Баумгартен мен Кант сияқты философтар эстетика саласын қалыптастырған. Артефакттардың практикалық құндылығы ғана емес, әрқашан эмоционалдық компоненті де болған. Мысалы, тас дәуірінен қазба жұмыстары кезінде табылған әшекейлер. Ренессанс дәуірі де жақсы мысал. 20 ғасырдың ортасында эстетика идеясы ғылыми контексте қолданыла бастады. Чарльз Э. Осгуд өзінің семантикалық дифференциалдық әдісін жасады, онда ол адамдардың артефакттарды қабылдауын сандық түрде бағалады. Кейін, 1960 жылы профессорлар Шигеру Мидзуно мен Йодзи Акао адамдардың қажеттіліктерін өнімнің қасиеттерімен байланыстыратын инженерлік тәсілді әзірледі. Бұл әдіс сапа функциясын анықтау (QFD) деп аталды. 1980 жылдардың басында Токио университетінің профессоры Нориаки Кано сапа саласында Кано моделін жасады. Кано моделі тұтынушының қанағаттануы үшін жеке өнімнің ерекшеліктерінің маңыздылығын анықтауға қолданылады, соның нәтижесінде процеске бағытталған өнімді әзірлеу үшін оңтайлы талаптар жасалады. Таза маркетингтік техника – конъюнктивтік талдау. Конъюнктивтік талдау тұтынушының өнім немесе қызмет туралы жалпы бағасын талдау арқылы өнімнің атрибуттарының салыстырмалы маңыздылығын бағалайды. Көркемдік тәсіл – ортаны семантикалық сипаттау. Бұл, негізінен, жеке адамның немесе адамдар тобының белгілі бір (әсіресе архитектуралық) ортаны қалай сезінетінін зерттеуге арналған құрал. Бұл әдістердің барлығы субъективті әсерге қатысты болғанымен, олардың ешқайсысы бұл әсерді жобалау параметрлеріне жеткілікті түрде аудара алмайды. Алайда, мұны Кансей инженериясы (КЭ) іске асыра алады. Кансей инженериясы әсерлі инженерияның құралы ретінде қолданылады. Ол 70-жылдардың басында Жапонияда дамыды және қазір жапондық компаниялар арасында кеңінен таралған. 90-жылдардың ортасында бұл әдіс АҚШ-қа тарады, бірақ мәдени айырмашылықтар әдістің толық потенциалын ашуына кедергі келтірген болуы мүмкін.

Бағдарламалық жасақтама

Жоғарыда сипатталғандай, Кансей деректерін жинау және талдау көбінесе күрделі және статистикалық талдаумен байланысты. Қолданылатын синтез әдісіне байланысты әртүрлі компьютерлік бағдарламалық жасақтамалар қолданылады. Kansei Engineering Software (KESo) сызықтық талдау үшін QT1 қолданады. Kansei Engineering Software (KESo) концепциясы Швецияның Linköping университетінде жасалған. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету Кансей шикі деректерін жинау үшін онлайн сауалнамалар құрайды. Екі бағдарламалық жасақтама да Кансей деректерін жинау және бағалауды жақсартады. Осылайша, тіпті статистика саласында арнайы білімі жоқ пайдаланушылар да Кансей инженериясын қолдана алады.