Кіріспе

Ортағасырлық аромандар қоныстанған аймақ Фессалиядағы Ұлы Влахия немесе Ұлы Валахия (; Μεγάλη Βλαχία), сондай-ақ қарапайым Влахия (; link=no) деп белгілі болды, XII ғасырдың соңында Оңтүстік-Шығыс Фессалиядағы провинция және аймақ болды, ал XIII және XIV ғасырларда Фессалияның бүкіл аймағын көрсету үшін пайдаланылды. Бұл атау, көптеген жерлерде өмір сүрген валахтар (ароман) халқынан шыққан.

Атауы

Атауы ароман немесе влахтардан шыққан, олар Балқанның бірнеше таулы аймақтарында тұратын, көшпенді мал шаруашылығымен айналысатын этникалық топ. Влахтар ежелгі роман тілінде сөйлейтін халықтардың ұрпақтары, сонымен қатар кейінгі антикалық дәуірдегі варварлардың шапқындарынан келген адамдармен араласқан. Соңғы кезде Тессалия және Эпир влахтарының тегі туралы пікір таласы ұлтшылдық көзқарастарға байланысты туды: кейбір румын тарихшылары влахтардың қазіргі Румыния аймағынан келгенін және бұл жерде туған халық емес екенін айтты. Дегенмен, қазіргі зерттеулерде влахтардың римдік кезеңде латын тіліне көшкен латын отарлаушыларының немесе жергілікті халықтың ұрпақтары екені қабылданған. Көп мағынада, кейінгі орта ғасырлардағы грек және батыс деректері – мысалы, Мореяның хроникасының француз, итальян және арагон тілдеріндегі нұсқалары, сондай-ақ Рамон Мунтанер және Марино Санудо Торселло сияқты тарихшылар – Фессалияның барлық аймағын, батыстағы Пинд тауларынан шығыстағы Эгей теңізіне дейін, солтүстіктегі Олимп тауы мен Сервиядан бастап оңтүстіктегі Зетуни (Ламия) және Неопатрас (Ипати) қалаларына дейін «Влахия» немесе осыған ұқсас атаулармен (Блаки, Блакия, Ва[л]ахия) атады. Тессалиялық Влахия басқа влахтар қоныстанған аймақтардан – Эпирдегі «Жоғарғы Влахиядан» және Аэтолия Акарнаниядағы «Кіші Влахиядан» ажырату үшін «Грециядағы Влахия» (ἐν Ἑλλάδι Βλαχία) және «Ұлы Влахия» (Μεγάλη Βλαχία) деп те аталды. Бірақ, заманауи византиялық тарихшы Никетас Хониат «Ұлы Влахияны» Метеора маңындағы аудан деп көрсетеді. «Влахия», «Ұлы Влахия» және оның басқа түрлері 14 ғасырдың басында Тессалия үшін қолданылымнан шығып, 15 ғасырдан бастап Дунайдың солтүстігінде пайда болған Валахияға берілді.

Орта ғасырдағы тесалиялық влахтар

Фессалиялық влахтар алғаш рет 11 ғасырдың византиялық деректерінде, мысалы Кекауменнің «Стратегиконында» және Анна Комнененің «Алексиадасында» кездеседі. 1070-ші жылдардың соңында жазған Кекауменос, олардың көшпенділік тіршілігін, сондай-ақ императорлық билікке құрметсіздігін ерекше атап көрсетеді. Кекауменос 1066 жылғы влахтардың көтерілісінің сәтсіз аяқталғанын, оны өзінің туысы және түпнұсқалық Николитзаның немересі Николитза Дельфинас, император Василий II (976–1025 жылдар) оған Фессалиялық влахтарды билеуге тағайындаған, еріксіз басшылығымен бастырғанын жазды. Анна Комнене 1083 жылы Осса тауының жанында влахтардың қонысы туралы хабарлайды, бұл оның әкесі Алексий I Комненнің (1081–1118 жылдар) нормандықтарға қарсы жорығымен байланысты болды. «Влахия» термині алғаш рет 12 ғасырда пайда болды, 1166 жылы аймалды аралап шыққан еврей саяхатшысы Бенджамин Тудела Зетуни (Ламия) қаласының «Влахия төбелерінің етегінде орналасқандығын» хабарлады. Термин, әрине, тек географиялық немесе этникалық белгілеу емес, себебі 1198 жылғы император Алексий III Ангелостың (1195–1203 жылдар) жарлығында Валах провинциясы Фессалияның венециялық саудагерлерге жеңілдіктер берілген аудандарының қатарына енгізілді. Византиялық тарихшы Джордж С. Соулис пікірінше, бұл мәліметтерге сүйенсек, 12 ғасырдың соңындағы Византиялық Влахия провинциясы «Отрис тауының аймағында, Ламия, Домокос және Халмирос қалаларының арасында орналасқан» болып көрінеді. Тесалиядағы ықпалдылығына қарамастан, влахтар аймақты ешқашан билемеді, керісінше, түрлі грек, латын және кейін серб билеушілеріне бағынды. Никетас Хониатс Ұлы Влахияның топархы туралы айтады, бұл аймақ Төртінші крест жорығынан кейін Салоника патшалығының құрамына кірген кезде, бірақ оның кім екені белгісіз, қазіргі ғалымдар неміс крестшісі Бертольд II фон Каценленбогенді, влах басшысы Таронасты немесе грек магнаты Константин Малиасеносты ұсынады. Эпир деспотаты Тесалияны басып алғаннан кейін, влахтарды эпироттар өздерінің қарсыластарына қарсы элиталық әскер ретінде пайдаланды; 13 ғасыр ғалымы Георгий Пахимер Эпир билеушісі Михаил II Комнен Дуканың (шамамен 1230–1268 жылдар) армиясындағы влахтардың батырлығын атап көрсетеді. Михаилдың заңсыз ұлы Иоанн влах қызына, басшы Таронастың қызына үйленді, ал оның влах әскерлері – олар тұрақты күштер ме, әлде оның иеліктерінен жиналған жеке армия ма, белгісіз – 1259 жылғы Пелагония шайқасында маңызды рөл атқарды. Михаил II шамамен 1268 жылы қайтыс болғаннан кейін оның мемлекеті екіге бөлінді, ал Иоанн Неопатрада астанасы бар Тесалияның билеушісі болды. Батыс авторлары Джон Дукас пен оның мұрагерлерінің тәуелсіз Тесалиялық мемлекетін атау үшін көбінесе «Влахия» терминін қолданды. Дегенмен, Деметриа, Велестино, Халмирос және Фарсалос айналасындағы Тесалияның бір бөлігі Никея империясының қолында болды, ал 1261 жылдан кейін Пелагониядан кейін бірнеше жыл бойы қалпына келтірілген Византия империясы. Бұл округті 1276 жылы Рауль Комнен басқарды. 1340 жылдардың ортасында Византия империясының үлкен бөлігін басып алғаннан кейін, серб билеушісі Стефан Душан 1346 жылы император болып жарияланды, Сербия империясын құрды. 1347–1348 жылдары ол және оның генералы Прелюб Сербияның Эпир мен Тесалияға бақылауын кеңейтті. Кейін Стефан Душан латын тілінде imperator Raxie et Romanie, dispotus Lartae et Blachie comes («Расия мен Румынияның [Византия империясының] императоры, Артаның деспоты және Влахия графы») деген атақтарды алды. Сербия билігі кезінде аймақтың астанасы Трикалаға көшірілді.