Кіріспе
Психологиялық жайлылық сыйлайтын зат. Жайлылық сыйлайтын зат, ресми түрде ауысу кезеңіндегі зат немесе байланыс нысаны деп аталады, бұл зат, әсіресе ерекше немесе жаңа жағдайларда немесе балалар ұйықтағанда психологиялық жайлылық сыйлайды. Кішкентай балалар арасында жайлылық сыйлайтын зат көбінесе жамылғы (қауіпсіздік жамылғысы деп аталады) немесе тыныш жануар, қуыршақ немесе басқа ойыншық түрінде болады, және оны "жамылғым" сияқты лақап атымен атауға болады. Жайлылық сыйлайтын заттар балаларға тәуелсіздікке қол жеткізуге көмектеседі және зерттеулер осы заттардың балалардың өміріндегі алаңдаушылықты азайту арқылы жағымды әсер ететінін көрсетеді.
A comfort object, more formally a transitional object or attachment object, is an item used to provide psychological comfort, especially in unusual or unique situations, or at bedtime for children. Among toddlers, a comfort object often takes the form of a blanket (called a security blanket) or a stuffed animal, doll or other toy, and may be referred to by a nickname such as blankie. Comfort objects are said to enable children to gain independence and research indicates that these objects have positive effects on children by reducing anxiety in later life.
Бала психологиясы
Адам баласының дамуында, әдетте, өтпелі объекті термині қолданылады. Бұл – ана мен бала арасындағы байланысты алмастыратын нәрсе, көбінесе физикалық зат. Көбінесе қуыршақтар, плюшевые аюлар немесе жамылғылар осыған мысал болады. Дональд Вудс Винникотт белгілі бір даму сатысына сілтеме жасай отырып, өтпелі объектілер мен өтпелі тәжірибе ұғымдарын енгізді. «Өтпелі кезең» – психикалық және сыртқы шындық арасындағы дамудың аралық фазасы. Осы «аралық кеңістікте» біз «өтпелі объектіні» таба аламыз. Кішкентай бала «мен» мен «мен емес» дегенді ажырата бастағанда және толық тәуелділіктен салыстырмалы тәуелсіздікке қарай дамығанда, ол өтпелі объектілерді пайдаланады. Сәбилер өздерін және анасын біртұтас тұлға ретінде қабылдайды. Осы кезеңде ана сәбиге «дүниені» кідірмессіз ұсынады, бұл оған «бір сәттегі иллюзияны» сыйлайды – өзінің тілегі қалаған нәрсені жасайды деген сенім, осымен бірге қанағат сезімін әкеледі. Винникотт мұны субъективті құдірет деп атайды. Баланың субъективті құдіретімен қатар, объективті шындық та бар, ол баланың өзі мен қалаған объектілер арасындағы ерекшелікті сезінуімен байланысты. Субъективті құдіреттілік тәжірибесінде бала өзінің тілектері қанағаттандырады деп сезінеді, ал объективті шындық тәжірибесінде бала өздігінен қалау объектілерін іздейді. Кейіннен бала анасы жеке тұлға екенін түсінеді, бұл олар бір нәрсені жоғалтқанын сезінуіне себеп болады. Бала өзінің басқаларға тәуелді екенін түсінеді, соның салдарынан тәуелсіздік туралы ойын жоғалтады. Бұл жағдай қиындық тудырады және көңілсіздік пен алағайлыққа әкеледі. Ана әрқашан «дүниені» нәрестеге ұсынып тұра алмайды, бұл түсінік балаға күшті, аздап ауыртпалы, бірақ соңында құрылысшылдық әсер етеді. Бала өзінің қалауын қиялдау арқылы жұбаныш табады. Осы процесте өтпелі объектіні пайдалануға болады. Өтпелі объекті көбінесе балаға тиесілі «мен емес» заттың біріншісі болып табылады. Бұл жамылғы немесе аю сияқты нақты зат болуы мүмкін, бірақ басқа «заттар», мысалы, әуен немесе сөз де осы рөлді атқара алады. Бұл объекті «аналық» барлық компоненттерін білдіреді және баланың өзіне қажеттіні өзі жасай алатынын көрсетеді. Бұл балаға анасы бірте-бірте ұзақ уақытқа бөлінгенде, анасымен қиял арқылы байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Өтпелі объекті ұйықтау кезінде және уайымнан қорғану үшін маңызды. Бразилияда жүргізілген зерттеуде, өтпелі объектіні пайдаланған балалар, пайдаланбағандарға қарағанда, оңайрақ тынышталып, ұйықтай алды. Дамудың кейінгі кезеңінде балаға өтпелі объекті енді қажет болмайды. Ол «мен» мен «мен емеспін» арасындағы айырмашылықты ажырата алады, ішкі және сыртқы жақтарын бөлек, бірақ өзара байланысты сақтайды. Бұл даму кейінірек өмірде иллюзияны, символдарды және объектілерді пайдалануға әкеледі. Винникотт өтпелі объекті ұғымын жалпылама ұғыммен – өтпелі құбылыстармен байланыстырды, оны ғылымның, діннің және барлық мәдениеттің негізі деп санады. Ол өтпелі объектілер мен құбылыстар субъективті де, объективті де емес, екеуінің де қатысы бар екенін айтты. «Психикалық кеңістік» кітабында Роберт Янг осы ұғымдарды түсіндіріп, олардың ересектер өміріндегі психикалық құбылыстарға қатысты рөлін кеңейтті. Осы тақырып бойынша балаларға қатысты зерттеулерді Висконсин университетінде (Милваки) Ричард Х. Пассман және оның әріптестері жүргізді. Басқа зерттеулердің арасында, олар қауіпсіздік жамылғыларының атын дұрыс қойғанын – олар шын мәнінде оларға байланысты балаларға қауіпсіздік сезімін беретінін көрсетті. Басқа да оң әсерлерімен қатар, қауіпсіздік жамылғысының болуы балаларға жаңа жағдайларға бейімделуге, оқуға көмектеседі және дәрігерлер мен клиникалық психологтардың бағалауына бейімделуге көмектеседі. Пассманның зерттеулері сондай-ақ, оларға байланысты болудың ешқандай ерекшелігі жоқ екенін көрсетеді. АҚШ-та балалардың 60%-ы қауіпсіздік объектісіне аздап болса да байланысты. Ұйықтауға барар алдындағы ойыншықты балалар көбінесе пайдаланады. Бұл әдетте балалар ұйықтап жатқанда құшақтап алатын құшақ ойыншық немесе осы сияқты нәрсе. Кейде оны түнгі шаммен қосады. Ұйықтауға арналған ойыншықтар көбінесе жануарлар, мысалы, қарапайым аю немесе кез-келген басқа тіршілік иелері, мысалы, мифтік тіршілік иелері немесе ойдан шығарылған кейіпкерлер болып табылады. Ойыншықты көбінесе физикалық жұбаныш үшін, ал көбінесе бөлінуден қорқатын және түнді қатты қорқатын балаларға психологиялық жұбаныш үшін пайдаланады.
Терапиялық қолдану
Жедел жәрдем көліктері мен полиция патрульдік машиналары кейде жол апаттарына немесе ауыр психикалық жағдайға түскен адамдарға көңіл көтеру үшін жұмсақ ойыншықтармен жабдықталады. Көбінесе қайырымдылық ұйымдары апаттан аман қалғандарға жұбаныш сыйлайтын заттар, мысалы, төсеніштер мен жамылғылар таратады. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін, Марита Стуркен "Тарих туристері" кітабында жазғандай, "Оклахома қаласының ұлттық ескерткіші Нью-Йоркке алты жүз аққуын, ал Оклахома штаты алпыс мың жұмсақ жануарды жіберді, олар 9/11-ден зардап шеккен мектептердегі балаларға, отбасыларды қолдау ұйымдарына және Нью-Йорк өрт сөндіру станцияларына таратылды."
Ауыспалы киіммен жүру
Транзициялық киілетін серік – аутизм спектрлік бұзылыстары (АСБ) бар балалардың терапиялық сеанстары барысында әлеуметтік ынталандырушы ретінде жасалған эксперименталдық, интерактивті, киілетін, жануарлар пішініндегі ойыншық (мысалы, PlusMe).
Ересектердің қолдануы
Ересектер де ыңғайлы заттарды қолдана алады. Көптеген ересектер қауіпсіздік жамылғысының олардың психикалық және эмоционалдық денсаулығына қажет екенін санайды. Сонымен қатар, 2011 жылы Travelodge компаниясы жүргізген зерттеуге сәйкес, британдық ересектердің шамамен 35 пайызы ойыншық аюмен ұйықтайды. 2008 жылғы зерттеуде Sony AIBO роботтық үй жануары зейнеткерлер үйіндегі адамдардың жалғыздығын азайтатыны анықталды. "Ыңғайлы зат" ұғымын адамның отбасы, үйі және мәдениетін бейнелейтін нәрселерді қамту үшін кеңейтуге болады. Бұл зат адам үшін маңызды, олардың эмоционалдық байланыстарын көрсете отырып, психологиялық күш пен көмек береді. Бұл зат адамның жалғыздыққа төздіру қабілетін арттырады. Мұндай заттарға фотосуреттер, естеліктер, музыкалық пластинкалар және тіпті отбасы мүшелерімен бірге жасалған суреттер жатуы мүмкін. Жұмыс немесе көші-қон үшін үйден алыс кеткендердің саны артып келе жатқандықтан, адамдар мұндай заттарды өзімен бірге алып жүруі жиі кездеседі. Адамдар жаңа ортаға бейімделу сияқты өткел кезеңдерде немесе жарақат немесе маңызды жоғалту кезінде эмоционалдық қолдау үшін осы заттарға жүгінеді. Әсіресе, Батыс елдерінде заттарға байланыстылық кең таралған, көрсеткіштер 60 пайызға дейін жетеді. Рената Гаддини жүргізген ұқсас зерттеуде қалалық итальян балаларының шамамен 30 пайызы және ауылдық итальян балаларының тек 5 пайызы ынғайлы заттарға байланысты екені анықталды. Көптеген зерттеулердің интерпретациясы бала тәрбиесінің әдістері нәрестелердің жансыз заттарға байланысу жиілігіне және, мүмкін, байланыс объектілерін таңдауына әсер ететінін көрсетеді. Емтихан кезінде жазбаларды пайдалану студенттер үшін ыңғайлы заттардың бірі болып саналады.
Танымал мәдениетте
Қауіпсіздік жамылғысы термині Чарльз М. Шульц жасаған "Жаңғақтар" комиксінде танымал болды, ол өзінің кейіпкері Лайнус ван Пелтке осындай жамылғы берді. Лайнус оны 1956 жылы жарық көрген "Жақсы қайғы, тағы да жаңғақтар" шығармасында "қауіпсіздік және бақыт жамылғысы" деп атады. Дегенмен, жайлылық жамылғысы туралы түсінік "Жаңғақтардан" бұрыннан бар еді. 1954 жылдың қараша айындағы Review Report басылымында "Бев" атты автор өзінің қызы туралы былай деп жазды: "Қауіпсіздік жамылғысы. Кіші қызым бір жаста. Ол жұмсақ жамылғыны немесе былғары пальтоны тапқанда, бетін оған жапсырып, бас бармағын сорады". 1920 жылдан бері, ұйықтап жатқан нәрестелерді төсектен құлап кетпеуі үшін және денесін жабу үшін бекітілетін жамылғылар "қауіпсіздік жамылғысын бекіту құрылғылары" деп аталды.