Кіріспе

1999 жылы жазылған Уильям Дембскидің кітабы "Ақылды дизайн: ғылым мен теология арасындағы көпір" – математик Уильям А. Дембскидің 1999 жылы жазған кітабы. Кітапта автор ақылды дизайнды қолдайтын аргументтер келтіреді. Дембски "нақты белгіленген күрделілік" терминін анықтайды және табиғаттағы осы құбылыстарды Дарвиннің эволюциялық теориясымен түсіндіру мүмкін емес, олар ақылды дизайнмен үйлеседі деп сарайды. Ол сондай-ақ өзі жариялаған ақпарат сақталу заңын тұжырымдайды және оны Дарвиннің эволюциялық теориясына қарсы дәлел ретінде пайдаланады. Бұл кітап – 1998 жылы жарық көрген "Дизайндық тұжырымдама" еңбегінде ұсынған математикалық теорияның қысқаша мазмұны, және ол техникалық білімі жоқ оқырмандарға түсінікті болуы тиіс. Дембски христиандық теологиялық тұрғыдан түсіндірмелер береді, сонымен қатар идеялардың тарихи және мәдени маңызын талдайды.

Шолу

Дембски Киелі кітаптағы Құдайдың белгілерін талдаудан бастайды және мұндай белгілердің нақтылығы мен күрделілігі бар екенін, бұл оларды анық ажырата алуға мүмкіндік береді дейді. Ол мұны «Құдайдың саусағын» тануға қатысты жалпы түсінік деп санайды және: «Менің мақсатым – осы белгілердің көне логикасын алып, оны қатаң ғылыми тұрғыдан негіздеу» дейді. Келесі бөлімде табиғаттанушылардың кереметтерге, әсіресе Бенедикт Спиноза мен Фридрих Шлейермахердің сын-пікірлері қарастырылады. Дембски сыншыларды сынап, олардың мұрасының бір бөлігі болып табылатын әдістемелік натурализмді кешіреді. Содан кейін ол Ұлыбританиядағы табиғи теология тарихына назар аударады, Уильям Пейли мен Томас Ридтің телеологиялық аргументтерін және олардың күшін жоғалтуының басты себебін – Дарвиннің табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясын баяндайды. Оны таныстырғаннан кейін Дембски оны бірден сынап, Чарльз Ходждің сын-пікірін мақтайды, ол Дарвинизм «ақылға қонымды себепті физикалық себеппен алмастыруға тырысты» деп дәлелдеген. Содан кейін кітаптың орталық идеясы – ақылға қонымды жобалау ұғымы енгізіледі. Ол оны теистік эволюциядан және, әсіресе, таза натуралистік эволюциядан ажыратады. Бұл теорияның бір себебін былай түсіндіреді: «Дарвинизм – [табиғи іріктеу] тіршілік әртүрлілігінің және күрделілігінің барлығына жауапты екендігі туралы толық мәлімдеме. Бұл пікірді дәлелдер растамайды. Ғылымда әрқашан адамның теориясы шын мәнінде емес, әлдеқайда кең саланы қамтиды деп ойлауға құмарлық тууы мүмкін». Ол табиғи іріктеу үшін «толыққанды қиындық тудырған» көптеген құбылыстарды, соның ішінде өмірдің пайда болуын, генетикалық кодтың пайда болуын және кембрийлік жарылысты атап көрсетеді. Бұдан кейін техникалық теория келеді. Ол күрделілік-нақтылық өлшемі енгізеді, онда дизайнды анықтау үшін үш өлшем бірдей орындалуы керек: кездейсоқтық, күрделілік және нақтылық. Дембскидің айтуынша, біріншісі қажеттілікті жоққа шығарады, ал соңғы екеуі кездейсоқтықты жоққа шығарады. Оның 10−150 ғаламдық ықтималдық шегімен біріктірілгенде, бұл өлшем «нақты себептік байланысы бар» нақты объектілерге қолданылғанда толығымен дәл деп мәлімдейді. Дембски бұл Питер Медавардың (1984 ж.) ақпаратты сақтау заңы деп атаған нәрсесінің мысалы деп санайды. Алайда математик Джеффри Шаллит бұл талапты жоққа шығарып, «Медавардың «заңы» Дембскидің «заңымен» бірдей емес» дейді, себебі Медавар «ықтималдықтар немесе Шеннон есімін атамайды» және «Медавар заңын, әрине, қатаң ғылыми тұрғыдан негіздеуге болады, бірақ бұл Колмогоров ақпаратының контекстінде, Шеннон ақпаратында немесе Дембскинің «күрделі нақтыланған ақпаратында» емес». Содан кейін Дембски «күрделі нақтыланған ақпарат» (КНА) терминін енгізеді және КНА дизайнды көрсетеді деп мәлімдейді. Ол физикалық заңдар мен кездейсоқтықтың жалғыз белгілі табиғи механизмдері, жеке немесе біріктірілген түрде, мұндай ақпаратты тудыра ала ма, жоқ па, соны қарастырады және олардың мұндай мүмкіндігі жоқ деп қорытындылайды. Ол бұған заңдар тек ақпаратты өзгерте алады немесе жоғалта алады, бірақ оны тудыра алмайды дейді, ал кездейсоқтық күрделі нақтыланбаған ақпаратты немесе нақтыланбаған күрделі ақпаратты тудыра алады, бірақ КНА-ны емес; ол заң мен кездейсоқтықтың бірлесіп жұмыс істеуі КНА-ны тудыра алмайтынын көрсететін математикалық талдау жасайды. Сонымен қатар, Дембски КНА тұтастай (бөліктерінің қосындысынан үлкен) дейді және бұл Дарвиндік эволюцияны оның құруының мүмкін жолы ретінде толығымен жояды. Содан кейін ол биологиялық организмдердегі КНА-ның мүмкін көздерін тізімдейді: мұрагерлік, іріктеу және инфузия. Ол алғашқы екі көз биологиялық жүйелердегі КНА-ны (әсіресе кейбір биохимиялық жүйелердің азайтылмас күрделілігін) түсіндіре алмайтынын айтады, сондықтан КНА инфузиядан болуы керек деген қорытындыға келеді. Оның айтуынша, биотикалық инфузия КНА-ны толыққанды түсіндіре алмайды, сондықтан абиотикалық инфузия оның көзі болуы керек. Дембски КНА-ны жою процесінде ең жақсы түрде интеллектке байланысты деп түсіндіреді, сондықтан ол дизайнның сенімді көрсеткіші болып табылады. Ол өзінің теориясы сот медицинасы, зияткерлік меншік құқығы, археология және ғарыштан келген интеллектті іздеу сияқты бірнеше салаларда пайдалы болатынын айтады. Дембски кітапты ақылға қонымды жобалаудың теологиялық салдары деп санайтын ойларымен аяқтайды. Ол қосымшада ақылға қонымды жаратылысқа қатысты әртүрлі қарсылықтарға жауап береді.

Қабылдау

Физик Виктор Ж. Стенгер кітапты "сырттай креационизм" деп сынады және "дизайнға қатысты дәлелді" ұсынды, ол "тағы бір жаңа киіммен келген" нәрсе. Стенгер одан әрі атап өтті: "Ол бұл дәлелдің ешқандай нақты теологиялық болжамдарға байланысты емес екенін айтса да, кітабында оның түсіндіруін, яғни осы дизайн христиан Құдайының жұмысы дегенді ашық түрде жақтайды". Олардың бірлескен еңбегі термодинамиканың екінші заңының қайталануынан басқа ештеңе емес деп айтылды, ол әлемде тәртіптің жоғарылауына мүмкіндік береді, егер басқа жерде тәртіпсіздік деңгейі артатын болса. Физикаға қатысты: "Дембски ақпараттың табиғи жолмен туындамайтынын айтқанда, ол табиғи процестер арқылы тәртіптің пайда болуын тыйым салатын екінші заң туралы креационистердің тағы бір шатасқан пікірін білдіріп отырған сияқты. Бұрынғылары сияқты ол да екінші заңның ресми тұжырымындағы "жабық жүйе" ескертуін назарға алмайды". Бұл академиялық ортада да қабылданбайды. Математика профессоры Джейсон Розенхаус сияқты сыншылар, Дембскинің тұжырымдары Бихидің тұжырымына сүйенгендіктен, ақылды дизайн эволюция және ақылды дизайн талқылауына ешқандай үлес қоспайды деп мәлімдейді, ал ол тұжырым жалған.