Кіріспе

Джон Максвелл Коэтзидің кітабы, 1990 жылғы "Темір дәуірі" романы – Оңтүстік Африкалық Нобель сыйлығының иегері Дж.М. Коэтзидің туындысы. Бұл оның ең танымал шығармаларының бірі және 1990 жылы Sunday Express Book of the Year атағын алды. Онда ол нәсілшілдік пен зорлық-зомбылықтан қираған елдегі әлеуметтік және саяси трагедияның суретін салады. Сынапшылар тарапынан жоғары бағаланған бұл роман, Оңтүстік Африкадағы апартеид тақырыбындағы ең әсерлі әдебиеттердің бірі болып саналады және бүкіл әлемдегі мектептерде әдебиетті зерттеу үшін пайдаланыла береді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға негізгі кейіпкер, зейнеткер классика профессоры, Оңтүстік Африкадан Америка Құрама Штаттарына апартеидке қарсы ашық тұруға көшіп келген қызына жазған хатында баяндалады. Апартеид режимі кезінде миссис Керрен Кейптаун қаласында тұрады. Дәрігерлер оған қатерлі ісігі емделмейтінін және жақын арада өлетінін айтты. Үйіне оралғанда, ол үйінің жанында үйсіз адам, Веркуйльдің тұрақтағанын байқайды. Ол оған кетуге бұйырады, бірақ ол қайтадан келгеннен кейін, миссис Керрен оған тамақ береді және жұмыс ұсынады, бұл оны ренжітеді. Сол күні кешке ол күйеуінің терезеден телевизор көріп тұрғанын байқап қалады. Оның ашуланғанын айтудың қажеті жоқ. Алайда түнде ол кенеттен ауыр дертке шалдыққанда, әлгі кісі оған көмектеседі. Олар бір түрлі таңғажайып достыққа ие болады, өйткені Веркуйе уақытының көп бөлігін оның үйіне жақын өткізеді. Бір күні ол одан қызына хат жіберуін сұрайды. Ол келісу үшін көп уақыт қажет, бірақ ақырында хатты пошта арқылы жібереді. Миссис Керреннің үй шаруасын басқаратын Флоренс сапардан екі қызы мен ұлы Бхекиді алып келеді. Миссис Керрен Бхекидің үйде болуына ренжіді, бірақ оның басқа барар жері жоқ. Оның досы, Кэррен ханымның ойынша, қылмыскер, Веркуйльмен ұрысып, ол біраз уақытқа жоғалып кетеді. Осы уақытта полиция қызметкерлері үйдің жанында жүріп, Бхеки мен оның достарына көз салып отырады. Кері байланыс күшейіп барады. Веркуйе қайтып келгенде, ол үйге әйелді алып келеді және екеуі де қонақ бөлмеде мас күйінде құлап қалады. Адамдар көп болғандықтан, миссис Керрен бәрі оған қарсы әрекет жасап, өлмей тұрып-ақ оның мүлкін тартып алу үшін әрекет жасап жатқандай сезіне бастайды. Бір күні миссис Керрен бұған дейін онымен құрметсіз сөйлескен полиция қызметкерлерінің Бхеки мен оның досы Джонды велосипедпен жүк көлігіне соғып жатқанын көреді. Джонның басы қатты жарақаттанып, әйел жедел жәрдем келгенше оның басын ұстап көшеде отырады. Бұрын нәсілдік жеккөрушіліктен аулақ болған Миссис Каллен өзінің кішкентай ақ әлемінің қара адамдарға қарсы полиция қатыгездігінің шындыққа сәйкес келмейтінін түсіне бастайды. Ол Джонның жарақаттануы үшін биліктен әділдікті талап еткісі келеді, бірақ Флоренс оған рұқсат бермейді, өйткені ол полициямен араласудан қорқады. Бекінің досына барғанда, Веркуйль мен Кэррен машинада күтеді, өйткені ол қатты ауырады. Ол қызына өлімге кететінін айтпағанын мойындады. Ол қызын шындықты айтуға шақырады, сондықтан ол кеткеннен кейін қыз оған реніш сақтамайды. Сол күні үйде болғаннан кейін, миссис Керрен Веркуйелді диванда ұйықтауға шақырады. Ол өзінің сол жерде тұрғанын қалайды. Флоренс түн ортасында ұлының қиындыққа тап болғанын хабарлаған телефон қоңырауынан қайғылы оқиға қайтадан орын алады. Миссис Керрен Флоренс пен оның қызыны Гугалетхуге апарады, бұл қауіпсіз емес орын, онда олар Флоренстің туысы Табен мырзамен кездеседі. Олар қаланың бір бөлігінен қақтығыстар, өрт, айқай-шу, өлі денелер көрінеді. Осылай көп қиратулар мен қорқынышқа тап болған миссис Керрен асығады, әрі оған жолдастық дегеннің нағыз мағынасы туралы дәріс берген мистер Табен өзінің ерекше сезімталдығы үшін ұялады. Ақырында олар Бхекиді табады. Ол және тағы төрт қара нәсілді адам өлтіріліп, көздері мен ауыздары құмға толы қабырғаға ілінеді. Үрейленген миссис Керрен полиция қызметкерін тауып, бірдеңе істеуін талап етеді, бірақ ол оны елемеді. Келесі күні Флоренстің заттарын алуға бірнеше әйел келеді, өйткені ол қайтып келмейді. Осы оқиғалардан кейін Веркуйль миссис Керренден сол күні өзін өлтіруге ниетті ме екендігін сұрайды. Ол "иә" дейді, сонда олар көлікпен саяхатқа шығады. Алайда ол оны жасай алмайды, сондықтан Веркуйль ішімдік сатып алып, оған мас болуды айтады. Қыз ашуланып, оған кетуге айқайлайды, ол да кетеді. Ол біраз уақытқа қашады. Бір күні түнде Кэррен анам оянып, Джонның Бхеки туралы сұрағанын көреді. Ол оған досының өлгенін айтады, бірақ бала түсінбейді. Ол жарақаттанып қалған, сондықтан ол оған біраз уақыт қарап тұрады. Бір күні оның еденге бір нәрсе жауып жатқанын көріп, Табен мырзаны шақырып, Джонды алып кетеді. Келесі күні таңертең полиция оның үйіне келіп, Джон туралы сұрайды. Ол бәрі жақсы деп айтады, бірақ Джон қорқады. Ол жігітке ешбір зиян келтірмеуге уәде беріп, оны жұбатуға тырысады. Бір офицер мырза Керренді алаңдатып, басқалары Джонды өлтіреді. Полиция қызметкерлері оған үйіне қайтуға рұқсат береді, бірақ ол бұл ойды елестете алмайды. Ол көпірдің астында �...

Құрылымы мен жанры

Миссис Керрен - бірінші тұлғадағы әңгімелеуші. Ол өз қызына хаттарда "сен" деп тіл қатқандықтан, оқырман тікелей сөйлегенін сезінеді. Коэтзидің романын ересек шаққа жету романы деп түсіндіруге болады, өйткені ол Кэррен ханымның әлемге деген көзқарасы мен онымен келісу туралы. Сондықтан бұл жағдайда кәмелетке толу дегеніміз - қартаю емес, даму. Атауы темір дәуірі туралы емес, темір - бұл мыс. Керрен мен Кейптаундағы адамдардың өмір сүруінің қатал және қатыгездікті білдіреді. "Темір дәуірі" деген сөз бірінші кездеседі: "Темірдің балалары" деп ойладым. Флоренцияның өзі де темірден айырмашылығы жоқ. Темір дәуірі. Одан кейін қола дәуірі келеді. Қанша уақыт, қанша уақыттан кейін жұмсақ дәуірлер өз циклына оралады, балшықтың дәуірі, жердің дәуірі? Спарталық әйелдің темір жүректі, ұлы ел үшін жауынгер болған, айым Керрен, шын мәнінде, қатыгездікке бірнеше адам қатыспайды, бірақ ол Кейптаундағы адамдардың табиғатының үлкен бөлігі. Алайда ол тарихтың басқа да кезеңдеріндей, осы қаталдық пен нәсілшілдіктің де ақыры аяқталатынын атап өтті. Коэтзи бұл кітапта маңызды тақырыптарды біріктіреді: қартаю, өлім, мойындаушы батыр, баяндау бейнесі, бостандықтың мәні, адамның бірлігі, отбасылық қарым-қатынастар және апартеидтік Оңтүстік Африкадағы ақ либералдықтардың орны.