Кіріспе

Румын фольклорындағы жұлдыздар

Sânziană – жергілікті фольклорда маңызды рөл атқаратын мейірімді жұлдыздардың румынша атауы, сонымен қатар Galium verum немесе Cruciata laevipes гүлдерін көрсету үшін де қолданылады. Көпше түріндегі Sânziene сөзі жұлдыздардың құрметіне жыл сайын өткізілетін фестивальды білдіреді. Этимологиялық тұрғыдан алғанда, бұл атау латын тіліндегі Sancta Diana – римдік аңшылық және ай құдайынан шыққан, ол Римнің Дакиясында (ежелгі Румыния) да тойланған. Диана бойжеткен құдай ретінде танымал болды және бойжеткен қыздар мен әйелдерді қорғады. Ол ешқашан үйленбеуге ант берген Диана, Минерва және Веста деген үш бойжеткен құдайдың бірі болды. Батыс Карпат тауларындағы халықтар жыл сайын 24 маусымда Sânziene мерекесін тойлайды. Бұл шведтік жазғы мерекеге ұқсас және маусым айындағы жазғы күн тоғысын тойлаумен байланысты деп саналады. Румын православие шіркеуінің ресми пікірінше, бұл дәстүрлер шын мәнінде 24 маусымда тойланатын Жақын Иоаннның туған күнімен байланысты.

Санзиен ырымдары

Санзиеннің халықтық дәстүрлерінде ауылдың ең әдемі қыздары ақ киім киіп, күні бойы гүлдер іздеп, жинайды, соның ішінде міндетті түрде Галиум верум (нағыз сарыбас немесе сары бестрав) гүлі болуы керек, ол румын тілінде де "Sânziànă" деп аталады. Қыздар күні бойы жинаған гүлдерден гүл шоқтары тоқиды және кешке ауылға келгенде киеді. Олар сүйіктілерімен кездесіп, оттың төңірегінде билейді. Шоқтар үйлердің үстіне лақтырылады, егер шоқ түсіп қалса, сол үйде біреу өлмек дегенді білдіреді, ал егер шоқ үйдің шатырында қалып қойса, үй иелеріне мол өнім мен байлық келеді. Басқа от мерекелеріндегідей, от өшкеннен кейін қалған көмірлерден секіру – адамды тазарту және денсаулыққа жеткізу үшін жасалады. Тағы бір халық сенімі бойынша, Санзиен күнінің алдындағы түні аспан ашылады, бұл сиқырлы әрекеттерге, әсіресе махаббат сиқырына ең қолайлы уақыт. Сондай-ақ, осы түні жиналған өсімдіктерде үлкен сиқырлық күш болады делінеді. Бірақ Санзиен күнінің алдындағы түні еркектердің түнде жүруі жақсы емес, себебі осы кезде перилер ауада билейді, егінді берекелі етеді және оларды көргісі келмейтін адамдарға денсаулық сыйлайды. Оларды көрген адам мүгедек болып қалуы мүмкін, немесе перилер оның есту қабілетін немесе сөйлеуін алып қояды, тіпті ақылынан айырылуы да мүмкін. Карпат тауларының кейбір аймақтарында ауыл тұрғындары салтанатты оттан үлкен шөп дөңгелегін жағып, төбеден төмен қарай итеріп жібереді. Бұл күннің батуының символы ретінде түсіндіріледі (күн тоқырауынан бастап, қысқы күн тоқырауына дейін күндер қысқара береді).

Мәдениеттік сілтемелерде

Санзиенде аспанның ашылуының салдары кейбіреулермен әр жылдың осы кезеңінде хабарланған паранормальды құбылыстармен байланыстырылады. Халық сенімі бойынша, Санзиен түнінде жалғыз серуендеген адамға жақсы да, жаман да нәрселер кездесуі мүмкін. Әсіресе Банеаса орманында (Бухарест қаласына жақын) және Бачу орманында (Клуж-Напока қаласына жақын) керемет, сырлы оқиғалар болады деп есептеледі. Мирча Элиаденің "Noaptea de Sânziene" ("Тыйым салынған орман") романы түнде аспанның ашылуы туралы халық сеніміне, сондай-ақ Банеаса орманындағы паранормальды оқиғаларға сілтеме жасайды. "Санзиана" түріндегі бұл сөз әйел есімі ретінде де қолданыла бастады. Ол әсіресе Василе Александридің "Sânziana şi Pepelea" комедиясында (кейіннен Георгий Стефанескудың операсы) қолданылады. Санзиене перисі, "жазғы күн тоғысының перисі" colinda (румын халық әнінде) "күннің қарындасы" деп сипатталады. Молдовалық "Zdob şi Zdub" тобы "Sânziene" атты ән жазды, ол жазғы түнгі мереке кезінде жан жарыңды іздеу туралы айтады.