Кіріспе

Заңның күшін жою немесе кері қайтару (O. F. rapel, қазіргі rappel, rapeler, rappeler, revoke, re және appeler, appeal) – заңның күшін жою немесе кері қайтару болып табылады. Заңды күштен жоюдың екі негізгі түрі бар: жаңадан қабылдаумен күшін жою, ол заңды жаңартылған, өзгертілген немесе басқа байланысты заңмен алмастыру үшін қолданылады, немесе оның ережелерін толығымен жою мақсатымен алмастырусыз күшін жою. Ұлыбритания мен Ирландияда екіншілік заңнаманы жою әдетте күшін жою емес, кері қайтарып алу деп аталады. Англия мен Уэльстің ортақ құқығы бойынша, заңды күштен жою "оны парламенттің тізімінен мүлдем өшіруді білдірді, тіпті ол қабылданбағандай". Дегенмен, бұл қазір 1978 жылғы Түсіндіру заңындағы сақтау ережелеріне бағынады. Парламенттік процедурада, күшін жою, қайтару немесе жою туралы ұсыныс бұрын ассамблея қабылдаған әрекетті немесе бұйрықты күштен шығару немесе жою үшін қолданылады.

Толық немесе ішінара жойылу

Заңның белгілі бір бөлігі немесе тармағы жойылғанда, қалған тармақтары күшінде болады. Мысалы, бұрынғы бөлек Ұлыбритания және Ирландия корольдіктерінің бірігуін қамтамасыз еткен 1800 жылғы Одақ заңы 1922 жылы ішінара жойылды, осыған байланысты (1921 жылғы Англо-ирланд келісімі салдарынан) Ирландияның отыз екі округінің жиырма алтысы Ирландия еркін мемлекеті болып құрылды және Ұлыбритания құрамына енуі тоқтатылды. Заңның толық жойылғандығы – бұл сұрақ туындаған заңның барлық күші жойылған жағдайда болады.

Шешімнің күшін жою немесе оның күші жойылуы

Заңның күшін жою нақты немесе жасырын болуы мүмкін. Нақты күшін жою – бұл заңда бұрынғы заңның күшін жою туралы тікелей сөздер қолданылған жағдайда болады. Олар көбінесе ыңғайлылық үшін заңға қосымша кестеде жазылады. АҚШ-та заң жобасы Өкілдер палатасы мен Сенаттан өтіп, президент қол қойғанда немесе Конгресс президенттің ветосын қабылдамағанда, жаңа қабылданған заңның барлық ережелері саяси мазмұнына сәйкес қайта ұйымдастырылып, АҚШ Кодексінде тізімделеді – ол АҚШ-тың жалпы және тұрақты федералды заңдарының жинағы. Заңның кез келген бөлігін жою үшін Конгресс жаңа заң қабылдауы керек, онда күшін жою туралы мәлімдеме және кодекстегі заңның орны (атауы, тарауы, бөлімі, тармағы, абзацы және бабы) көрсетілуі тиіс. Осылайша, Конгресс (және президент) кез келген заңды қабылдау үшін бірдей қағидалар мен процедураларды сақтауы керек. Заң күшін жойған кезде, оның мәтіні Кодекстен алынып тасталады және оның орнына бұрын не болғанын қысқаша баяндайтын түсіндірме жазылады. Алынғаннан кейін, күшін жойған заңның күші жоғалады. Сондықтан, АҚШ Кодексінің бөліктерінің күшін жоюы – нақты күшін жою болып табылады. Жасырын күшін жою екі заңның бір-бірімен қайшы келетін жағдайларда болады. Нәтижесінде, кейінгі заң бұрынғы заңның күшін толыққанды жоймайды, тек қайшылық тудырған бөліктерін ғана жояды.

Сақтаумен немесе онысыз жою

Күшін жою жинақпен немесе онсыз болуы мүмкін. Жинақсыз күшін жою жойылған заңды толығымен жояды. Жинақпен күшін жою жойылған заңның әсерін шектеулі мақсаттар үшін сақтайды, мысалы, оның ішіндегі күшін жоюдың кері қайтарылуына жол бермеу немесе оның өкілеттігімен берілген құқықтардың сақталуын қамтамасыз ету. Англия мен Уэльсте 1978 жылғы Түсіндіру туралы заңның 15-17 және 19(2) баптары барлық күшін жоюға қатысты жалпы ережелерді белгілейді. Бұл ережелер 1889 жылғы Түсіндіру заңының ұқсас қағидаларын қайта жаңартады, ал 1953 жылға дейін барлық Заң актілерін қайта қарау заңдарында Вестбери жинағы деп аталатын басқа да жалпы жинақ ережелері болған, қазір ол қолданылмайды. Осыған ұқсас ережелер Ирландия және басқа да ортақ құқық елдерінің заңдарында да бар.

Роберттің жаңадан қаралған Регламенті (RONR)

Делегаттық жиналыстың отырыстарында бұрын қабылданған нәрсені күштен шығару (немесе "жою" немесе "жарамсыз ету") және өзгерту туралы ұсыныстар қабылданған шараны өзгерту үшін қолданылады. Олар бір-біріне қосымша болатын екі түрлі негізгі ұсыныс және олардың екеуі де бірдей қағидаларға бағынады. Бұрын жоспарланған іс-шараны немесе әрекетті кейінге шегеру туралы ұсыныс – бұрын қабылданған нәрсені өзгерту туралы ұсыныстың ерекше жағдайы болып табылады. Роберттің регламентіне сәйкес, осы ұсынысқа қатысты қағидалар, бір отырыстан екіншісіне қатысушылардың шамалы өзгерістерінен туындайтын тұрақсыздыққа қарсы қорғауды қамтамасыз етеді. Сондықтан, бұрынғы шараны өзгертуге қойылатын талаптар, оны бастапқыда қабылдау үшін қойылатын талаптардан жоғары. Бұрын қабылданған нәрсені күштен шығару, жою, жарамсыз ету немесе өзгерту туралы ұсынысқа үштен екі дауыс, алдын ала хабарламамен көпшілік дауыс немесе барлық мүшелердің көпшілігінің дауысы қажет, олардың кез келгені жеткілікті. Деметрдің нұсқаулығында да осыған ұқсас талаптар қойылған. Егер бұл ұсыныс комитет отырысында қолданылса, RONR бұрын күштен шығарылған немесе өзгертілген ұсынысқа дауыс берген комитет мүшелерінің барлығы қатысса немесе оларға жеткілікті хабарлама берілген жағдайда, үштен екі дауыс беруді талап етеді; әйтпесе, көпшілік дауыс жеткілікті. Осы кітапта былай делінген: "Жалпы ереже бойынша, көпшіліктен кеміне ешбір мәселені шешуге рұқсат етілмеуі керек, ал көпшіліктен артығына көптеген шешімдерді қабылдауға рұқсат берілмеуі керек"; сондай-ақ, суперкөпшілік дауыс талап етілетін жағдайлардағы мәселе – "басқару көпшіліктің қолында емес, азшылықтың қолында" екендігі айтылады.

Заңнамалық пайдалану

Заң шығару органдарында күшін жою туралы ұсыныс, қайта қарау туралы ұсыныс сияқты мақсатта қолданылады; көптеген сот шешімдері екі ұсынысты да бір ұсыныс ретінде қарастырады. Дегенмен, заң шығару контекстінде, ол күшін жою туралы ұсыныстан өзгеше. Күшін жою мен қайта қарау арасындағы айырмашылық – күшін жою туралы ұсыныс әдетте қабылданған және күшіне енген шараларға қолданылады. Ол, бүкіл ұсынысты алып тастап, ештеңе қалдырмайтын түзету ұсынысы сияқты сипатталады. Егер мәселе қайта қарау туралы ұсыныс арқылы шешілсе, онда күшін жою туралы ұсыныс қарастырылмайды. Заң қолданысқа енгеннен кейін, оны күштен шығаруға болатын уақыт өткен болады. Күшін жою үшін қажетті дауыс саны, оны жоюға тырысқан актіні жою үшін қажетті дауыс санымен бірдей болады (әдетте көпшілік дауыс).

Жою және хаттамадан алып тастау

Хаттамадан жою және өшіру туралы ұсыныс, бұрынғы жиналыста қабылданған шешімге ең жоғары наразылықты білдіру үшін қолданылады. Робертс ережелерінің жаңа редакциясы бойынша, бұл ұсынысқа барлық мүшелердің көпшілігінің дауысы қажет. Парламенттік процедураның стандартты кодексіне сәйкесінше, өшіру туралы ұсынысқа дауыс бергендердің көпшілігінің дауысы талап етіледі. Хатшы өшірілген ұсынысты өшірмейді, оның айналасына сызық жүргізіп, «осы жиналыстың шешімімен өшірілді» деп белгілейді, өшіру күнін көрсетеді және бұл жазбаға қол қояды. Өшірілген ұсыныс кейін жарияланатын хаттамаларға енгізілмейді.